«قازاقتۇتىنۋوداعى» قاراعاندى ەكونوميكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەكونوميكالىق جانە قۇقىقتىق زەرتتەۋلەر عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى,
دوتسەنت بولات سىزدىقپەن اراداعى اڭگىمە نەگىزىنەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميت تۋرالى بولعانىمەن, ادام, الەم جانە اتوم اتتى ۇلى ۇعىمدار اراسىنداعى شىم-شىتىرىق بايلانىستىڭ اۋىلىنا دا ات شالدىرىلعان ەدى.
– الەم تارازىسىنىڭ ءبىر باسىندا ادام, ەكىنشى باسىندا اتوم تۇر. ادام جەڭسە, اتوم الەمگە بەيبىت قىزمەت اتقارماق. اتومنىڭ دۇلەي كۇشى جەڭسە, الەمگە اجال ءزارى سەبىلمەك, – دەپ باستادى اڭگىمەسىن عالىم. – يادرولىق سىناق پوليگوندارىنىڭ ەڭ ءبىر قۋاتتىسى دا, قاسىرەتتىسى دە كەڭەستەر وداعى باسشىلىعىنىڭ شەشىمىمەن قازاقستاندا ورنالاستى. قازاقتىڭ ەركى ەسكەرىلگەن دە, سۇرالعان دا جوق. ۇلى ابايدى دۇنيەگە اكەلگەن سەمەي-شىڭعىستاۋ ءوڭىرىندە اۋەلى جەر بەتىندە, سودان سوڭ جەر استىندا جانە اۋەدە 50 جىل بويى ءجيى-ءجيى سىناقتار جاسالىپ, جان-جاعىنا رادياتسيالىق ءزار شاشىپ تۇردى. تەك قازاقستاندا ميلليوننان استام ادام رادياتسياعا ۇشىرادى...
قازاقستان يادرولىق سىناقتار الاڭىنا تۇبەگەيلى اينالىپ, يادرولىق قاتەر كوزى بولىپ تۇرعان شاقتا ۇلى زەرتتەۋشى اقجان ءال-ماشاني ءال-ءفارابيدىڭ 1100 جىلدىعىن الەمدىك اۋقىمدا الماتىدا اتاپ وتكىزۋگە قول جەتكىزدى. سول كەزدە قازاقستان بۇدان دا باسقا الەمدىك اۋقىمداعى ماڭىزدى شارالار وتكىزە ءبىلدى. سولارعا مۇرىندىق بولعان تۇعىرلى تۇلعالار الەمگە تانىمال. كەڭەستىك قۇرساۋدا تۇنشىققان قازاق ەلىنىڭ بۇل ارەكەتتەرى ونىڭ ءوزىنىڭ شىنايى كەلبەتىن, ونىڭ ۇلاندارىنىڭ وي-الەمىنىڭ تەرەڭدىگىن, قازاقى وي مەن ارەكەتتىڭ الەۋەتىن جاھانعا تانىتۋعا دەگەن تابيعي تالپىنىستار ەدى. بۇل تالپىنىستار تاريح ەنشىسىندە قالعان جوق, كەلەشەكتە ءوزىنىڭ جالعاسىن تاپتى.
– ەلباسىنىڭ سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ تۋرالى شەشىمى مەن كۇنى كەشە وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتتە سويلەگەن ءسوزىنىڭ اراسىنداعى ۇلت مۇددەسى تۇرعىسىنان العانداعى ساباقتاستىق جايىندا وي قوزعاساڭىز...
– حح عاسىردىڭ سوڭعى شيرەگىندە الىپ يمپەريالاردىڭ ءۇنسىز دە ءۇزىلىسسىز ۇدەگەن ۇرەيلى جارىسى شەگىنەن شىعا ءورشىدى. الەمدىك قاۋىپسىزدىكتىڭ نازىك جۇيەسى شىتىنادى. وسى كەزدە الەمدىك اۋقىمداعى تىعىرىقتان شىعۋدىڭ سونى جولىن ۇسىنعان تاعى دا قازاق ۇلانى بولدى. قازاق ەلىنىڭ باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ابايدىڭ ۇلىلىق ۇلاعاتىنا سايما-ساي كەلەتىن شىمىر شەشىم قابىلدادى. ءبىر جارلىقتىڭ پارمەنىمەن اتوم سىناعىن توقتاتتى. زارلاعان قازاقتىڭ كوز جاسىن, كوشەگە شىققان شەرۋدىڭ تولقۋىن عانا ەمەس, اتومدىق ىدىراۋدىڭ ادامدى ازدىرۋعا الىپ كەلەتىن ىرىقتان تىس دۇلەي تاسقىنىن بىردەن بوگەدى. سەمەي پوليگونىن جاپتى. نەۆادا مەن لوبنورداعى پوليگوندار سودان سوڭ جابىلدى.
