جۇرتتىڭ جۇمىلىپ گۇل سىيلاعانىن قاي پەندە جەك كورە قويادى دەيسىڭ. بىراق كەيدە قازاقى كوڭىلىمىزگە ونشا قونا قويمايتىن ەرسى ادەتپەن بەتپە-بەت كەلگەندە ءۇنىڭدى ىشىڭە جۇتىپ قويۋ بويعا دەرت جيناۋمەن تەڭ نارسە ەكەن. قالاي شىققانىن قازبالاپ, ارعى اتاسى قايدان تارايتىنىندا نەمىز بار, ءتول مەنتاليتەتىمىزگە, قازاقى بولمىس-بىتىمىمىزگە كەلمەيتىن وعاش ءبىر ادەت – ەر كىسىلەردى تۋعان كۇنىمەن, باسقا دا قۋانىشتارىمەن, ماراپاتتارىمەن قۇتتىقتاعاندا گۇل شوعىن سىيلاۋ سالتى پايدا بولا باستادى... اتپال ازاماتتى تويىندا قاۋمالاعان قالىڭ ءنوپىر بەتىنەن ءسۇيىپ, ءبىر قۇشاق راۋشان گ ۇلىن سىيلاپ جاتىر. و زاماندا بۇ زامان ەر كىسىگە گۇل سىيلاۋشى ما ەدى؟! بۇرىن ات مىنگىزىپ, شاپان جاۋىپ, حالقىمىزدىڭ باسقا دا جاراسىمدى ءجون-جورالعىلارى جالعاسىپ جاتاتىن ەلدىڭ سالتى مەن ءداستۇرى سوڭعى ۋاقىتتا تىم ەۋروپالانىپ كەتىپ بارا جاتقان جوق پا ءوزى دەگەن كۇدىككە امالسىز بوي الدىراسىز.
جاقىندا سىيلاس ءبىر ارىپتەس اعامىز قاراداي كۇيىنىپ وتىر: «ەلىمىزدىڭ الدىڭعى شەبىندەگى, جۇرتتىڭ سىي-قۇرمەتىنە يە بەلدى ازاماتتارىمىز باس قوسقان جيىننان كوڭىلىم قۇلازىدى. ءبىر-ءبىرىنىڭ بەتىنەن شوپىلدەتىپ ءسۇيىسىپ امانداسقان ازاماتتارىمىزعا قانىم قاراداي قاينادى. قاي اتا-باباڭ ءسۇيىسىپ ەدى؟ حالقىمىزدىڭ سالتىندا جوق مۇنداي جات ادەت بۇرىن قىز-كەلىنشەكتەرىمىزدىڭ اراسىندا قىلاڭ بەرىپ جاتاتىن بولسا, ال قازىر بۇل «اۋرۋ» اسقىنىپ ەر-جىگىتتەرىمىزگە جەتكەنى سۇمدىق ەمەس پە؟» دەدى. وسى اڭگىمەدەن كەيىن راسىندا قازىر سالت-سانامىزدىڭ ءتۇرلى وزگەرىسكە ۇشىراپ بارا جاتقانىن ەرىكسىز مويىندايسىز. قاي جاققا ەلىكتەپ-سولىقتاپ ءجۇرمىز؟ گۇل سىيلاۋ ءداستۇرى بىزگە قاي جاقتان ەنگەن, ءوزى؟ ساحناداعى ءانشى, ءبيشى, كۇيشىلەرىمىزدىڭ ونەرىنە قۇرمەت كورسەتۋ ماقساتىندا, شىعارماشىلىق يەلەرىنىڭ مەرەيتويلارىندا ۇسىنىلاتىن گۇل شوعىنىڭ ءجونى, ارينە, ءبىر باسقا دا, ال قاراپايىم ازاماتتىڭ قۋانىشىنا ورتاقتاسقاندا جۇرت نە سەبەپتى ەرلەردىڭ قۇشاعىن گۇلگە وراۋعا قۇمار بولا باستادى. ءجۇدا ءبىر نارسە سىيلاعىڭىز كەلىپ بارا جاتسا, ءباتىر-اۋ, تۇك تابىلماي قالدى ما, قامشى, ەر-تۇرمان, ت.س.س. ەر-ازاماتتىڭ تۇلعالىق سيپاتىمەن ۇيلەسەتىن تاماشا ۇلتتىق بۇيىمدار از با؟
...قۋانىشتاعى, قايعى-قاسىرەتتەگى جاعدايدى گۇلمەن اسپەتتەۋ ادەتىنە بويىمىز ءۇيرەنە باستادى. بىراق وسى ءبىر نازىك ءوسىمدىكتىڭ اتقاراتىن ءرولى مۇنشالىق ماڭىزدى سانالعانىمەن, قازاقى عۇرپىمىزبەن ونشا ءسايكەس كەلە قويمايتىن تۇستارى از ەمەس سياقتى. گۇل بار جەردە سەزىم بار. گۇل سىيلاۋدا قاتىپ قالعان قاعيدا جوق, دەپ قارسى پىكىر ايتۋشىلار دا تابىلار, ارينە. الايدا, كوپشىلىكتىڭ ۇعىمىندا گۇل سىيلاۋدىڭ وزىندىك ءبىر زاڭدىلىقتارى قالىپتاسىپ ۇلگەرگەنى تاعى شىندىق... «گۇل وسسە, جەردىڭ كوركى, قىز وسسە, ەلدىڭ كوركى», «دالا كوركى – گۇل, انا كوركى – ۇل», «دالا گ ۇلىمەن قادىرلى, ايەل ۇلىمەن قادىرلى», «قىز – حالىقتىڭ گ ۇلى, ولەڭ – ساۋىقتىڭ گ ۇلى», «ۇكىسىز قىز بولماس, تىكەنسىز گۇل بولماس» دەپ حالقىمىزدىڭ ماقال-ماتەلدەرىندە دە كوبىنە گ ۇلىڭىزدى ايەل ادامدارمەن ساباقتاستىرىپ, ونەگە بەسىگىنە بولەگەن. سولاي بولا تۇرا, قوعامىمىزدا گۇلدىڭ ءرولى باسقاشا سيپات الا باستادى, ازاماتتارعا گۇل سىيلاۋ ۇيرەنشىكتى ۇردىسكە اينالىپ كەتتى. بۇل ويدى ورتاعا سالعانداعى ماقساتىمىز, گۇلدى ەرلەردەن قىزعانعاندىقتان ەمەس, باتىرلىق پەن باعلاندىقتى باستى مۇراتى سانايتىن بايتاق ەلدىڭ ۇرپاعى ەجەلگى اتا-بابالارىنىڭ ۇرانىنا بەرىك بولسىن دەگەن پيعىل. سوندىقتان, ازاماتقا گۇل سىيلاعانشا, جاي بارىپ جىلى تىلەگىن ايتقان الدەقايدا قىمبات بولىپ كورىنەدى ماعان.
