الەمدە ءوز حالقىنا بارىنشا جاعداي جاساپ, تۇرمىس-تىرشىلىگىن جەڭىلدەتكەن سمارت-قالالار كوپ. ماسەلەن, نيۋ-يورك وسىدان 25 جىل بۇرىن-اق كومپيۋتەرلىك باسقارۋ جۇيەسى ارقىلى ءاربىر تۇرعىندى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتسە, بوستون ىڭعايلى كوممۋنالدىق جۇيەسىمەن ەرەكشەلەنەدى. سان-فرانتسيسكو قوعامدىق كولىكتەرگە ارنالعان ءتيىمدى باعدارلامامەن تانىلسا, ريم كولىك كەپتەلىسىن تۇبەگەيلى شەشۋ ارقىلى الەمگە ۇلگى بولا ءبىلدى.
«جاقسىدان ۇيرەن» دەمەكشى, بۇگىندە ەلوردامىز سمارت-قالالاردىڭ قاتارىنان كورىنۋ ءۇشىن پاريج, شانحاي, وۋلۋ, نيتستسا, ريگا قالالارىنىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەندى. جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ارقىلى تۇرعىنداردىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋدى, ساپالى ءومىر ءسۇرۋىن كوزدەيدى. وسى رەتتە «اقىلدى قالانىڭ» جەتەكشىسى «Astana Innovations» اق كومپانياسى قولعا الىنعان جوبالاردىڭ حالىق يگىلىگىنە اينالعانىن ايتادى.
ينتەللەكتۋالدى بايلانىس ورتالىعى
بيىل باس قالادا ينتەللەكتۋالدى بايلانىس ورتالىعى قۇرىلدى. «101», «102», «103» سەكىلدى جەدەل قىزمەتتەردىڭ قاتارىنا قوسىلعان «109» ءنومىرى قاراپايىم ازاماتتاردى قالاداعى قىزمەت كورسەتەتىن مەكەمەلەرمەن تىكەلەي بايلانىستىرادى. ياعني, كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق سيپاتتاعى ماسەلەلەردى شەشۋگە بارىنشا كومەك بەرمەك. ورتالىق تەك تەلەفون ارقىلى عانا ەمەس, بايلانىستىڭ بارلىق تۇرلەرى, اتاپ ايتقاندا «Smart Astana» موبيلدىك قوسىمشاسى, smart.astana.kz web-پورتالى جانە الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى «Astana 109» پاراقشالارى بويىنشا كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەرگە جاۋاپ بەرەدى.
جوبا قولدانىسقا ەنگەن قاڭتار ايىنىڭ وزىندە تۇرعىنداردان 130 مىڭعا جۋىق ءوتىنىم قابىلدانعان.
«Open Wi-Fi»
مويىنداۋ كەرەك, وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن اۋىل تۇگىلى قالادا جوعارى جىلدامدىقتاعى ينتەرنەتكە قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگى بولمادى. اقپاراتتىق تەحنولوگيانىڭ كۇن ساناپ دامۋى ءاربىر ادامعا موبيلدىك بايلانىستىڭ قاجەتتىلىگىن سەزدىردى. بۇل ماسەلە «Open Wi-Fi» جوباسى ارقىلى شەشىمىن تاپتى.
قازىرگى تاڭدا ەلوردادا قالالىق جەلى قالىپتاسقان. كەز كەلگەن قوعامدىق ورىنداردا وتىرىپ الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىمەن بايلانىس جاساۋعا بولادى. ەلوردانىڭ بارلىق ويىن-ساۋىق ورتالىقتارى, قوناق ۇيلەر, مەيرامحانالار, كافەلەر, سپورت كەشەندەرى مەن كىتاپحانالار تەگىن ينتەرنەت جەلىسىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن.
سوڭعى ۋاقىتتا قالالىق اۆتوبۋستاردى دا ينتەرنەتپەن جابدىقتاۋ جۇمىسى جۇيەلەندى. «Wi-Fi Bus Astana» جوباسى اياسىندا وتكەن جىلدىڭ شىلدە ايىندا 100 اۆتوبۋسقا تەگىن ينتەرنەت ورناتاتىن الەۋمەتتىك جوبا ىسكە اسىرىلدى. بايلانىس وپەراتورىنىڭ قانداي ەكەنىنە قاراماستان جولاۋشىلاردىڭ بارلىعى تەگىن ينتەرنەتتى پايدالانا الادى.