جاراتقاننىڭ تىلسىم ءپارمەنى ادامزات جولىن سىناقتارمەن شەگەندەگەن. ەندىگى سىناقتار جارىلىستار جولىنداعى اتومدىق ەمەس, جاسامپازدىق جولىنداعى ادامدىق سىناقتار, رۋحاني جەتىلۋ, كەمەلدەنۋ سىناقتارى بولسا يگى! يادرولىق قاۋىپسىزدىك ءجونىندەگى الەمدىك سامميتتە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇسىنعان جوبالاردىڭ نەگىزىندە ادامزاتتىڭ ادامدىق كەلبەتىن ساقتاۋ فيلوسوفياسى جاتسا, كەلەشەگىندە اتومدى بەيبىت قولدانۋ مۇراتى تۇر ءجانە بۇل ناقتى قادامدارمەن بەكىگەن.
الەمنىڭ كەيبىر ەلدەرى يادرولىق قوقان-لوقى جاساۋدان ءالى دە باس تارتپاي وتىرعانىن, الەمدىك دارەجەدەگى ساياساتكەرلەردىڭ اراسىندا يادرولىق قاۋىپسىزدىك تەتىكتەرى جونىندە ءبىراۋىزدىلىق جوق ەكەنىن, الەمدىك اۋقىمنىڭ وزىندە ادامدىق پەيىلدەن گورى پەندەلىك پيعىل باسىم ءتۇسىپ جاتقانىن, بۇل ساميتتە دە ءبىراز ماسەلە تۇيتكىلدى بولىپ, كەيىنگە شەگەرىلگەنىن ەسكەرسەك, قازاقستاندىق ۇسىنىستاردىڭ قۇندىلىعى, ولاردىڭ كونسترۋكتيۆتىك ءمانى ارتا تۇسەدى.
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ سامميتتە اقش پرەزيدەنتىنە پوليگون قۇربانى كارىپبەك كۇيىكوۆتىڭ كارتيناسىن تارتۋ ەتكەنىنەن قانداي وي ءتۇيدىڭىز؟
– قازاق ەلى پرەزيدەنتىنىڭ تاراپىنان سامميتتە ايتىلعان ءسوز بەن اتقارىلعان ىستەر قاتارىندا بويىنا ۇلى يشارانى سىيدىرعان تاعى ءبىر ارەكەت ەل نازارىنا ءتۇستى. ەلباسى كارىپبەك كۇيىكوۆتىڭ «جارىلىس» كارتيناسىن اقش پرەزيدەنتى باراك وباماعا سىيلادى. اتوم جارىلىستارى سالدارىنان ەكى قولى جوق بولىپ تۋعان كارىپبەكتىڭ قىلقالامدى اۋزىمەن تىستەي وتىرىپ سالعان كارتيناسىندا دالا توسىندەگى جارىلىس, ادام جانە ولاردىڭ اراسىن بولە اۋەگە كوتەرىلگەن قوس الاقان بەينەلەنگەن. كارتينانىڭ نەگىزگى جۇگىن ارقالاپ تۇرعان اتوم جارىلىسى دا ەمەس, ادامنىڭ ءوزى ەمەس, اللادان پانا سۇراي جالبارىنا كوككە كوتەرىلە جايىلعان وسى الاقاندار. الاقانعا ءزارۋ سۋرەتشى الاقانعا الەمدىك اۋقىم بەرە بىلگەن. «الەم تاعدىرى ادامنىڭ الاقانىندا», دەيدى سۋرەت. الەم قاۋىپسىزدىگىن الاقاننان شىعارىپ المايىق دەيدى پرەزيدەنت. «الەمدى ءار ادامنىڭ الاقانى ايالاسىن!» – دەيمىز ءبىز دە.
اڭگىمەلەسكەن
قايرات ءابىلدينوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى