* سايت ءسوزى

«قازاقشا سۇراق قويماڭىزشى!» گازەتىمىزدىڭ 4 ماۋسىم كۇنگى نومىرىندە تاپ وسىنداي تاقىرىپپەن ماتە­ريال جاريالاندى. پەتروپاۆلدىق ءارىپ­تەسىمىز ايگۇل ىسقا­قوۆا جازعان بۇل قۇلاق­قاعىستا سولتۇستىك قا­زاق­ستان وبلىسىندا تۇ­راتىن كوپتەگەن قازاق شە­نەۋنىكتەرىنىڭ الدە­قانداي ءبىر جيىنداردا جەرگىلىكتى جۋرناليستەرگە وسىنداي ءوتىنىش بىلدىرەتىنى ايتىلىپ, مۇنىڭ بەلگىلى ءبىر تەندەنتسياعا اينالىپ بارا جاتقانى جازىلعان. اۆتور اتاپ وتكەندەي, ەڭ قيىنى, «مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىر كىسىدەي بىلەتىندەردىڭ ءوزى انا تىلىندە سويلەۋگە ارلاناتىن سەكىلدى». ولار قانداي تىلدە سۇراق قويساڭ دا, ءبارىبىر «ورىس تىلىندە سايراي جونەلەدى». سوندا مەملەكەتتىك ءتىلدى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر قاستەرلەمەگەندە, كىم قۇرمەتتەۋى ءتيىس؟ بۇل – جالعىز سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى احۋا­ل ەمەس. مۇنداي جاعدايدى قازاقستاننىڭ تاعى دا بىرقاتار وبلىستارى ومىرىنەن كەلتىرۋگە بولار ەدى. دەمەك, بۇل كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ تۇر. سوندىعىنان شىعار, رەپليكا باسىلىم بەتىندە جارىق كورگەن ساتتەن باستاپ, وعان ءۇن قاتۋشىلار از بولعان جوق. ەندى ءبىز سول پىكىرلەر تاسقىنى اراسىنان بىرقاتارىنا ءسوز بەرگەلى وتىرمىز. قابيدەن وتە دۇرىس. قازاقشا سۇراق قويۋدان ەش تارتىنباۋ كەرەك. ويتكەنى, مۇنداي ساۋال – مۇقاتۋ ەمەس, تىم بولماسا انا ءتىلىنىڭ قادىر-قاسيەتىن سەزىنسىن, ويلانسىن, مەڭگەرۋگە تالپىنسىن دەگەن وڭ نيەت­تەن تۋادى. احمەت بىلتىر 32 ميلليون تەڭگەگە 2 مىڭعا جۋىق مەملەكەتتىك قىزمەتشى قازاق تىلىنەن ءدارىس الىپتى. جانار «تاڭعالاتىن تۇك تە جوق, ەلى­مىزدىڭ ءاربىر ازاماتى قازاقشا بىلۋگە مىندەتتى». اۆتورى: ەۆگەني گلوگوۆ. ايبولات قابىش ۇلى وبلىستىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى يۋري بەلونوگ سەكىلدى كىسىلەردى دە كوبىرەك ۇلگى رەتىندە كورسەتىپ, ايتىپ, ونەگە ەتۋ كەرەك. ءتىل جاناشىرى پارادوكس: «№3 قالالىق اۋرۋ­حانانىڭ دارىگەرىنە ماقالاعا تاپسىرىس بەرگەن ەدىم. الپىستى ال­قىمداعان قازاق تراۆماتولوگى انا تىلىنە شورقاق ەكەنىن العا تارتىپ, تۇرىك دارىگەرىنەن سۇحبات الۋىم­دى ءوتىندى. ويتكەنى, وزگە ەتنوس ازاماتى مەملەكەتتىك تىلگە قامشى سالدىرمايتىن كورىنەدى». كۇلەمىز بە, جىلايمىز با؟!. كەرەي استانانىڭ ءوزى ورىسشا سويلەسە, باسقا جەرلەر تۋرالى نە ايتۋعا بولادى؟ مەنىڭشە, قازاقتار كوپ بولعان سايىن قازاق ءتىلى قۇرىپ بارادى. بۇل جەردە قازاقتار كوپ بولماۋى كەرەك دەگەندى ايتىپ جاتقان جوقپىن. ءبىزدىڭ حالىق انا ءتىلىن سىيلاماسا, قۇرمەتتەمەسە, جاعداي وسىلاي قالا بەرەدى. مەيرام رۋحاني جاعىنان العاندا, قازاقتار وزبەك, گرۋزين, ازەر­باي­جان, چەشەن حالىقتارىنا تەڭەسە المايدى. ولار بىزدەن الدە­قايدا كوشىلگەرى. قازاقستاندا ۇكى­مەتتىڭ, پارلامەنتتىڭ وتى­رىس­­­تارى مەملەكەتتىك تىلمەن