قۇقىق قورعاۋ كەپىلدىگى نىعايدى

جوعارعى سوتتا «ۇيقاماق. كەپىلدى قولدانۋدىڭ ەرەكشەلىگى. ءتىنتۋ جانە جەكە ءتىنتۋ, قاراۋ, الۋ» تاقىرىبىندا حالىقارالىق سەمينار بولىپ ءوتتى. ونى جوعارعى سوتتىڭ قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى سوت القاسىنىڭ توراعاسى اباي راحمەتۋلين جۇرگىزىپ وتىردى. سەمينارعا ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى راشيد جاقىپوۆ, سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ جونىندەگى ۇلتتىق بيۋرو توراعاسىنىڭ ورىنباسارى تالعات تاتۋباەۆ, جوعارعى سوت جانىنداعى سوت تورەلىگى اكادەمياسىنىڭ ديرەكتورى مۇرات بەيبىتوۆ, باس پروكۋراتۋرا مەن قارجى مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى جانە برەمەن قالاسىنىڭ (گەرمانيا) ۋچاسكەلىك تەرگەۋ سۋدياسى پەتەر ۆالتەر, سونداي-اق قازاقستانداعى حالىقارالىق قۇقىقتىق ىنتىماقتاستىقتىڭ گەرمان قورى وكىلدەرى (IRZ) قاتىستى. ءوز سوزىندە ا.راحمەتۋلين IRZ-كە اتال­­عان ءىس-شارانى ۇيىمداستىرۋعا قولداۋ كورسەتكەندەرى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى. «2008 جىلدىڭ تامىزىنان باس­تاپ قاماقتى جانە ۇيقاماقتى سوتتىڭ سانكتسيا­لاۋى قازاقستان تاريحىنداعى ماڭىزدى وقيعا جانە ەلىمىزدىڭ ادام قۇقىقت­ارى سالاسىنداعى كوپشىلىك ماقۇل­داعان حالىقارالىق ستاندارتتى ۇستا­ناتىندىعىن ءبىلدىردى. كەز كەلگەن مەملەكەتتە ازاماتتىڭ بوستاندىق پەن جەكە باسىنا قول سۇعىلماۋشىلىق قۇقىعى ەڭ ماڭىزدى بولىپ تابىلادى», – دەدى ا.راحمەتۋلين. تەرگەۋ سۋدياسىنىڭ ينستيتۋتى قازاق­ستاندا 2015 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ جۇمىس ىستەي باستادى. تەرگەۋ سۋدياسى قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋدىڭ سوتقا دەيىنگى ساتىلارىندا ادامنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن نەگىزسىز شەكتەۋگە جول بەرمەۋگە باعىتتالعان قىزمەتتى جۇزەگە اسىرادى. «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 22-قادامىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە بيىلعى قاڭتاردان باستاپ تەرگەۋ سۋديالارىنا قاراۋدى, الۋدى, ءتىنتۋ مەن جەكە ءتىنتۋدى سانكتسيالاۋ سەكىلدى بىرقاتار قوسىمشا وكىلەتتىكتەر بەرىلدى. بۇل جاڭاشىلدىق ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەدى. ماسەلەن, 2016 جىلعى 4 ايدا قپك-ءنىڭ 55-بابى تارتىبىندە تەرگەۋ سۋديالارىنىڭ قاراۋىنا 17 مىڭنان استام (17648) ماتەريال ءتۇستى. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسىنداي كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 3 ەسەگە كوپ (2015 جىلدىڭ 5 ايىندا – 6191 ماتەريال). بۇل رەتتە ولاردىڭ جارتىسىنان كوبىن جاڭا وكىلەتتىكتەر بويىنشا ءوتىنىش حاتتار قۇرايدى – 8 مىڭنان استام (8359 نەمەسە 47,4 پايىز). ولاردىڭ ىشىندە 6 مىڭ ماتەريال الۋعا قاتىستى (6758 ماتەريال نەمەسە 80,8 پا­يىز). سوتتىڭ سانكتسيالارى ءتىنتۋ بويىنشا 1097 ماتەريال, 471 ماتەريال جەكە تىنتۋگە قاتىستى. قوسىمشا ءتورت وكىلەتتىكتىڭ ەڭ تومەنگى ۇلەسى قاراۋدى سانكتسيالاۋعا جاتادى (بارلىعى 23 ماتەريال كەلىپ ءتۇستى), بۇل اتالعان پروتسەسسۋالدىق ءىس-قيمىلدىڭ ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى. وتكەن جىلدىڭ 4 ايىمەن سالىستىرعاندا, بۇلتارتپاۋ, كەپىل, ۇيقاماق قاماققا الۋ جونىندەگى ءوتىنىشحاتتار 8,1 پايىزعا ازايدى (2016 جىلعى 4 ايدا قاماققا الۋعا سانكتسيا بەرۋ 3611-دەن 3320 ادامعا ازايعان). سونىمەن قاتار, تەرگەۋ سۋديالارى بيىلعى جىل­دىڭ 4 ايىندا تەرگەۋشىنىڭ جانە پرو­كۋروردىڭ ءىس-ارەكەتىنە بايلانىستى 409 شاعىمدى قاراپ, ونىڭ بەستەن ءبىر بولىگىن قاناعاتتاندىردى (86 نەمەسە 21 پايىز). جوعارعى سوتتىڭ سۋدياسى ق.شاۋ­حاروۆ ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قور­عاۋ كەپىلدىگىن نىعايتۋداعى سوتتىڭ باقى­لاۋىن ودان ءارى كەڭەيتۋ تۋرالى بايانداما جاسادى. ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ر. جاقىپوۆ ءوز بايانداماسىندا قۇقىق قولدانۋ تاجىريبەسى, بۇلتارتپاۋ شارالارىن قولدانۋ جانە جەكەلەگەن تەرگەۋ ارەكەتتەرىن جۇرگىزۋدەگى پروب­لەمالار تۋرالى ايتتى. حالىقارالىق ساراپشى پەتەر ۆالتەر جەكەلەگەن پروتسەسسۋالدىق ارەكەتتەردى سوتتىڭ سانكتسيالاۋى جونىندەگى ەۋروپالىق قۇقىقتىق تاجىريبەسىنىڭ نەگىزگى ءۇردىسى, سونداي-اق گەرمانيادا ءتىنتۋ, جەكە ءتىنتۋ, قاراۋ جانە الۋدى سوتتىڭ سانكتسيالاۋىنىڭ پروتسەسسۋالدىق جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق نەگىزى بويىنشا ءوز تاجىريبەسىن ءبولىستى. سەمينارعا قاتىسۋشىلار جاساعان وزگە دە باياندامالاردا كەيبىر تەرگەۋ ارەكەتتەرىن سانكتسيالاۋ تاجىريبەسى, كەپىلدىكتى بۇلتارتپاۋ شاراسى رەتىندە قولدانۋدىڭ ەرەكشەلىگى, ادامنىڭ جانە ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن شەكتەيتىن بارلىق تەرگەۋ قىزمەتى جونىندەگى وكىلەتتىكتى تەرگەۋ سۋدياسىنا بىرتىندەپ بەرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى سوتتا ايىپتالۋشى جانە قورعاۋشى اراسىنداعى تەڭگەرىمدى قامتاماسىز ەتۋ, تەرگەۋ سۋدياسىنىڭ قىزمەتىن قۇقىق­تىق قامتاماسىز ەتۋدى جەتىلدىرۋ, ت.ب. ماسەلەلەر جان-جاقتى تالقىلاندى, دەپ حابارلادى جوعارعى سوتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.