بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىك
ونى ساقتاۋ جولىندا الەم ەلدەرى ورتاق توقتامعا كەلۋى ءتيىس
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۆاشينگتونداعى يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى IV سامميتكە قاتىسىپ, «الەم. XXI عاسىر» اتتى مانيفەسىن جاريالادى. بۇل باستاما ادامزاتتىڭ باقىتتى بولاشاعىن ويلايتىن قوعام قايراتكەرلەرى, عالىمدار, بەلگىلى ساياساتكەرلەر تاراپىنان ۇلكەن قولداۋعا يە بولۋدا. مەملەكەت باسشىسى وسى مانيفەستە دۇنيەجۇزىن تولعاندىرىپ وتىرعان جاھاندىق سۇراقتى العا تارتتى. ەلباسى: «الەمدەگى جاعداي قاي باعىتتا داميتىن بولادى؟ جەتەكشى دەرجاۆالار اراسىنداعى قاراما-قايشىلىقتار ولاردىڭ اراسىنداعى جاڭا ۇزاق مەرزىمدى قارسى تۇرۋشىلىققا ۇلاسىپ كەتپەي مە؟ قاي ەلدەر جاھاندىق جانە وڭىرلىك دەرجاۆالار جۇرگىزىپ وتىرعان «پروكسي-سوعىستاردىڭ» كەلەسى قۇرباندىعىنا اينالۋى مۇمكىن؟ ازىرشە گۇلدەنىپ تۇرعان كىمنىڭ جەرىن تانكتەردىڭ شىنجىر تابانى تاپتاپ, سناريادتاردىڭ جارىلىسى بورشالايدى؟ قاي قالالاردا بالالار زىمىراندار وتىنان ءولىم قۇشا باستايدى؟ جانجالداردان قاشقان بوسقىنداردىڭ جاڭا اعىنى قايدان جانە قايدا لاپ قويادى؟» دەگەن سۇراقتار ميلليونداعان ادامدى بارعان سايىن تولعاندىراتىنىن ايتىپ, وسى ماسەلەلەردى جان-جاقتى سارالاپ, ءوزىنىڭ كوزقاراسىن ايقىن كورسەتىپ بەردى. ەلباسى يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جونىندە جانە ءححى عاسىردا ادامزاتقا ءوزىن ءوزى دەميليتاريزاتسيالاۋ جاعىنا قاراي شەشىمدى قادام جاساۋ قاجەتتىلىگىن اتاپ ءوتتى. ەگەر مۇنداي ورتاق شەشىمگە كەلمەيتىن بولسا, جەر اتتى عالامشارىمىز وتە زياندى راديواكتيۆتى ماتەريالداردىڭ وراسان زور ۇيىندىسىنە اينالاتىنى جانە تىرشىلىكسىز قالاتىنى ءسوزسىز. سوندىقتان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ادامزاتقا «ءححى عاسىر: سوعىسسىز الەم» اتتى كەڭ اۋقىمدى باعدارلاما قاجەت ەكەنىن ناقتى ايتتى. ەلباسىنىڭ وسى ۇسىنىسى بەيبىتشىلىكتى جاقتايتىندار تاراپىنان قولداۋ تاباتىنىنا سەنىمدىمىن. مۇنداي باعدارلاما جاڭا عاسىردا بارشا ادام بالاسىنىڭ بەيبىت جەردە قاۋىپسىز ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ العىشارتى بولادى دەپ ويلايمىن. ونىڭ ىشىندە اتوم قارۋىنان ءالى دە باس تارتپاعان الپاۋىت ەلدەردى يادرولىق قارۋدان باس تارتۋعا الىپ كەلەتىن ناقتى شارتتار, سوعىس جانە داۋ-جانجالدار شىعىپ جاتقان ەلدەردە تىنىشتىق ورناتۋدىڭ نەگىزگى جولدارى تولىق كوزدەلۋى ءتيىس. كەيبىر مەملەكەتتەردىڭ قارۋلانۋعا جۇمساپ جاتقان قاراجاتتارىن الداعى كەزەڭدە سوعىس زاردابىنان جاپا شەككەن ەلدەرگە, اشارشىلىقتى باستان كەشىپ جاتقاندارعا باعىتتاۋعا ىقپال ەتۋ – جاڭا عاسىرداعى وڭ باستامالاردىڭ ەڭ وزىعى. