اقپان ايىنىڭ سوڭىندا رەسپۋبليكالىق نەمىس تەاترىنىڭ ساحناسىندا جاڭا سپەكتاكلدىڭ تۇساۋى كەسىلدى. قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا وراي جاڭاشا فورمادا ۇسىنىلعان «رۋح» – «نا زەملە» اتتى ەكسپەريمەنتتىك سپەكتاكل-لەكتسيا قويىلىمىنىڭ اۆتورلارى دراماتۋرگ ءانناس باعدات پەن رەجيسسەر ەسلام نۇرتازين. ەكى جاس سۋرەتكەردىڭ بىرگە جاساعان شىعارماشىلىق ىزدەنىسى ناتيجەسىندە نەمىس تەاترىنىڭ رەپەرتۋارىنا ەنگەن سپەكتاكل قازاقتىڭ جەرى, ەلى, حالقىنىڭ رۋحى, تاريحى جايلى سىر شەرتەدى.
قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا ارناپ قويعان نەمىس تەاترىنىڭ سپەكتاكل-لەكتسياسى وتكەن جىلى باستالعان مەرەيتويلىق ءىس-شارالاردىڭ جالعاسىنا اينالعان. حالىقتىڭ باسىنان وتكەن تاريح بەلەستەرىن بۇگىنگى ۇرپاق ساناسىنا قۇيۋ, ساحنا ونەرى ارقىلى كوركەمدەپ بەرۋ رەسمي بەلگىلەنگەن ءبىر جىل اياسىمەن شەكتەلىپ قالماعانىن كورەمىز. ويشىل, اقىن شاكارىم اتامىزدىڭ «بۇل ءان بۇرىنعى اننەن وزگەرەك» دەگەن ولەڭ جولدارىن وزگەرتىپ ايتار بولساق, «بۇل تويدىڭ بۇرىنعىدان وزگەرەك» بولعان جايى تاعى بار. ول قانداي وزگەشەلىك دەسەك, الدىمەن, ەلىمىز تاريحىنداعى ەرەكشە داتانى اتاپ وتۋگە تەاتردىڭ جاۋاپكەرشىلىكپەن كەلۋى. جىل باسىندا بارلىق مەملەكەتتىك ۇجىمدارعا «اتاپ ءوتىلسىن!» دەپ جوعارىدان تۇسىرىلگەن رەسمي پارمەنگە سارت ەتكىزىپ «وتكىزدىك!» دەپ قالقان بولارلىق كەزەكتى جاۋاپ بەرۋدەن ادا, كورەرمەندەرگە جانە رەپەرتۋارعا ازىق بولاتىن تۋىندى قويعان. ەكىنشىدەن, قويىلىمنىڭ وسى تاقىرىپتاعى الدىڭعى سپەكتاكلدەردەن وزگەشەلىگى, جانرىنىڭ سپەكتاكل-لەكتسيا ۇلگىسىندە بولىپ كەلۋى. ۇشىنشىدەن, بۇگىنگى شىعارماشىل جاستارىمىزدىڭ جاڭا ەكسپەريمەنتتىك باعىتتاعى بەت الىسىنا نازار اۋدارتۋى.
ۇلت كوسەمى ءاليحان بوكەيحانوۆ بىرنەشە توڭكەرىستەر دۇمپۋىنە شىداس بەرمەي قۇلاعان رەسەي يمپەرياسىنىڭ قيىندىسىنان قازاق حالقىنا تيەسىلى ەنشىسىن الىپ قالۋعا ۇلكەن ەڭبەك ءسىڭىردى. جەر ءبولىسى باستالعان سول ءبىر اۋمالى-توكپەلى كەزەڭدە ول باس بولعان «الاش» پارتياسى ۇستانعان بەس ءتۇرلى تۇجىرىمنىڭ ءبىرىنشى ۇستانىمىندا «جەر, جەر جانە جەر. ويتكەنى, جەرسىز وتان جوق, جەرسىز ادام جوق, جەرسىز مەملەكەت بولا المايدى», – دەپ جازىپ, ناقتىلى اتقارعان ىستەرى ارقاسىندا وسىنشاما ۇلان-عايىر جەرگە يەلىك ەتتىك. وسى جەردە وستىك, وندىك, شابىلدىق, شاپتىق, قۇلادىق, قايتادان بوي تۇزەدىك... وسىلاي, «مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن» قازاق ءوزىنىڭ بابالاردان اماناتقا الىپ قالعان كەڭ بايتاق جەرىندە كوك تۋىن جەلبىرەتىپ شيرەك عاسىر ەگەمەندىگىن باياندى ەتۋ جولىندا ەڭبەكتەنۋدە. سول ءبىر ەستە جوق ەسكى زاماننان اڭىزعا اينالىپ ۇرپاق جادىندا ۇمىتىلماستاي بولىپ ساقتالىپ قالعان وقيعالار لەگى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ وڭايلىقپەن كەلمەگەنىن ەسكە سالادى. جاڭا سپەكتاكل وسىعان مەڭزەيدى.
