مەملەكەت باسشىسىنىڭ بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارى اياسىندا الماتى وبلىستىق سوتىندا اۋقىمدى شارا اتقارىلىپ جاتىر. ەلباسىنىڭ «ۇلت جوسپارى – قازاقستاندىق ارمانعا باستايتىن جول» باعدارلامالىق ماقالاسىنا سايكەس, وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ جولدارى قاراستىرىلىپ, سوت قىزمەتىن جاقسارتۋعا, سول ارقىلى ونىڭ بەدەلىن كوتەرۋگە, ءسويتىپ, حالىقتىڭ سوت قىزمەتىنە دەگەن سەنىمىن قالاي دا ارتتىرۋعا نازار اۋدارىلۋدا.
بولاشاقتا الەمدەگى دامىعان وتىز ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلىپ, ءماڭگىلىك ەلگە اينالۋدى ماقسات ەتكەن قازاقستاندىقتاردى العا جەتەلەيتىن ماقالانىڭ ەل دامۋى ءۇشىن ماڭىزى زور. «قۇقىق ءتارتىبى مەن زاڭدىلىق» بولىمىندە قازاقستاننىڭ بۇكىل قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىندە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ, زاڭداردى قاتاڭ ورىنداۋ جانە قۇقىق ءتارتىبىن نىعايتۋ باستى ۇستانىمىمىز بولۋى كەرەكتىگى ايتىلىپ, زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ اياسىندا ازاماتتىق پروتسەستىك كودەكس پەن «جوعارى سوت كەڭەسى تۋرالى» زاڭ قابىلدانعاندىعى, سونىمەن قاتار, «سوت جۇيەسى مەن سۋديالاردىڭ مارتەبەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا, قىلمىستىق پروتسەسۋالدىق ءجانە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستەرگە قاجەتتى وزگەرىستەر ەنگىزىلگەنى دايەكتەلدى.
جىل باسىنان «5 ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارىن ورىنداۋدىڭ پراكتيكالىق كەزەڭى باستالدى. «زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ» اياسىندا مەملەكەتتىڭ قۇقىقتىق جۇيەسىن قالىپتاستىراتىن 19 ناقتى قادام قاراستىرىلىپ, ولاردىڭ 11 قادامى مەملەكەتتىڭ سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋعا باعىتتالعان. مەملەكەتتى, ەكونوميكا مەن قوعامدى دامىتۋ ءۇشىن قاعيداتتى جاڭا قۇقىقتىق ورتا قالىپتاستىراتىن 59 زاڭ كۇشىنە ەندى. تاۋەلسىز سوت ادىلدىگى مەن قازاقستاندىق قۇقىق قورعاۋ جۇيەسى تەك ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن باس ەركىندىكتەرىنىڭ ىسكە اسۋىنا, زاڭداردىڭ ناقتى ورىندالۋىنا جانە قۇقىق ءتارتىبىنىڭ نىعايۋىنا باعىتتالۋى ءتيىس. بۇل ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ كوزدەگەن ماقساتتارىنا, العا قويعان ارماندارىنا جول اشپاق.
«100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارىندا كوپتەگەن ماڭىزدى ماسەلەلەر كوتەرىلدى. 16-قادامدا ازاماتتاردىڭ سوت تورەلىگىنە قولجەتىمدىلىگىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن سوت جۇيەسى ينستانتسيالارىن وڭتايلاندىرۋ, اپەللياتسيالىق, كاسساتسيالىق سوت تورەلىگى جۇيەسىنە كوشۋ تۋرالى ناقتى دا انىق ايتىلدى. ەلباسى بۇل جونىندە: «اپەللياتسيالىق جانە كاسساتسيالىق ينستانتسيالار قالادى. بۇل جەردە كوپ ءىس قارالاتىن ءبىرىنشى جانە اپەللياتسيالىق ينستانتسيالار سوتتارىنىڭ رولدەرى ايتارلىقتاي كۇشەيتىلەتىن بولادى. مۇنداي قادام سوتتىق اۋرە-سارساڭنىڭ الدىن الىپ, سوت شەشىمىن قابىلداۋدىڭ مەرزىمىن قىسقارتادى. سوت زالدارى دىبىس جانە بەينەجازبا اپپاراتۋرالارىمەن جاساقتالادى جانە جازبالاردى قانداي دا ءبىر توقتاتۋعا نەمەسە رەداكتسيالاۋعا مۇمكىندىك بەرىلمەيدى. بۇل سوت پروتسەسى مەن سوت قابىلداعان شەشىمنىڭ شىنايىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى», – دەپ ناقتىلاعانى بەلگىلى.