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇسىنىپ وتىرعان «ءححى عاسىر: سوعىسسىز الەم» اتتى كەشەندى باعدارلاما سوعىسقا جانە سوعىستى اڭسايتىندارعا قارسى كۇرەستىڭ ستراتەگيالىق جوسپارى بولاتىنى ءسوزسىز. ەلباسى قازىر توسقاۋىل جاسالماسا, بولۋى ىقتيمال جاڭا سوعىستا جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋلار قولدانىلۋى مۇمكىن ەكەنىن جانە ول سوعىستا ەشكىم دە جەڭىسكە جەتپەيتىنىن, تەك ادامزات بالاسى ورنى تولماس قاسىرەتكە دۋشار بولاتىنىن اشىق ايتىپ وتىر. سونىمەن قاتار, الاپات سوعىس بولا قالعان جاعدايدا, «بۇل بۇكىل ادامزاتتىڭ قىرىلۋىنا الىپ كەلەدى. جانە وسىعان كىمنىڭ جاۋاپ بەرەتىنىن انىقتاۋ ءۇشىن دە كەش بولادى جانە جاۋاپ بەرەتىن ادام دا تابىلمايدى», دەپ ەلباسى جاھاندىق ماسەلە كوتەردى. وسى ىقتيمال قاۋىپ-قاتەردى قازىرگى ۇلتتىق ليدەرلەر مەن ساياساتكەرلەر جانە ولاردىڭ بارلىق كەلەسى بۋىندارى ءتۇسىنۋى قاجەت ەكەنىن ەسكەرتىپ وتىر. ول ءۇشىن بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ جولىندا الەم ەلدەرى ورتاق توقتامعا كەلىپ, ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى وزدەرىنە الىپ, بەيبىت ۇنقاتىسۋلار مەن شەشىمدى كەلىسسوزدەر جاساعانى ابزال ەكەندىگىن جەتكىزدى. ەلباسى الەمدىك قوعامداستىق ءىس-قيمىلىنىڭ تۇتاستىق الگوريتمدەرىن بىرنەشە باعىت بويىنشا ايقىنداپ بەردى. بۇل مىندەت الەمدىك كوشباسشىلار تاراپىنان, جاھاندىق كۇن تارتىبىندەگى وزگە پروبلەمالاردىڭ اياسىندا, ءابسوليۋتتى باسىمدىق رەتىندە قاراستىرىلۋى ءتيىس. وسىعان بايلانىستى ەلباسىنىڭ جاريالاعان مانيفەسى بۇگىنگى كۇنى ەكى نەگىزگى دۇنيەجۇزىلىك ۇيىم – بۇۇ-نىڭ باس اسسامبلەياسى مەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ رەسمي قۇجاتى دەگەن جوعارى مارتەبەگە يە بولعانى ءبىز ءۇشىن دە, الەم ءۇشىن دە ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيمىن. ابزال ەراليەۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, «نۇر وتان» فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى.تىنىشتىق – جۇرەككە تىم ىستىق
ءبىز بالا كۇنىمىزدەن بەيبىتشىلىك تۋرالى ءان ايتىپ, ولەڭ جاتتاپ وستىك. ۇلى وتان سوعىسى تۋرالى كينو دا, كىتاپ تا جەتكىلىكتى بولاتىن, ولاردى جىبەرمەي كورىپ, وقيتىن ەدىك. وندا قان مايداندا جاۋمەن الىسقان, وتاندى قورعاعان باتىرلارعا كەيىنگى ۇرپاق ەلىكتەپ ءوستى. بالا قيالىمىزدا سوعىس ەندى بولمايتىنداي, ول تاريحتىڭ عانا ەنشىسىندەي كورىنەتىن. ومىراۋى وردەن-مەدالعا تولى اتالارىمىز بەن اجەلەرىمىزدى ارداقتاپ, ماقتان تۇتتىق. ولاردىڭ اڭگىمەسى, كورگەن كينومىز بەن كىتاپتار پاتريوتتىققا, ەلدى, وتاندى سۇيۋگە تاربيەلەدى. «ەندى وق داۋىسى شىقپاسىن», دەپ وتىرار ەدى سوعىس جىلدارىنىڭ كۋاگەرلەرى. ال قازىر دۇنيە ءب ۇلىنىپ بارا جاتقانداي, قاتەرلى قارۋلارمەن نەمەسە جارىلىس جاساپ, بەيبىت تۇرعىنداردى جايپاپ سالۋ ەشتەڭە بولماي قالدى. ادام ومىرىنەن ارتىق نە بار؟ مەن ادام رەتىندە دە, دارىگەر رەتىندە دە وسىنى ايتار ەدىم. حالىقارالىق جاعداي كوپ جەردە شيەلەنىسىپ, قاتار جاتقان حالىقتار, مەملەكەتتەر وشتەسىپ بارا جاتقانداي كورىنەدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۆاشينگتوندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ءىV سامميت اياسىندا سويلەگەن سوزىندە يادرولىق سوعىستىڭ, تەرروريزمنىڭ بولاشاققا دەگەن قاتەرىن, زاردابىن اشىنا ايتتى. عىلىم دامىعان سايىن قارۋدىڭ دا ءتۇرى كوبەيگەن. حيميالىق, بيولوگيالىق, يادرولىق قارۋدىڭ قايسىسى بولسا دا ادامدى عانا ەمەس, توپىراقتى, قورشاعان ورتانى دا جاراقاتتايدى. وعان تالاي يادرولىق جارىلىس جاسالعان سەمەي پوليگونى جەتكىلىكتى مىسال بولادى. الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن جينالعان ساياسي قايراتكەرلەر مەن ءتۇرلى ۇيىمدار باسشىلارى الدىندا ەلباسىمىزدىڭ يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ماڭىزدى باستامالار مەن ۇسىنىستار ايتقانىنا كوڭىلىمىز ماساتتانىپ قالدى. وسىدان شيرەك عاسىر بۇرىن قازاقستان الەمدە العاشقى بولىپ, يادرولىق سىناق پوليگونىن جاپقان بولاتىن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل قادامى دۇنيە جۇزىندەگى الپاۋىت دەرجاۆالاردىڭ يادرولىق سىناققا موراتوري جاريالاۋىنا قوزعاۋ سالعانى بەلگىلى. سودان ءسال كەيىن بۇۇ اياسىندا يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ تۋرالى شارت جاسالدى, وعان قول قويۋ ءۇشىن اشىق دەپ جاريالاندى. ەلباسى ونىڭ ءالى كۇنگە دەيىن كۇشىنە ەنبەي كەلە جاتقانىن ايتىپ ءوتتى. يادرولىق قارۋدى پايدالانباي-اق ونى سىناقتان وتكىزۋدىڭ ءوزى ۇلكەن زارداپ اكەلەتىنىنە كوپ ەلدەر قۇلاق قويعىسى كەلمەيتىن ءتارىزدى. بۇرىن ەلباسىمىز ارااعايىندىق جاساعان, ەكى جاقتى تەكەتىرەستى كەلىسسوزبەن كەلىستىرگەن ەلدەر دە قايتادان ءبىر-بىرىنە قارۋ كەزەنىپ جاتىر. بۇل دا ويلانار قاۋىپ. ءبىزدىڭ ەلباسىمىز ءححى عاسىردى سوعىسسىز, تىنىش, بەيبىت زامان ەتۋ ءۇشىن الەمدىك دەڭگەيدە قايراتكەرلىك كورسەتىپ, بۇكىل ادامزات بولاشاعى ءۇشىن بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى. «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىندە ايتىلعان ءماسەلەنىڭ بارلىعى دا الەمدەگى بەيبىتشىلىكتى, ءومىردى سۇيەتىن جانداردىڭ جۇرەگىنە جەتەدى دەپ ويلايمىن. يادرولىق قارۋدى قولى قالتىراماي كەزەنەتىندەرگە وي سالسا ەكەن دەپ تىلەيمىن. جاقسى وي جاقسى نيەتكە جەتەلەيدى. ولاردىڭ دا بولاشاقتان ءۇمىتى بار شىعار. گۇلنار يبەنتاەۆا, قوستاناي تەمىرجول اۋرۋحاناسىنىڭ دارىگەرى. قوستاناي.كۇرەستى كۇشەيتۋىمىز كەرەك