جاس دراماتۋرگ ءا.باعداتتىڭ پەساسى بويىنشا قويىلعان اتالمىش سپەكتاكل قازاق ەلىنىڭ تاريحىنان سىر شەرتىپ, ءتول تاريحىمىز ارقىلى جاس ۇرپاق ساناسىن وياتىپ, رۋحتاندىراتىن زاماناۋي تۋىندى بولعان. وتكەنىمىز بەن بۇگىنىمىز اراسىنداعى بايلانىس تامىرىن تاراتىپ, جاس ۇرپاق بويىنداعى وتانسۇيگىشتىك سەزىمىن وياتاتىن قويىلىم جاساۋدا رەجيسسەر ە.نۇرتازين سپەكتاكلدىڭ فورماسىن تابا العان. تاڭداپ الىنعان ءۇش مىڭ جىلدىق كەزەڭنىڭ ءبىر ساعاتتىق قويىلىمعا ەنۋى, جانر اياسىنىڭ اۋقىمدىلىعىن ءارى سىيىمدىلىعىن كورسەتەدى. مۇندا تازا دراماتۋرگتىڭ ءماتىنى, رەجيسسەردىڭ قويىلىمى, حورەوگرافتىڭ ءبيى, سۋرەتشىنىڭ دەكوراتسياسىنا ارنايى توقتالار ماسەلەلەر بار, دەسەك تە, جەكەلەگەن كومپونەنتتەرىنەن گورى تۇتاستاي العاندا ءبارى تۇپكى ناتيجەگە قىزمەت ەتىپ تۇرعانىن باسا ايتقان ءجون. سونىڭ ءبارى ءبىر ارناعا قۇيىلعان ۇجىمدىق جۇمىستىڭ قورىتىندىسى بولعان.
شارتتى تۇردە 7 بولىكتەن تۇراتىن سپەكتاكل-لەكتسيا باس-اياعى ءبىر ساعاتتىڭ ىشىندە ءبىر دەممەن وتەدى. وقيعا اۋىسۋلارى سپەكتاكل بارىسىنىڭ ىرعاقتىق جەلىسىن باسەڭدەتپەيدى. ساحنانىڭ بىرنەشە جەرىنەن قويىلعان جارىق بەرەتىن قۇرال – پروجەكتورلار سپەكتاكلدىڭ سىرتقى جارىق پارتيتۋراسىن ەڭ قاراپايىم جولمەن جۇزەگە اسىرادى. ءار وقيعانىڭ كوڭىل-كۇي اتموسفەراسىنا ساي بارىنشا قۇبىلتىپ ادەمى كورسەتۋگە بولاتىن جارىق پەن ءتۇرلى-ءتۇستى بوياۋلاردىڭ مول مۇمكىندىكتەرىنەن ادەيى باس تارتقان. سپەكتاكلدى قۇرايتىن كومپونەنتتەر وسىنداي شەكتەۋلەرمەن ورتاق, نەگىزگى وي-يدەيا توڭىرەگىنە توپتاستىرىلعان.
سپەكتاكل پرولوگتان باستالادى. وعان اقىن, ادەبيەت سىنشىسى ءامىرحان بالقىبەكتىڭ كەڭ تىنىس, شالقار شابىتپەن جازىلعان, تىڭدارمانىن ەرەكشە سەزىمدەرگە جەتەلەيتىن ولەڭ جولدارى الىنىپتى.