قاۋىپسىز قالا
قالا حالقىنىڭ تىنىشتىعى قاشاندا قىمبات. «Smart» قالانىڭ نەگىزگى باعىتىنىڭ ءبىرى – ەلوردالىقتار مەن قوناقتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە نازار اۋدارۋ. الەمدىك تاجىريبە كورسەتكەندەي, قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋدا بەينەباقىلاۋ كامەرالارى تاپتىرماس قۇرال. ەلوردانىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن كەشەندى قامتاماسىز ەتۋدە بەينەباقىلاۋ قاناتقاقتى جوباسى ءوز جەمىسىن بەرۋدە. ول بويىنشا قاناتقاقتى ايماق رەتىندە تاڭدالعان قابانباي باتىر – الماتى – سىعاناق – ساۋران كوشەلەرىنە ورنالاستىرىلعان 120 بەينەكامەرادان ورتالىققا سيگنال كەلىپ تۇسەدى. ونىڭ كومەگىمەن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى تىركەۋ, جۇرگىزۋشىلەردىڭ جىلدامدىق رەجىمىن انىقتاۋ, كوشە قيىلىستارىندا جول ءجۇرۋ ەرەجەلەرىن ساقتاۋدى باقىلاۋعا مۇمكىندىك مول.
الداعى ۋاقىتتا جوبا شەڭبەرىندە قوعامدىق جەرلەرگە – 12 000, كوشە قيىلىستارىنا 3000 كامەراعا دەيىن ورناتۋ جوسپاردا بار.
ال, اقپان ايىندا «قاۋىپسىز قالا» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ شەڭبەرىندە 21 «ۆوكورد» اپپاراتتىق-باعدارلامالىق كەشەنى قولدانىسقا بەرىلگەن ەدى. بۇل جىلدامدىق ولشەۋىشتەر جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن بۇزۋ دەرەكتەرىن فوتو تۇرىندە سول مەزەتتە تىركەيدى. «ۆوكورد» كەشەندەرى يك-پروجەكتورلارمەن جابدىقتالعان, ياعني مەملەكەتتىك نومىرلەردى تۇنگى ۋاقىتتا دا ءدال انىقتاي الادى. «ۆوكورد-تسيكلوپ» جاڭا ولشەۋىش اپپاراتى قولدانىسقا بەرىلگەن ءۇش ايدىڭ ىشىندە 7 000 جول قوزعالىسى ەرەجەسىن بۇزۋ دەرەگى انىقتالعان.
«Smart Astana» تەگىن ءموبيلدى قوسىمشاسى
جۋىردا تۇرعىندار ءۇشىن تاعى ءبىر پايدالى قوسىمشا قولدانىسقا ەندى. ەندى «Smart Astana» تەگىن ءموبيلدى قوسىمشاسى بارلىق ەلوردا تۇرعىندارى مەن قوناقتارى ءۇشىن قولجەتىمدى. كەز كەلگەن ادام ۇيالى بايلانىس تەلەفونىنا «Apple Store» جانە «Play Market»-تە ۇسىنىلعان قوسىمشانى تەگىن جۇكتەي الادى.
بار بولعانى ءبىر-اق قوسىمشادا قالالىق اۆتوبۋستاردىڭ قوزعالىسىن ونلاين رەجىمدە باقىلاۋ, جول قوزعالىسى ەرەجەلەرى ايىپپۇلدارىن تەكسەرۋ, ينتەللەكتۋالدىق بايلانىس ورتالىعىنا ءوتىنىش ءبىلدىرۋ, حالىقارالىق جانە ىشكى اۋە رەيستەرىنىڭ ۇشۋ جانە ۇشىپ كەلۋ ۋاقىتىن, سونداي-اق, پويىز, ەلەكتريچكا جانە قالاارالىق اۆتوبۋستاردىڭ كەستەسىمەن تانىسا الادى.