ەندىگى جەردە سوت ىستەرى دىبىس-بەينەجازبا قۇرالى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. باعدارلامالىق ماقالادا سوت جۇيەسىنىڭ اشىقتىعىنا ەرەكشە ءمان بەرىلگەن. اتاپ ايتقاندا, 20-قادامدا «بارلىق سوت پروتسەستەرىنە بەينە جانە تاسپاعا جازۋ شارالارىن مىندەتتى تۇردە ەنگىزۋ كوزدەلگەن. سۋديانىڭ بەينە جازۋدى توقتاتۋعا نەمەسە اۋديو جازۋ ماتەريالدارىن رەداكتسيالاۋعا مۇمكىندىگى بولماۋى ءتيىس» دەپ جازىلعان. بۇل قادام ارقىلى قاراپايىم حالىق سوت پروتسەسىنىڭ ءادىل وتەتىندىگىن بايقايدى. سوت سالاسىنا قاتىستى وسىنداي تۇيتكىلدى جاڭارتۋلار ادام جانە ونىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيدى.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «سوت تورەلىگىن ۇلكەن ومىرلىك تاجىريبەسى بار جانە جوعارى مورالدىق ۇستانىمدارعا يە ەڭ لايىقتى ءارى بارىنشا دايىندالعان كاسىبي شەبەرلەر جۇزەگە اسىرۋلارى ءتيىس», – دەپ ناقتىلادى. ازاماتتاردىڭ سوت جۇيەسىنە سەنىمدىلىگى سۋديالاردىڭ كاسىبيلىگىنە دە تىكەلەي بايلانىستى. سۋديا لاۋازىمىنا كانديداتتاردى ىرىكتەۋدىڭ قاتاڭ تەتىگى مەن جوعارى بىلىكتىلىك تالاپتارى كۇشەيتىلۋى سوت جۇيەسىنە وڭ اسەر ەتەدى. ءارى سۋديالاردى ىرىكتەۋ مەن تاعايىنداۋ اشىق تۇردە وتكىزىلەدى. قازاقستان سوتتارىن رەفورمالاۋداعى ماسەلە – ساپالى سۋديالار كورپۋسىن جاساقتاۋ بولىپ سانالادى. سۋديا قىزمەتىنە ۇمىتكەردىڭ كاسىبي داعدىسى مەن ىسكەرلىگىن تەكسەرۋ ءۇشىن احۋالدىق تەستىلەۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ, ۇمىتكەردىڭ سوتتاردا ستيپەنديا تولەنەتىن ءبىر جىلدىق تاعىلىمدامادان ءوتۋى, ودان كەيىن سۋديانىڭ ءبىر جىلدىق سىناق مەرزىمىنەن ءوتۋى ءتيىس ەكەنى تالاپ ەتىلدى. سۋديالاردىڭ ەسەپ بەرۋ ءتارتىبىن كۇشەيتۋ, ولاردىڭ ەتيكاسى, سۋديا لاۋازىمىنا ۇمىتكەرلەردى تاڭداۋ تەتىگى جاڭا تالاپتارمەن تولىعۋدا. ەندىگى جەردە سوت جۇيەسىنىڭ اشىقتىعى مەن ادىلدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جولىندا سۋديالاردىڭ ادىلدىگى دە تالاپ ەتىلمەك. بۇل جونىندە ەلباسىمىز «ەڭ باستىسى, ساتىلمايتىن سوت بيلىگىنىڭ بولۋى ەلدىڭ بۇكىل قۇقىقتىق جۇيەسىنىڭ ساپالى جۇمىسىنىڭ مىندەتتى شارتى بولىپ تابىلادى», – دەگەن بولاتىن.
ەلباسى ۇسىنعان «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارىنداعى بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ باعىتىندا الماتى وبلىستىق سوتىندا, جەرگىلىكتى سوتتاردا كوپتەگەن يگى شارالار وتكىزىلدى. وعان سوت ماماندارى مەن سۋديالار اتسالىسىپ, ءاربىر سالانىڭ ماماندارى وزدەرىنە قاتىستى باعىتتار مەن باسىمدىقتاردى تالداپ, تالقىلادى.
سوت بيلىگىنە دەگەن جاۋاپكەرشىلىك كۇن ساناپ ارتا تۇسۋدە دەسەك, سوت جۇيەسىنە قويىلىپ وتىرعان تالاپتاردىڭ دا جۇگى اۋىرلاپ كەلەدى. سوت رەفورماسىنىڭ ماڭىزدى قىرى – سوت ءتورەلىگىنىڭ بەس ساتىلى جۇيەدەن ءۇش ساتىلى جۇيەگە كوشۋىمەن بايلانىستى. بۇل سۋديالاردى جانە سوت ماجىلىسىنە باسقا دا قاتىسۋشىلاردى تارتىپكە شاقىرىپ, سوت پروتسەسى مەن سوت قابىلداعان شەشىمنىڭ ناقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى. وسىلايشا سوت جۇيەسىنىڭ ساتىلارىن وڭتايلاندىرۋ ارقىلى ءبىز ازاماتتارىمىزدىڭ ءادىلدىككە تەز قول جەتكىزۋىنە مۇمكىندىك جاسايمىز. مۇنداعى ماقسات – ازاماتتاردى اۋرە-سارساڭعا سالماي, سوت ساتىلارىن مەيلىنشە ازايتۋ, سوت تورەلىگىنە قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ, سوت ادىلدىگىن ورناتۋ.
مەيرامبەك تايمەردەنوۆ,
الماتى وبلىستىق سوتىنىڭ توراعاسى
تالدىقورعان