«... تۇيسىنۋگە تۋعان جەردىڭ كەڭدىگىن,
سەزىنۋگە بابالاردىڭ ەرلىگىن,
سىر قىلۋعا قوشقىل ءيىسىن جۋساننىڭ,
جىر قىلۋعا مۇزارت شىڭنىڭ ورلىگىن,
شارلاۋ كەرەك تاۋىن, قىرىن, بوكتەرىن,
كورۋ كەرەك جازىن, قىسىن, كوكتەمىن
تۋعان جەردىڭ!» – دەگەن ۋىتتى ولەڭ جولدارى كورەرمەندى وقيعانىڭ ءمان-جايىنا ەنگىزىپ, ەلىمىز بەن جەرىمىزدىڭ تاريحىنا ساپار شەگۋگە دايىندايدى. بىراق, وسى ءماتىندى وقۋداعى اكتريسانىڭ سالعىرت كوڭىل-كۇيى, بىرسىدىرعى مونوتوندىلىعى قويىلىمنىڭ نەگىزگى وي-يدەياسىن كورەرمەنگە جەتكىزە الماي جاتقان سەكىلدى. مۇنداي ءسوزدىڭ ايتىلۋىنا, وي تۇتاستىعىنىڭ زالعا جەتۋىنە ءالى دە بولسا نازار اۋدارعان ءجون. اكتريسا بۇل ءماتىندى باسقا ساحنا كەڭىستىگىندە, كوپ قاۋىمدى وقۋشى-جاستار الدىندا ورىنداۋدا رەجيسسەرلىك ۇستانىمىنا ازدى-كوپتى وزگەرىستەر ەنگىزەتىن بولار.
تاريحي جانردى ساحناعا الىپ شىعۋ تەاتردان كوپ شىعارماشىلىق ىزدەنىس, كۇش-جىگەر مەن ماتەريالدىق شىعىندى قاجەت ەتەدى. ول – اكتەر-ورىنداۋشىلىق قۇرامى جەتكىلىكتى, تۇراقتى ساحنالىق الاڭى مەن مۇمكىندىگى بار رەسپۋبليكالىق تەاترلاردىڭ ءوزى ون ويلانىپ بارىپ كىرىسەتىن سالماقتى دا جاۋاپتى ءىس. ءوزىنىڭ تۇراقتى ساحناسى جوق, رەسپۋبليكالىق نەمىس تەاترىنىڭ شاعىن شىعارماشىلىق ۇجىمىنىڭ كوشىپ-قونىپ ءجۇرىپ جاساعان جۇمىسىنان ماتەريالعا ۇتىمدى كوزقاراسپەن كەلگەندىگىن كورەمىز. سپەكتاكلدى زاماناۋي كوزقاراستاعى ىزدەنىستەرمەن ءتۇزىپ, شارتتى ساحنالىق ۇلگىدە بەرۋگە تىرىسقان.
تەاتردىڭ سپەكتاكل جايلى جاريالاعان تۇيىندەمەسىندە «رۋح» فورماسى – يننوۆاتسيالىق قويىلىم» دەگەن تۇجىرىم جاساپتى. ول قويىلىم قانشالىقتى جاڭالىقپەن (جاڭاشىلدىقپەن) جاسالعان جانە قازاقتىڭ كونە تاريحىن ارىدەن قوپارعان ساحنالىق قويىلىمنىڭ قاي تۇسىنان يننوۆاتسيالىق شەشىمدەردى كورەمىز؟ ءيا, سپەكتاكل ەستە جوق ەرتە زامانداعى قازاقستان جەرىندە, ەلدى مەكەندەرىندە بولىپ وتكەن ءدۇبىرلى وقيعالار لەگىنەن بايانداۋعا قۇرىلعان. كوشپەندىلەر وركەنيەتىنىڭ الەم تاريحىنا تاسقا قاشاپ جازىلىپ قالعان جەڭىستى ساتتەرى مەن ءوزارا الاۋىزدىق پەن سىرتقى جاۋلاردىڭ جىمىسقى ساياساتى ناتيجەسىندە ويسىراي جەڭىلىسىنەن تۇراتىن ساحنالىق سۋرەتتەر بىرنەشە جۇزدەگەن جىلداردى قامتىپ, قارىشتاپ العا جىلجيدى. وقيعالار ءجىبى ءبىر ىزبەن ون, ءجۇز, مىڭجىلدىقتار اراسىندا توقتاۋسىز, ءۇزىلىسسىز كورەرمەننىڭ كوز الدىنان توقتاۋسىز, جارىق ساۋلەسىنىڭ جىلدامدىعىمەن داميدى. وندا جيىپ-تەرگەن مالىن, ەڭ قىمبات سانالاتىن ءوزىنىڭ جانىن ارى ءۇشىن ساداعا ەتكەن ءمارت مىنەزدى كوشپەندى قازاقتىڭ رۋحى مەن بولمىسى باياندالاتىن قازاق تاريحىنىڭ بەل-بەلەستەرى ءىس-ارەكەت, وقيعالار لەگى, كوڭىل كۇي اتموسفەراسى ساحنادا سوزبەن ەمەس, پلاستيكالىق بي قيمىلدارىمەن ورنەكتەلەدى.