ال, «Smart tickets» ايدارىندا «بايتەرەك», «اتامەكەن قازاقستان كارتاسى» ەتنو-مەموريالدىق كەشەنى, جاستار سارايى, س.سەيفۋللين اتىنداعى مۋزەي, ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترى, مەملەكەتتىك اكادەميالىق فيلارمونيا, قۋىرشاق تەاترى, جاستار تەاترى سەكىلدى تاعى باسقا مادەني ورىنداردا وتەتىن ءىس-شارالارعا بيلەتتى ونلاين ارقىلى ساتىپ الۋعا بولادى. جۋىردا سپورتتىق شارالارعا دا بيلەت ساتىپ الۋ مۇمكىندىگى ۇسىنىلماق. قوسىمشا, سونداي-اق, مەكتەپتەردەگى ساباقتاردىڭ بولماۋى, تاس جولداردىڭ جابىلۋى مەن اشىلۋى جانە قالاداعى جايسىز اۋا رايى تۋرالى push-حابارلامالاردى لەزدە الۋ فۋنكتسياسىمەن ىڭعايلى.
بۇگىندە قوسىمشانىڭ نۇسقاسىن 60 مىڭنان استام ادام جۇكتەپ العان.
«Smart مەكتەپ»
بالا – ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز. ولاردىڭ امان-ەسەن ءبىلىم الۋىنا اتا-انالار عانا ەمەس, ۇستازدار دا جاۋاپتى. ال, «Smart مەكتەپ» جوباسى وقۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋمەن قاتار, ءبىلىم ۇياسىنداعى پروتسەستەردى جەڭىلدەتەدى. ازىرگە قاناتقاقتى جوبا رەتىندە ەلوردانىڭ № 3 مەكتەپ-گيمنازياسى مەن № 15 مەكتەپ-ليتسەيدىڭ بازاسىندا جۇزەگە اسۋدا. مۇندا ءاربىر وقۋشىنىڭ عيماراتقا كىرىپ-شىققان ۋاقىتى اتا-انالارىنا سمس ارقىلى حابارلانادى. «اقىلدى مەكتەپتىڭ» وقۋشىلارى اسحاناعا بارعاندا ۋاقىت جوعالتپايدى. «ە-اسحانا» جوباسى بويىنشا ەلەكتروندى تولەم ارقىلى تاپسىرىس بەرەدى.
«ە-كىتاپحانا» جوباسى – ناعىز زاماناۋي دۇنيە. وقۋشىلاردىڭ بۇرىنعىداي كەزەككە تۇرۋى, قالاعان كىتابىن ساعاتتاپ ىزدەۋى سەكىلدى قيىندىقتاردى ارتتا قالدىرماق. ويتكەنى, كىتاپتاردىڭ ەلەكتروندى مالىمەتتەر بازاسى تۇزىلگەن. وقىرمانداردىڭ ەلەكتروندى كارتوتەكاسى جاساقتالىپ, وقۋلىقتى بەرۋ پروتسەسى تەزدەتىلگەن.
جالپى, «Smart مەكتەپ» ارقىلى اتا-انا بالاسىنىڭ قانشا رەت ساباققا كەشىككەنىن, قانداي كىتاپتار وقىعانىن جانە اسحانا مەن بۋفەتكە كەتكەن شىعىندارىن ءبىلىپ وتىرادى.
«Smart ەمحانا»
قالا تۇرعىندارىنىڭ كۇن ساناپ كوبەيۋى مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ جۇمىسىن ەداۋىر قيىنداتۋدا. اق حالاتتىلاردىڭ شامادان تىس جۇكتەمەمەن قىزمەت كورسەتۋى – سونىڭ دالەلى. الداعى ۋاقىتتا بۇل ماسەلە دە بايىپپەن شەشىلمەك.
ايتا كەتكەن ءجون, «استانا Innovations» اق ەلوردانى الەمنىڭ 50 «اقىلدى» قالاسىنىڭ قاتارىنا ەنگىزۋ ءۇشىن وسىنداي سمارت-جوبالاردى بىرتىندەپ يگەرۋ ۇستىندە. «Smart ەمحانا» جوباسى №4 قالالىق ەمحانادا قانات قاقتى. باستى ماقسات – ىشكى-سىرتقى جۇمىستاردى اۆتوماتتاندىرۋ, مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن جاقسارتۋ. كەز كەلگەن ناۋقاس ءوز ۋاقىتىن ۇنەمدەۋ ءۇشىن دارىگەرلەردىڭ قابىلداۋىنا ۆەب-سايت ارقىلى ونلاين رەجىمدە جازىلادى. «Smart ەمحانا» – دالەلدى مەديتسينالىق اقپارات ۇسىنادى. مۇندا العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك توبى كۇشەيتىلگەن. دياگنوز قويۋ بارىسىندا دارىگەرلەرگە شۇعىل تۇردە دۇرىس شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى ەلەمەنتتەردى قامتيتىن قۇرالمەن جابدىقتالعان.