تەڭەس­تى­رىلگەن تىلدە وتەدى. سون­دىقتان مەم­لەكەتتىك ءتىل دەگەن ما­زاق تىلگە اي­نالعان. ريشات قازاقستانداعى مينيسترلىك­تەردىڭ جينالىستارى ورىس تىلىندە بولادى. كوپ ءتىل بىلگەن جاقسى, ارينە. بىراق قازاق جەرىندە قازاق تىلىنە دەگەن قۇرمەتتىڭ بولماۋىنان وعان دەگەن سۇرانىس تا جوق. ءوزىڭدى سىيلاماساڭ, ەشكىم سەنى سىيلامايدى. سالامات وزگە حالىقتار قازاقشا ۇيرەن­بەيمىن دەمەيدى, ۇيرەنگىسى كەلەدى. الايدا, ولار قازاقتاردىڭ ءبىر-بىرىمەن قازاقشا سويلەمەيتىنىنە قاراپ, وسى ءتىلدىڭ بىزگە نە كەرەگى بار دەپ ويلايتىن شىعار. قازاقستاندا ەكى نارسە عانا قازاق ءتىلدى قازاققا عانا كەرەك بولىپ تۇر. ءبىرىنشىسى – ءتىل, ەكىنشىسى – جەر. امان قازاق ءتىلىن بىلمەگەنى ءۇشىن ۇيالاتىن قازاقستاندىقتار ومىرگە قاشان كەلەدى ەكەن؟! ءوز الدىمىزعا جەكە ەل بولعالى ءبىراز ۋاقىت ءوتتى. بىراق ءالى كۇنگە دەيىن قازاقشامىزعا شورقاقپىز. شىنى كەرەك, بۇل – وتە ۇيات نارسە! ەسكەندىر «قازاقشا تۇسىنەمىن, بىراق ويىم­دى جەتكىزە المايمىن» دەي­تىندەر كوپ كەزدەسەدى. ءوز باسىم قازىر ونداي ادامداردىڭ بارىنا اسا قاتتى تاڭعالمايمىن. مەن ءۇشىن بۇگىنگى قوعامدا قازاق ءتىلىن بىلمەيتىندەردىڭ بارى قالىپتى جاعداي سياقتى. نازىم بىردە تۋىسقانىمىزدىڭ كىش­­كەنتاي بالاسىنىڭ: «ورىس ءتىلىن جەتىك بىلسەم, قازاق تىلىندە سويلەمەس تە ەدىم», دەگەنى بار ەدى. سوندا ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى نە بولماق؟ ەلباسى­مىزدىڭ ءوزى «بولاشاق – جاس­تاردىڭ قو­لىندا» دەگەنى بار ەدى عوي. بولا­شاعىمىزدى مۇن­داي جاستارعا قالاي تاپسىرامىز؟! قىسقاسى, اركىم وزىنەن باستاپ, ۇيىندەگى بۇلدىرشىندەرگە مەم­لەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋگە بارىنشا جاعداي جاساۋى كەرەك! جانار قازاق ءتىلى بۇگىنگى كۇنگى كۇر­دەلى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر عوي. مەنىڭ ويىمشا, ەندى قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە عانا ەمەس, قازاق تىلىندە سويلەۋگە دە قارجى ءبولۋ كەرەك سياقتى. ءۇل­كەن ءبىر جيىندى مەملەكەتتىك تىلدە ءشۇل­دىرلەيتىندەردىڭ بىرىنە ءجۇر­گىزىپ, وسىدان 100 پايىز قازاق ءتى­لىندە اينا-قاتەسىز جۇرگىزىپ شىق­ساڭ, وسىنداي كولەمدە سىياقى الاسىڭ دەۋ قاجەت سياقتى. نەمەسە, قويىلعان سۇراققا قازاق تىلىندە ارلانباي, ۇيالماي جاۋاپ بەرسەڭ دەگەن سەكىلدى. مەن ودان باسقا جولىن كورمەي وتىرمىن. سەبەبى, 32 ميلليون تەڭگە بولىنسە, ودان مىڭداعان مەملەكەتتىك قىزمەتكەر قازاق ءتىلىن اۋىزەكى تىلدە سويلەي الاتىنداي جاعدايدا ۇيرەنىپ شىقسا, قازاق تىلىندە سويلەۋگە نامىستانادى دەگەندى بىلدىرەدى. بەكسۇلتان ءبىز بۇل رەتتە جاپونيادان ۇلگى الساق دۇرىس بولار ەدى. ولاردا جاپون ءتىلىن بىلمەيتىن ادام جوق ەكەن. مەملەكەتتىك ءتىلدى جەتىك مەڭگەرۋگە جاعداي بارىنشا جاسالىپ جاتىر ءارى ونىڭ ءبارى رەت-رەتىمەن جۇزەگە اسۋدا. بىزگە دە سونداي باعدارلاما ۇيىمداستىرىپ, سول بويىنشا جۇمىس ىستەۋ قاجەت سياقتى.