سۋرەتشى ايگەرىم بەكمۇحامبەتوۆا سپەكتاكلدى مەيلىنشە از بۇيىمدارمەن ساراڭ بەزەندىرۋ جولىن ۇستانعان. بار دەكوراتسيا مەن بۋتافوريا – ساحنا تورىندە كوشپەلى ءومىر سالتىنىڭ بەلگىسى كيىز ءۇيدىڭ كەرەگەسىنە ۇقساتىپ قويىلعان دەكوراتسيا جۇرناعى, وعان ىلىنگەن سانالۋى بۇيىمدار. بۇگىنگى تەاتر ەستەتيكاسىندا كەڭ قولدانىسقا ەنگەن مينيماليزم قاعيداتتارى قويىلىمدا كەڭىنەن كورىنىس بەرەدى. جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ مىقتى قارۋى رەتىندە نايزا ورنىنا قولدانىلاتىن تاياقشالار سوعىس ساحنالارىندا بەلسەندى قولدانىلادى.
پەسادا ءار كەزەڭنىڭ ەستە قالارلىق وقيعالارىن حالىققا, ۇرپاققا جەتكىزۋشى, جىرلاۋشى ابىز, جىراۋ, اقىن سەكىلدى كەيىپكەرلەر بار. ءداستۇرلى قازاق تەاترلارى ساحناسىندا اپپاق قۋداي ساقالى بەلىنە تۇسكەن, قولىندا دومبىراسى نە قوبىزىمەن ءجيى كەزدەسەتىن كەيىپكەرلەر. بۇل قويىلىمدا اتالمىش كەيىپكەرلەر ەشقانداي ايرىقشا بەلگىسى جوق, توپتان شىعىپ كەزەكتى وقيعانى باياندايتىن جۇرگىزۋشى رەتىندە كورىنەدى دە, ءار وقيعا كوشىن وزىندىك كوڭىل كۇي ىرعاعىندا العا جەتەلەيدى.
بۇل لەكتسيادا وقىتۋشى رولىندەگى تەاتر جانە ونىڭ اكتەرلەرى ءارتۇرلى تاريحي كەيىپكەرلەردىڭ باتىرلىق ىستەرىن, اڭىزعا اينالعان جەڭىستەرىن بايانداۋدا «پەداگوگيكالىق شەبەرلىكتەرىمەن» كورىنە ءبىلدى. مۇندا مىجىلعان قالىڭ داپتەرگە بۇدان بىرنەشە ونداعان جىلدار بۇرىن جازىپ العان لەكتسياسىن «مونوتوندى» وقيتىن وقىتۋشى جوق. وعان سپەكتاكلدە ءبىر قالىپتى كوڭىل كۇي دە, ءبىر ىرعاقتاعى قىزىقسىز بايانداۋلاردىڭ دا بولماۋى سەبەپ. ءارتۇرلى ءداۋىر مەن كەزەڭدە ءومىر ءسۇرىپ, ۋاقىت قاتپارىندا جاتقان, تاريحتىڭ الىپ دوڭگەلەگىن قوزعالىسقا ءتۇسىرىپ, اينالدىرا العان, بويىندا قاجىر-قايراتى مول ەرەكشە تۇلعالار جايلى لەكتسيا ءبىر سارىنداس بولىپ ءوتۋى مۇمكىن ەمەس بولاتىن. ويىنىڭ وسى ستيحياسىن سەزىنگەن اكتەرلەر ساحنادان وزدەرى تۇيسىنگەن تاريح تاعىلىمىن