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
جۇرتتىڭ جۇمىلىپ گۇل سىيلاعانىن قاي پەندە جەك كورە قويادى دەيسىڭ. بىراق كەيدە قازاقى كوڭىلىمىزگە ونشا قونا قويمايتىن ەرسى ادەتپەن بەتپە-بەت كەلگەندە ءۇنىڭدى ىشىڭە جۇتىپ قويۋ بويعا دەرت جيناۋمەن تەڭ نارسە ەكەن. قالاي شىققانىن قازبالاپ, ارعى اتاسى قايدان تارايتىنىندا نەمىز بار, ءتول مەنتاليتەتىمىزگە, قازاقى بولمىس-بىتىمىمىزگە كەلمەيتىن وعاش ءبىر ادەت – ەر كىسىلەردى تۋعان كۇنىمەن, باسقا دا قۋانىشتارىمەن, ماراپاتتارىمەن قۇتتىقتاعاندا گۇل شوعىن سىيلاۋ سالتى پايدا بولا باستادى... اتپال ازاماتتى تويىندا قاۋمالاعان قالىڭ ءنوپىر بەتىنەن ءسۇيىپ, ءبىر قۇشاق راۋشان گ ۇلىن سىيلاپ جاتىر. و زاماندا بۇ زامان ەر كىسىگە گۇل سىيلاۋشى ما ەدى؟! بۇرىن ات مىنگىزىپ, شاپان جاۋىپ, حالقىمىزدىڭ باسقا دا جاراسىمدى ءجون-جورالعىلارى جالعاسىپ جاتاتىن ەلدىڭ سالتى مەن ءداستۇرى سوڭعى ۋاقىتتا تىم ەۋروپالانىپ كەتىپ بارا جاتقان جوق پا ءوزى دەگەن كۇدىككە امالسىز بوي الدىراسىز.
جاقىندا سىيلاس ءبىر ارىپتەس اعامىز قاراداي كۇيىنىپ وتىر: «ەلىمىزدىڭ الدىڭعى شەبىندەگى, جۇرتتىڭ سىي-قۇرمەتىنە يە بەلدى ازاماتتارىمىز باس قوسقان جيىننان كوڭىلىم قۇلازىدى. ءبىر-ءبىرىنىڭ بەتىنەن شوپىلدەتىپ ءسۇيىسىپ امانداسقان ازاماتتارىمىزعا قانىم قاراداي قاينادى. قاي اتا-باباڭ ءسۇيىسىپ ەدى؟ حالقىمىزدىڭ سالتىندا جوق مۇنداي جات ادەت بۇرىن قىز-كەلىنشەكتەرىمىزدىڭ اراسىندا قىلاڭ بەرىپ جاتاتىن بولسا, ال قازىر بۇل «اۋرۋ» اسقىنىپ ەر-جىگىتتەرىمىزگە جەتكەنى سۇمدىق ەمەس پە؟» دەدى. وسى اڭگىمەدەن كەيىن راسىندا قازىر سالت-سانامىزدىڭ ءتۇرلى وزگەرىسكە ۇشىراپ بارا جاتقانىن ەرىكسىز مويىندايسىز. قاي جاققا ەلىكتەپ-سولىقتاپ ءجۇرمىز؟ گۇل سىيلاۋ ءداستۇرى بىزگە قاي جاقتان ەنگەن, ءوزى؟ ساحناداعى ءانشى, ءبيشى, كۇيشىلەرىمىزدىڭ ونەرىنە قۇرمەت كورسەتۋ ماقساتىندا, شىعارماشىلىق يەلەرىنىڭ مەرەيتويلارىندا ۇسىنىلاتىن گۇل شوعىنىڭ ءجونى, ارينە, ءبىر باسقا دا, ال قاراپايىم ازاماتتىڭ قۋانىشىنا ورتاقتاسقاندا جۇرت نە سەبەپتى ەرلەردىڭ قۇشاعىن گۇلگە وراۋعا قۇمار بولا باستادى. ءجۇدا ءبىر نارسە سىيلاعىڭىز كەلىپ بارا جاتسا, ءباتىر-اۋ, تۇك تابىلماي قالدى ما, قامشى, ەر-تۇرمان, ت.س.س. ەر-ازاماتتىڭ تۇلعالىق سيپاتىمەن ۇيلەسەتىن تاماشا ۇلتتىق بۇيىمدار از با؟
