داۋدىڭ ليۆانعا اۋىسۋ قاۋپى بار

ءاۋپىرىم تاڭىرمەن سيريادا ۋاقىتشا بىتىمگە قول جەتكەندەي بولسا, قايشىلىقتىڭ ليۆانعا اۋىسۋ قاۋپى ءتونىپ تۇر. بۇل جەردە سيريادا دا قايشىلىقتىڭ نەگىزى سۇننيتتەر مەن شيتتەر اراسىنداعى تارتىستا جاتقانىن ۇمىتپاعان ءجون. ليۆاندا بۇل قايشىلىق بۇرىننان ەتەك العان. جۇرت نازارى نەگىزىنەن سيريا­داعى جاعدايعا, وندا ۋاقىتشا ءبىتىم جاساۋعا اۋىپ, ناۋرىزدىڭ 10-11-ءى كۇندەرى كايردە وتكەن اراب مەملەكەتتەرى ليگاسى مي­نيستر­لەرىنىڭ توتەنشە سەسسيا­سىنىڭ شەشىمىنە ايتارلىقتاي كوڭىل بولىنە قويعان جوق. وندا بۇدان بۇرىنىراق پارسى شىعا­نا­عىنداعى مەملەكەتتەر ۇيىمى ىن­تىماقتاستىعى كەڭەسىنىڭ (پشمۇىك) اسكەريلەنگەن ليۆان­دىق شيتتىك «حەزبوللا» پارتيا­سىن تەررورلىق ۇيىم ساناۋ ءجونىن­دەگى شەشىمىن ليگاگا مۇشە 22 ەل­دىڭ 20-سى قولداپ, 2 ەل قالىس قا­لىپ, قاۋلى قابىلداعان ەدى. بۇل شە­شىم سول ايماقتا ۇلكەن دۇربەلەڭ تۋدىردى. «حەزبوللانى» ايىپتاعان, ونى تەررورلىق ۇيىم ساناعان ەلدەردىڭ ءبارىن اتاپ جاتپاي-اق, قالىس قالعان ەكى ەلدى اتاساق تا ءبىراز جايدى تۇسىنۋگە بولعانداي. ولار – ليۆان مەن يراك. بۇلاردىڭ ءوزى سولاي اتا­عانعا قارسىمىز دەپ داۋىس كوتەرە الماي, تەك قالىس قالۋمەن شەك­تەلدى. «حەزبوللاعا» ارا ءتۇسۋ قيىن-اق. وسىناۋ ەكسترەميستىك پارتيا, ونىڭ اسكەري قاناتى «ءال-حاشش ءال-شابي» ءوزىنىڭ راديكالدىق ارە­كەتتەرىمەن ەرەكشەلەندى. ول سيريا پرەزيدەنتى باشار اسادتىڭ بىردەن-ءبىر وداقتاسى بولىپ تابىلادى جانە شيتتىك يرانعا ارقا سۇيەيدى. الدىمەن باسىن اشىپ ايتاتىن جاي: بۇل شيەلەنىستىڭ نەگىزىندە سۇننيتتىك ساۋد ارابياسى مەن شيت­تىك يراننىڭ مۇددەلەرى جاتىر. بۇرىن ساۋد ارابياسىمەن تىعىز ەكونوميكالىق قارىم-قا­تى­ناستا بولعان ليۆان ەكى وتتىڭ ورتاسىندا قالعانداي. قاي جاعىنا شىقسا دا تاياقتىڭ ءبىر ۇشى بۇلارعا تيەدى. بۇرىن ەر-رياد جىل سايىن ليۆانعا, ونىڭ ارمياسى مەن ار­ناۋلى قىزمەتىن نىعايتۋعا 4 ميل­­ليارد دوللار كومەك بەرەتىن. سون­داي-اق, 300 مىڭ ليۆاندىق ساۋديا­عا بارىپ جۇمىس ىستەپ, ەلىنە 5 ميل­لياردتاي قارجى الىپ قايتار ەدى. سو­دان ايىرىلسا, ليۆاننىڭ كۇنى قاراڭ. بۇل ءۇشىن بەيرۋت «حەزبوللانى» قۇرباندىققا شالا المايدى. وعان شاماسى دا كەلمەيدى. يران مەن سيرياعا ارقا سۇيەگەن بۇل پار­تيانىڭ مىقتى اسكەري قاناتى بارلىعى ءوز الدىنا, ولار پارلا­مەنتتە دە ىقپالىن جۇرگىزەدى. سول ىق­پ­الدىڭ سالدارىنان بۇل ەل ءبىراز­دان بەرى پرەزيدەنتسىز. مۇندا