وزگەلەرگە بارىنشا تۇسىنىكتى, اسەرلى ەتىپ بەرۋگە كۇش سالدى. رەجيسسەردىڭ سپەكتاكلگە ۇسىنعان ساحناداعى ويىن شارتىن قابىلداعان اكتەرلەردىڭ ورىنداۋىندا سالقىنقاندىلىق, قىزۋ سەزىمدى اۋىزدىقتاپ ۇستاۋ سەكىلدى سالقىن بايانداۋ ادىستەرى ايقىن كورىنەدى. كەي تۇستاردا بۇل بايانداۋدى ازسىنىپ, اكتەر ءسوزدىڭ, سەزىم پەرنەلەرىنىڭ تاقىمىن قىسىپ قويسا دا ارتىقتىق ەتپەس ەدى-اۋ دەگەن ويعا كەتىپ وتىردىق. ساحنادا ونەر كورسەتكەن كۇلبانۋ ءاشىموۆا, الەكساندر دار, تيمۋر بوندانك, كسەنيا مۋكشتادت, تولگوناي بەيسەمباەۆا, گالينا تابالا, اكىل چولپونباەۆ, يۋليا تەيفەل, ميراس يساەۆ, روديون يانتسەن ءبىر ادامداي جۇمىلا جۇمىس ىستەپ, سپەكتاكلدەگى نەگىزگى ايتپاق وي-تۇجىرىمدى بارىنشا اشۋعا كۇش سالدى. توپ ىشىنەن جارىپ شىعىپ تۇمار حانىم, مودە, كەتبۇقا سەكىلدى جەكەلەگەن تۇلعالار كەيپىنە ەنەتىن اكتەرلەر ويىنى اسەرلى شىققان. كوپشىلىك ساحنالارداعى توپتىق پلاستيكالىق ءىس-قيمىلدار بولاتىن نە بولىپ وتكەن وقيعا اتموسفەراسىن ورنىمەن ءدوپ باسىپ, ەرەكشە بوياۋلارمەن, قىزۋقاندى كورسەتە الۋى قويىلىمنىڭ ءسوزسىز تابىسى. سونىمەن بىرگە, سپەكتاكلدە الدىمەن ابىزدى, كەيىنىرەك ەدىل پاتشانى ورىنداعان اكتەردىڭ سىلبىر قيمىل-ارەكەتى, اۋىز تولتىرىپ ايتار سوزدەرى مەن ارقالى ءىس-قيمىلىن جىگەرسىز, بوساڭ ورىنداۋى ءالى دە بولسا اكتەردىڭ وبرازبەن جۇمىس جاساۋ كەرەكتىگىنە مەڭزەيدى.
شىعارماشىلىق قۇرام سپەكتاكلدە زاماناۋي تەاتردىڭ امال-تاسىلدەرى: حورەوگرافيا, پلاستيكا, مۋزىكا, جارىق قۇرالدارى ناقتىلى ولشەممەن كورىنىس بەرگەن. ەجەلگى ساقتار داۋىرىنەن باستاپ جوڭعار شاپقىنشىلىعىنا دەيىنگى كەزەڭدەر كورەرمەنگە قازاق حالقىنىڭ تاريحى مەن تاعدىرىن كورنەكتى ەتىپ, ونىڭ اتا مەكەنى – جەر ءۇشىن, ەركىندىك جانە تاۋەلسىزدىك ءۇشىن كۇرەسىن, مەملەكەت جانە ۇلت رەتىندە قالىپتاسۋ جولىنا شولۋ ورىنداۋشىلار تاراپىنان از مولشەردە سوزبەن, باسىم بولىگىندە بي مەن پلاستيكا تىلىندە بەرىلەدى.