...قۋانىشتاعى, قايعى-قاسىرەتتەگى جاعدايدى گۇلمەن اسپەتتەۋ ادەتىنە بويىمىز ءۇيرەنە باستادى. بىراق وسى ءبىر نازىك ءوسىمدىكتىڭ اتقاراتىن ءرولى مۇنشالىق ماڭىزدى سانالعانىمەن, قازاقى عۇرپىمىزبەن ونشا ءسايكەس كەلە قويمايتىن تۇستارى از ەمەس سياقتى. گۇل بار جەردە سەزىم بار. گۇل سىيلاۋدا قاتىپ قالعان قاعيدا جوق, دەپ قارسى پىكىر ايتۋشىلار دا تابىلار, ارينە. الايدا, كوپشىلىكتىڭ ۇعىمىندا گۇل سىيلاۋدىڭ وزىندىك ءبىر زاڭدىلىقتارى قالىپتاسىپ ۇلگەرگەنى تاعى شىندىق... «گۇل وسسە, جەردىڭ كوركى, قىز وسسە, ەلدىڭ كوركى», «دالا كوركى – گۇل, انا كوركى – ۇل», «دالا گ ۇلىمەن قادىرلى, ايەل ۇلىمەن قادىرلى», «قىز – حالىقتىڭ گ ۇلى, ولەڭ – ساۋىقتىڭ گ ۇلى», «ۇكىسىز قىز بولماس, تىكەنسىز گۇل بولماس» دەپ حالقىمىزدىڭ ماقال-ماتەلدەرىندە دە كوبىنە گ ۇلىڭىزدى ايەل ادامدارمەن ساباقتاستىرىپ, ونەگە بەسىگىنە بولەگەن. سولاي بولا تۇرا, قوعامىمىزدا گۇلدىڭ ءرولى باسقاشا سيپات الا باستادى, ازاماتتارعا گۇل سىيلاۋ ۇيرەنشىكتى ۇردىسكە اينالىپ كەتتى. بۇل ويدى ورتاعا سالعانداعى ماقساتىمىز, گۇلدى ەرلەردەن قىزعانعاندىقتان ەمەس, باتىرلىق پەن باعلاندىقتى باستى مۇراتى سانايتىن بايتاق ەلدىڭ ۇرپاعى ەجەلگى اتا-بابالارىنىڭ ۇرانىنا بەرىك بولسىن دەگەن پيعىل. سوندىقتان, ازاماتقا گۇل سىيلاعانشا, جاي بارىپ جىلى تىلەگىن ايتقان الدەقايدا قىمبات بولىپ كورىنەدى ماعان.
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سوڭعى جاڭالىقتار
سەربيا پرەزيدەنتى قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلەدى
پرەزيدەنت • بۇگىن, 09:15
قارجى • بۇگىن, 09:10
ەلدىك مۇددە مەن ىرگەلى قاعيداتتار نەگىزى
ساياسات • بۇگىن, 09:00
ادىلەتتى قازاقستاننىڭ كونستيتۋتسيالىق كورىنىسى
ساياسات • بۇگىن, 08:55
زەرگەرلىك بيزنەس جايىن زەردەلەسەك...
بيزنەس • بۇگىن, 08:50
قوعام • بۇگىن, 08:45
ايماقتار • بۇگىن, 08:40
قوعام • بۇگىن, 08:38
بالتاباي اۋىلىنداعى باياندى ىستەر
ايماقتار • بۇگىن, 08:35
ەگىس ناۋقانى – ەرەكشە باقىلاۋدا
ساياسات • بۇگىن, 08:33
ويىن اۆتوماتتارى وپىق جەگىزبەي مە؟
ماسەلە • بۇگىن, 08:30
عىلىمي-تەحنولوگيالىق كەشەندى نىعايتۋ مۇمكىندىگى
ساياسات • بۇگىن, 08:27
الماتى تاۋ كلاستەرىنىڭ الەۋەتى جوعارى: حالىقارالىق ماماندار پىكىرى ءبىر ارنادا توعىستى
تۋريزم • بۇگىن, 08:25
ساياسات • بۇگىن, 08:22
«ەكولوگيالىق بيوينجەنەريا عىلىمىن دامىتۋ وزەكتى»
سۇحبات • بۇگىن, 08:20