بىرىڭعاي مالىمەتتەر بازاسىندا ناۋقاسقا ءجۇرگىزىلگەن دارىگەرلىك تالداۋلار, زەرتتەۋ ناتيجەلەرى بار.
جوبا قازىردىڭ وزىندە تيىمدىلىگىن كورسەتتى. ءبىرىنشىدەن, كەزەكتەردىڭ سانى ازايدى. دارىگەرلەردىڭ ءدارى-دارمەكتى تاعايىنداۋىندا قاتەلىككە جول بەرىلمەيدى, دياگنوستيكالىق زەرتتەۋلەردىڭ ناقتىلىعى ارتتى. سونىمەن قاتار, بەلگىلى ءبىر ۋاقىت مەرزىمىندە سوزىلمالى اۋرۋلاردىڭ اسقىنىپ كەتۋ جاعدايلارىن باقىلاۋ ءوز ءناتيجەسىن بەرۋدە. ال, 2014 جىلدان بەرى بىرىڭعاي اقپاراتتىق مەديتسينالىق «Call-ورتالىعى» ەلوردا تۇرعىندارى مەن قوناقتارى ءۇشىن (1300 قىسقا ءنومىرى ) جۇمىس ىستەيدى.
«Smart كوشە جارىعى»
استانا – جارىعى سونبەيتىن قالا. كۇنى-ءتۇنى جانىپ تۇراتىن قىزىلدى-جاسىلدى شامدار اسەم شاھاردىڭ اجارىن اشادى. دەسەك تە, ەنەرگيانى ۇنەمدەۋ قالا ءبيلىگىنىڭ نازارىنان تىس قالعان ەمەس. ءتىپتى, ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىندە نەگىزگى جوبالاردىڭ ءبىرى «Smart كوشە جارىعى» بولۋى ابدەن مۇمكىن.
جوبا ماقساتى – ەلەكتر ەنەرگياسىن ءتيىمدى پايدالانۋ جانە كوشە جارىعى شىعىندارىن ازايتۋ. ول ءۇشىن جۇمىس رەجىمدەرى رەتتەلگەن. جارىقتىڭ قوسىلۋ-ءوشۋ كەستەسىن اۆتوماتتى رەجىمگە اۋىستىرۋعا مۇمكىندىك بار. قالا شامدارىنىڭ جاي-كۇيى, جۇمىس رەجىمى تۋرالى مالىمەتتەر, جۇيەنى باسقارۋ قۇرىلعىلارى ديسپەتچەردىڭ ەكران مونيتورىندا كورسەتىلەدى.
جارىقتى باسقارۋدىڭ رەتتەۋ فۋنكتسياسى ەرەكشە. ارناۋلى باعدارلاما ارقىلى ءار شامدى ءوز الدىنا نەمەسە بىرنەشە شامدى قاتار باسقارۋعا بولادى. وسىلايشا, ەلەكتر ەنەرگياسىن 48 %-عا دەيىن ۇنەمدەۋ كوزدەلگەن. رەتتەۋ رەجىمى ارقىلى جارىق بەرۋ قوسىمشا ەنەرگيانى 13,6 % -عا ازايتادى دەيدى ماماندار. كوشە شامدارىنىڭ جاي-كۇيى تۋرالى اقپارات ديسپەتچەردىڭ مونيتورىندا كورىنەتىندىكتەن, بۇرىنعىداي بريگادالاردىڭ شىعۋى تەكسەرۋ شىعىندارىن تومەندەتۋدە.
«
Smart Payments»
«Smart Astana» ەڭ الدىمەن تۇرعىنداردىڭ ۋاقىتىن ۇنەمدەيدى. قازىر كوممۋنالدىق تولەمدەردى بارىپ تولەۋدىڭ وزىنە مويىن جار بەرمەي جاتادى. ەندى قىزمەتتەردى ەلەكتروندى فورماتتا تولەۋدىڭ قوسىمشا سەرۆيسى ارقىلى كوممۋنالدىق تولەمدەردى بىرىڭعاي جۇرگىزۋگە بولادى.