رەجيسسەر-حورەوگراف اسەل اباقاەۆا, ساحنا سايىسىن قويۋشى ماقسات راحمەتتىڭ جۇمىستارى سپەكتاكلدىڭ كوركەمدىك تۇتاستىعىن ايقىنداپ تۇر. تاريح تولقىنىنداعى ۇرپاققا تالعاجاۋ بولاتىن ءتۇيىندى تۇستاردى ورىنداۋشىلار پلاستيكالىق بي قيمىلدارىمەن بەرەدى. قويىلىمداعى وقيعا جەلىسى مۋزىكا سۇيەمەلىندەگى ءبيدىڭ ديناميكالىق دامۋ ارەكەتىمەن توقتاۋسىز العا سۇيرەپ وتىرادى. ترۋپپا اكتەرلەرى كاسىبي بيشىلەر بولماسا دا, كورەرمەننىڭ سەزىم پەرنەلەرىن ءدوپ باسۋعا ارەكەت ەتەدى. ءارتۇرلى وقيعانى بايانداۋ جەلىسى توپتىق دەنە پلاستيكاسىنىڭ ەركىنە بەرىلەدى. قازاق حالقىنىڭ باسىنان كەشكەن اۋىر كەزەڭدەردى بەينەلەيتىن كورىنىستەر, جان دۇنيەنىڭ اۋىر ازابىن, جەرانانىڭ قوسا قينالىسىن تەاتر اكتەرلەرىنىڭ جاساعان پلاستيكالىق ءىس ارەكەتتەرىنەن انىق وقيمىز. شاعىن ساحنا كەڭىستىگىندەگى ءتورت بۇرىشتى جۇمساق توسەنىشتە وتەتىن وقيعادا قىلىش, قالقان, ساۋىت-سايماننىڭ شۋىلى مەن ارسىل-گۇرسىل بولىپ جاتاتىن شۋدان ادا. تۇمار پاتشايىم, ساق ساربازى شيراك, ساق حانى يدانفيرس, پارسى پاتشاسى داري, مودە, ەدىل پاتشا, تونىكوك, كۇلتەگىن, كەتبۇقا, بەيبارىس سۇلتانداردىڭ ەرلىكتەرى, اڭىزعا اينالعان ەرلىك ىستەرى, مۇڭى مەن زارى, جەڭىستى كۇندەرىمەن وسى كەڭىستىكتەن تولايىم شىنايىلىقپەن پاش ەتىلەدى.
سپەكتاكلدىڭ العاشقى قويىلىمدارىن ق.قوجامياروۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق ۇيعىر مۋزىكالىق كومەديالى تەاترىندا, كەيىن, وزدەرىنىڭ ۋاقىتشا پانالاپ وتىرعان «تengri Umai» زاماناۋي ونەر گالەرەياسىندا تەاتر ساحناسىندا تاماشالاپ, ەكى ءتۇرلى اسەردە بولدىق. ەكى تەاتر ساحناسىندا دا ورىنداۋشىلار بارىن سالعانىمەن, ەكى ءتۇرلى ناتيجە بەردى. ايتا كەتەر جايت, ساحنانىڭ كورەرمەن زالىمەن ارا قاشىقتىعىنا بايلانىستى قابىلداۋ اسەرى دە وزگەرىپ وتىردى. شاعىن اۋديتورياعا ارنالعان, كورەرمەننىڭ كوز الدىندا ويناۋىنا ىڭعايلاپ قويىلعان سپەكتاكل ەرەكشە اسەر مەن تارتىمدىلىققا يە. ورىنداۋشىلاردان بولىنەتىن ەنەرگەتيكا, كورەرمەندەرگە جىبەرەتىن سەزىم تولقىندارىنىڭ اسەرى دە ەرەكشە سەزىلدى. ارنايى قويىلعان ساحناسىنان تىس جەردە قويىلىم ءوزىنىڭ كورەرمەنگە بەرەر ەموتسيونالدى اسەرىن جوعالتادى. سوندىقتان, ءار ساحنا مەن كورەرمەن زالىنىڭ ەرەكشەلىگىنە ساي اكتەرلەر ورىنداۋ مانەرىنە وزگەشە سونى بوياۋلار قوسىپ وتىرۋى قاجەت ەكەن-اۋ دەپ ويلادىق.