پرەزيدەنتتى پارلامەنت سايلايدى. «حەزبوللا» ءوز مانداتتارىن پاي­دا­لانىپ, ۇسىنعان كانديداتتى وتكىز­بەي تاستايدى. سودان دا بەيرۋت ولار­مەن ساناسپاي تۇرا المايدى. ءسويتىپ, سىرتتاعىلاردى بىلاي قويعاندا, ليۆاننىڭ ءىشىنىڭ ءوزى سۇننيتتىك جانە شيتتىك بولىپ ەكىگە جارىلىپ وتىر. بەيرۋت پەن جاعا­لاۋدا سۇننيتتەر كوپشىلىك بولسا, سيرياعا جاقىن جاقتا «حەزبوللانى» ارقا سۇيەيتىن شيت­تەر باسىم. سىرت جاقتان بىرەۋلەر شىرپى جاقسا, ءورت لاپ ەتكەلى تۇر. اراب مەملەكەتتەرى ليگاسىنىڭ «حەزبوللا» جونىندەگى شەشىمى ليۆاندى ەرىكسىز شيتتىك كواليتسيا جاعىنا شىعاردى. الدا نە بولادى؟ ەر-رياد باس­تا­عان سۇننيتتىك كواليتسيا مەن تەگە­راننىڭ جەتەگىندەگى شيتتىك كوالي­تسيا تايتالاسسا, قايسىسى ۇستەم بولارىن كىم بىلگەن, ال ەكەۋىنىڭ ورتاسىندا قالعان ليۆانعا قيىن سوعارى انىق. ونىڭ ۇستىنە, بۇل ەل­دەگى ارابتاردىڭ 40 پايىزى – حريستيان­دار. ولارعا دا وڭاي سوقپايدى.

گرۋزيندەر سايلاۋعا بارا جاتىر...

پرەزيدەنت گەورگي مارگۆەلاشۆيليدىڭ ۇسىنىسىمەن پرەمەر-مينيستر گەورگي كۆيريكاشۆيلي ەلدەگى پارلامەنت سايلاۋىنىڭ كۇنىن بەلگىلەدى. ول ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قازانىندا وتپەك. وعان ءالى التى ايداي ۋاقىت بار. سايلاۋ ناۋقانى قازىردىڭ وزىندە باستالىپ كەتتى دەسە دە بولعانداي. پارتيالار ءوز پىكىرلەرىن ءبىلدىرىپ جاتىر, ساياساتكەرلەر وزدەرىنە سايا­سي ۇپاي اكەلەتىن مالىمدەمەلەر دە جاساپ تاستادى. بۇل ەلدە قازىر پارلامەنتتىك جۇيە ۇستەم. سودان دا ساياسي كۇشتەر سول پارلامەنتتەگى ورىنعا تالاسادى. سول ءۇشىن, حالىق­تىڭ ىقىلاسىن وزدەرىنە اۋدا­رۋ ماقساتىندا كەيدە ارتىق-اۋىس پىكىرلەر دە ايتىلىپ قالادى. سايلاۋ قايدا وتپەي جاتىر دەيمىز عوي. بىراق بۇل سايلاۋدىڭ گرۋزيندەر ءۇشىن ماڭىزى بولەگىرەك. وتكەن جولعى, ياعني 2012 جىلعى پارلامەنت سايلاۋىندا ەل ەكىگە جارىلعانداي بولىپ, بۇرىنعى پرەزيدەنت ميحايل سااكاشۆيليگە قارسى ميللياردەر بيدزينا يۆانيشۆيلي باسقارعان «گرۋزيا ارمانى» كواليتسياسى قۇرىلىپ, وعان التى پارتيا بىرىكتى. كواليتسيا جەڭىسكە جەتىپ, بيلىك تىزگىنىن ۇستاعان ءيۆانيشۆيليدىڭ دەگەنى بولىپ, تۇتقالى قىزمەتتىڭ بارلىعىن ءوزارا بولىسكەن. ءتىپتى, پرەمەر-مي­نيسترلىكتى جاس قايراتكەر يراكلي گاريباشۆيليگە, ال پرەزي­دەنت­تىكتى عالىم گەورگي مارگ­ۆەلا­شۆيليگە ۇسىنسا دا, ناقتى بيلىك ميللياردەردىڭ قولىندا بولدى. ەندى سول كواليتسياعا بىرىككەن پارتيالار سايلاۋعا جەكە-جەكە تۇسپەك. دەمەك, ولاردىڭ ارا­سىن­دا, بالكىم, لاۋازىم ءبولىسۋ­دە كەلىس­پەۋشىلىك بولدى ما ەكەن, ءتىل تابىسپاعانى انىق. ساراپ­شى­لاردىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي جاع­دايدا تارتىس كۇشەيەدى. بۇرىن جەڭىلىس تاپقان سااكاشۆيليدىڭ بىرىككەن ۇلتتىق قوزعالىس پارتياسى ەندى ەڭسەسىن كوتەرىپ, بەلسەندى اي­قاسقا شىعاتىنى انىق. بىراق ولار جەڭىسكە جەتەدى دەۋ دە قيىن. ساي­لاۋعا جەكە تۇسكەنمەن, بۇرىن «گرۋزيا ارمانى» كواليتسياسىنا بىرىككەن پارتيالار كەيىن ۇكىمەت قۇراردا قايتا قوسىلۋى ابدەن مۇمكىن. گرۋزياداعى ساياسي كۇشتەردىڭ ەرەكشەلىگى – ولار نەگىزىنەن باتىسقا باعىت ۇستاعاندار جانە وعان قارسىلار بولىپ بولىنەدى. سوڭعىلارىنا رەسەيمەن بايلا­نىس­تى تۇزەتۋ باعىتىن­داعىلار دا قوسىلادى. جالپى, بۇل ەل­دەگى ساياسي كۇشتەر گرۋزيا مەن رەسەي اراسىنداعى قارىم-قاتى­ناس­قا ايرىقشا ءمان بەرىپ, وزدەرى­نىڭ سايلاۋ ناۋقانى كەزىندەگى جۇ­مىس­تارىندا ونى كەڭىنەن پاي­دالان­باق. اسىرەسە, بۇقارا حا­لىقتىڭ پاتريوتتىق سەزىمىن قوز­­دىراتىن انتيرەسەيلىك ريتو­ري­كا ەتەك الاتىنى قازىردىڭ ءوزىن­دە اڭعارىلىپ وتىر. بۇل ءبىر پار­تيالارعا ۇپاي اكەلەدى. جۇرتقا بەلگىلى, گرۋزيا مەن رەسەي اراسىنداعى جاعداي 2008 جىلعى سوعىستان كەيىن, ابحازيا مەن وڭتۇستىك وسەتيانىڭ گرۋزيادان ءبولىنىپ شىعۋىنان كەيىن جاقسى ەمەس. ەكى جاقتان دا ءبىر-بىرىنە قات­قىل سوزدەر ايتىلادى. مىنا سايلاۋ الدىندا ول كۇشەيەتىن ءتۇرى بار. گرۋزيا پرەزيدەنتى گ.مارگۆە­لاشۆيلي مەن قورعانىس ءمينيسترى تينا ءحيداشۆيليدىڭ پىكىرلەرى بىرەۋلەرگە ۇناسا, ەكىنشى جاقتىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋدىردى. ايتالىق, قورعانىس ءمينيسترىنىڭ «وركەنيەتتى دۇنيە رەسەيدىڭ قاۋپىنە قارسى بىرىگۋى ءتيىس» دەگەن سوزىنە رەسەي ءسىم-ءىنىڭ ورىنباسارى گەورگي كاراسين: «شىدامنىڭ دا شەگى بار», دەگەندى ايتىپ جىبەردى. «سوندا, شىداماعاندا, نە ىستەمەكسىڭدەر», دەگەن داۋىس گرۋزيا­دا ءجيى ەستىلدى. ونى ايتقان­دار ماسكەۋمەن باي­لانىستى تۇزە­يىك دەگەندەرگە قارسى داۋىس بەرەتىنى انىق. سايلاۋعا دەيىن ءالى التى اي بار. وسى ۋاقىتتا گرۋزيندەر ءبىر-ءبىرى­­مەن ءبىراز ايتىساتىن سى­ڭاي­لى. ەل بىرلىگىن, قوعام ءبىرلى­گىن ويلايتىندار ايتىسۋدىڭ, ءبولىنۋ­دىڭ نە قاجەتى بار دەيدى. ەكىنشى جاق سول ايتىسپەن, كۇرەسپەن شىن­دىق­قا جەتەمىز دەپ ورەكپيدى. ءتۇسى­نىستىك كەتكەن جەردە بەرەكە بولا قويمايتىنى جانە بەلگىلى. ماماديار جاقىپ, جۋرناليست