«Smart Payments» – سۋ جانە گازبەن جابدىقتاۋ, كوممۋنالدىق قالدىقتاردى شىعارۋ, تۇرمىستىق-پايدالانۋ شىعىنى, ەلەكتر ەنەرگياسى, جىلۋ, تەلەكوممۋنيكاتسيا قىزمەتتەرى اقىسىن تولەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
راسىندا, بۇل جوبانىڭ بەرەرى مول. بىرنەشە جەرگە بارماي-اق, بارلىق تولەمدەردى ەلەكتروندى تۇردە ءبىر مەزگىلدە تولەۋ «Smart» قالانىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى.
«3D تەحنولوگيالار ورتالىعى»
مازمۇنى – ساۋلەت ونەرى, قۇرىلىس, ماشينا جاساۋ, مەديتسينا جانە تاعى باسقا سالالارداعى جوبالاردى ينتەراكتيۆتى سيمۋلياتسيالاۋ مەن ۆيزۋالداندىرۋ. ساراپشىلار جوبانىڭ تيىمدىلىگىن جوعارى باعالاپ وتىر. ءبىرىنشىدەن, وندىرىستىك جانە بيۋدجەتتىك شىعىندار تومەندەيدى. ەكىنشىدەن, ەكونوميكانىڭ باسىم سالالارىندا ەڭبەك ونىمدىلىگىن كوتەرەدى. كەز كەلگەن جوبانى 3D-مودەلدەۋ, 3D-جوبالاۋ جانە 3D-قۇراستىرۋ ارقىلى ناقتى ناتيجەگە جەتكىزۋ. ءوندىرىستىك كەزەڭنىڭ ۋاقىتشا شىعىندارى مەن قۇنىن قىسقارتۋدىڭ ءوزى تاماشا جەتىستىك.
اتى ايتىپ تۇرعانداي, 3D ينفراقۇرىلىمداعى يننوۆاتسيالىق وزگەرىستەردى كورنەكى كورسەتۋگە, ناقتى ىسكە اسىرۋعا دەيىن ولاردىڭ تيىمدىلىگىن, قاۋىپسىزدىگىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا 2000-نان اسا فرانتسۋز كومپانيالارى قاتىسپاقشى. قىسقاشا توقتالا كەتسەك, جوبا بويىنشا تۇراقتى دامىپ كەلە جاتقان قالانى ودان ءارى گۇلدەندىرۋگە 348 «اقىلدى» شەشىم ۇسىنىلادى. ونىڭ قاتارىندا كولىكتىك ينفراقۇرىلىمى, سۋ قورلارى مەن قالدىقتاردى باسقارۋ, ەنەرگيا ءوندىرۋ, جوعارى وقۋ ورىندارى, اۋرۋحانالار, سپورت كەشەندەرى, ەكو-ورامدار مەن عيماراتتار بار. «اقىلدى» شەشىمدەردىڭ بارلىعى ەلوردانىڭ كليماتتىق جانە گەوگرافيالىق جاعدايىنا بايلانىستى ماقۇلدانباق.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ استانا جاس بولعاندىقتان, «Smart» قالالاردىڭ الدىڭعى قاتارىنان كورىنۋگە مۇمكىندىگى وتە جوعارى ەكەنىن ايتقان بولاتىن. 2014 جىلعى كورسەتكىش بويىنشا استانا الەمدەگى اقىلدى قالالاردىڭ رەيتينگىسىندە 21-ورىندى يەلەندى.
استانا اكىمدىگى ۇكىمەتپەن بىرلەسە وتىرىپ «2050 جىلى استانانى الەمنىڭ ۇزدىك قالالارىنىڭ وندىعىنا ەنگىزۋ» تۇجىرىمداماسىن ازىرلەپ, بەكىتكەنى بەلگىلى. تۇجىرىمداما دامۋدىڭ ەكونوميكا, الەۋمەتتىك, قوعامدىق قاۋىپسىزدىك, ينفراقۇرىلىم سەكىلدى سالالارىن قامتيتىنىن ەسكەرسەك, «Smart استانا» جوباسى اۋقىمدى شارالاردى رەت-رەتىمەن جۇزەگە اسىرۋدا. ەندەشە, ەلوردامىز ەڭسەلى بولۋ ءۇشىن «اقىلدى» جوبالاردىڭ ءالى تالايىنا كۋا بولاتىنىمىز انىق.
گۇلميرا ايماعانبەت,
جۋرناليست