سپەكتاكل جاستارعا ارنالعان. تەاتر سول توپقا جاتاتىن كورەرەمەندەرمەن جۇمىس ىستەۋدە. ورىس ءتىلدى كورەرمەندەر زالدا بولاتىنىنا سەنىم مول. ال قازاق ءتىلدى كورەرمەندى تاۋىپ, ونى زالعا شاقىرۋ قيىنداۋ ماسەلەگە اينالۋدا. بۇل قويىلىمنىڭ قازاق ءتىلدى قالىڭ كورەرمەندى دە تولىق قامتىعانىن قالار ەدىك. قازاق مەكتەپتەرى مەن كوللەدجدەرى ورىس تىلىندە جۇرەتىن سپەكتاكلگە سۇيرەسە دە باسپايدى. ايتار ءۋاجى, بالالار تۇسىنبەيدى, سۇرانىس جوق. سوندىقتان, تەاتر اكىمشىلىگى وسى ماسەلەدە تاباندىلىق تانىتىپ, قالىپتاسقان كوزقاراستى وزگەرتۋگە ارەكەت جاساعانى ءجون.
وسى سپەكتاكلدى كورە وتىرىپ اۆتورلاردىڭ ايتار ويى مەن مەڭزەگەنىنەن حالقىنىڭ بولاشاعىن الىستان كورە بىلگەن ەل اعالارىنىڭ ۇرپاققا تاستاپ كەتكەن اماناتىن كورگەندەي بولامىز. ولار سول اماناتقا بەرىك, كەڭ-بايتاق جەرىن سۇيەتىن, قادىرىنە جەتەتىن ۇرپاق بولىپ وسەر بولسا, تاۋەلسىزدىك تۋىن باياندى ەتە السا, سول بۇگىنگى ءبىزدىڭ ۇرپاقتىڭ باستى مۇراتى. وسى جولدا ەلى مەن جەرىنىڭ جوعىن جوقتاعان, اتتارى اڭىزعا اينالعان باتىرلارى مەن باعلانداردىڭ ءاربىرى جەكە سپەكتاكل بولۋعا لايىق تۇلعالار. ولار تۋرالى قويىلىمدار كەلەشەكتىڭ ۇلەسىندە. سپەكتاكل فينالىندا ماعجان جۇماباەۆتىڭ:
«ەرتە كۇندە وتتى كۇننەن عۇن تۋعان,
وتتى عۇننان وت بوپ ويناپ مەن تۋعام...» – دەپ باستالاتىن جالىندى جىر جولدارىمەن انا الديىنە ۇلاساتىن ساحنا اسەرلى شىققان. تابيعات-انانىڭ ءتول بالالارى – كوشپەندىلەر جەر-انانىڭ بەسىك جىرىمەن ساحنا تەرەڭىنە بىرتە-بىرتە ءسىڭىپ عايىپ بولادى. بۇل كەتۋ وسى ولەڭنىڭ سوڭعى ەكى جولىنداعى:
«كۇن شىعىستا اق التىن ءبىر سىزىق بار:
مەن كەلەمىن, مەن پايعامبار – كۇن ۇلى...» دەگەن ويدى, تاريح قويناۋىنا كەتكەن كەشەگى ۇرپاقتىڭ بۇگىنىن, قازاقتىڭ تاۋەلسىز ەل بولىپ قايتا تۋىن مەڭزەگەندەي. قازاق حالقىنىڭ ءوز جەرىنىڭ تورىنە تاۋەلسىزدىك تۋىن وسىدان شيرەك عاسىر بۇرىن تىگىپ, ءۇش مىڭ جىلدىق تاريحىندا: ساقتىڭ, عۇننىڭ, كوك ءتاڭىرلى تۇركىنىڭ, الاشتىڭ رۋحىمەن سۋارىلعان جەر-انا قالاي ماڭگىلىك بولسا, ۇلى دالانىڭ توپىراعىنا سىڭگەن بابالار رۋحى دا سوندايلىق ماڭگىلىك ەكەندىگىن تانىتا العان جاڭا قويىلىمدا ەل مەن جەردىڭ بۇگىنگى ۇرپاق كورىپ-ءبىلىپ, ماقتانىشى بولارلىق شەتسىز, شەكسىز تاريحى جاتىر. سپەكتاكلگە كەلگەن ءاربىر كورەرمەن ءوزىنىڭ تاريحىن جەر-اناسىنىڭ باۋىرىنا سىڭگەن رۋحىمەن سۋاراتىن بولسا, كەلەشەگىمىزدىڭ جارقىن بولارىنا سەنىم مول. ۇلى دالانىڭ وشپەس رۋحىنىڭ تاعىلىمى دا وسىندا.
امانكەلدى مۇقان
الماتى