قازىر عىلىم زامانى. كۇن سايىن دامىپ بارامىز. ايتسە دە الەمدە بەيبىتشىلىكتى ساقتاپ قالۋ ماسەلەسى, جاھاندىق سوعىس قاۋپى ەشقاشان تالقىلاۋدان تۇسكەن ەمەس. ادامزات وركەنيەتكە قول سوزىپ, ساناسى وسكەن سايىن اسكەري قاۋىپ بۇكىلالەمدىك اۋقىمداعى قاسىرەتكە اينالىپ بارادى. حالىقتىڭ قولىندا قازىر 1 ميللياردتان استام بىرلىك اتىس قارۋى بولسا, ولاردان الەمدە كۇن سايىن مىڭداعان ادام كوز جۇمادى ەكەن. يادرولىق سىناقتارعا الەمدە ءىس جۇزىندە تىيىم سالىندى. سايكەس قۇجاتتار دا قابىلداندى. ارينە, ول قۇجاتتارعا قول قويماي وتىرعان ءىرى الەمدىك يادرولىق دەرجاۆالار بار. ءبىز سولارمەن كۇرەستە بىرىگۋىمىز كەرەك. ولاردىڭ ارتىنان يادرولىق قارۋعا قول جەتكىزگىسى كەلەتىن تاعى 20 مەملەكەت تىزىمدە تۇر. يادرولىق قارۋدى پايدالانۋ الەمدە ۇلكەن جانجالدارعا اكەلىپ سوعادى. مەنىڭ ويىمشا, يادرولىق سوعىس باستالسا, ادامزاتتىڭ كورەر كۇنى از قالادى دەگەن ءسوز. سوندىقتان, وسى باعىتتا كۇرەستى كۇشەيتۋىمىز كەرەك. مىنە, ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» اتتى مانيفەسىندە وسى ماسەلە وتە باتىل دا اشىق ايتىلادى. ادامزاتتىڭ ءوزىن ءوزى ءولتىرۋ قۇرالىن دامىتۋعا ءبىرىنشى بولىپ توسقاۋىل قويعان قازاقستان حالقىنا ادامزات ءبىر كەزدەرى ءوز العىسىن ايتار. جەر بەتىندە پوليگوندار تۇرعان كەزدە «نەۆادا-سەمەي» قوزعالىسى دا ءوزىنىڭ يادرولىق قارۋعا قارسى كۇرەسىن توقتاتپاق ەمەس. سەبەبى, يادرولىق قارۋ بار بولسا, ەل تىنىش ۇيىقتاي المايدى. سەمەي يادرولىق پوليگونى جابىلعاننان بەرى 25 جىل وتكەنىنە قاراماستان, جارىلىستاردىڭ جاڭعىرىعىنداي ۋلى رادياتسيا, ءجۇزدەگەن مىڭ ادامنىڭ ءارتۇرلى سىرقاتتارعا شالدىعۋىنىڭ سەبەپكەرى بولدى. پوليگوندا جۇرگىزىلگەن سىناقتار وتە اۋىر زاردابىن تيگىزدى. ەلىمىزدىڭ تاريحىنداعى ەڭ سوڭعى يادرولىق جارىلىس 1989 جىلدىڭ قازان ايىنىڭ 19-ى كۇنى بولدى. 1991 جىلى تامىزدىڭ 29-ى كۇنى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ «سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جابۋ تۋرالى» №409 جارلىعىنا قول قويدى. سوندىقتان قازىر «نەۆادا-سەمەي» قوزعالىسى ۇلكەن تابىستارعا قول جەتكىزدى, سول ارقىلى ەل تاريحىندا ءوزىنىڭ ءىزىن قالدىردى. بۇل ءبىزدىڭ بەيبىت ءومىردى قالايتىنىمىزدى بىلدىرەدى. سەمبەك سەيدازىموۆ, جامبىل وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. جامبىل وبلىسى.ساراپشىلاردىڭ وي ازىعى
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ امەريكاعا بارعان ساپارى ەل اۋزىنان ءالى دە تۇسەر ەمەس. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, ۆاشينگتونداعى يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى قورىتىندى سامميتكە الەمنىڭ 51 مەملەكەتىنىڭ باسشىلارى قاتىستى. اۋزىن ايعا بىلەگەن نەبىر ساياساتكەرلەر ۇلكەن جيىندا الەمدىك جاڭا سىن-قاتەرلەردى وي ەلەگىنەن وتكىزدى. سامميت شەڭبەرىندە ەلباسىنىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى جاريا ەتىلدى. ول قۇجاتتىڭ مازمۇنىنا دەن قويعان امەريكالىق قۋاتتى باسىلىمداردىڭ ءبىرى The HiLL مانيفەستى جاريالاي وتىرىپ, جان-جاقتى تالقىلادى. پرەزيدەنتتىڭ باعدارلامالىق ماقالاسىنا بەدەلى زور باسىلىمنىڭ وسىلايشا دەن قويۋىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟ ءبىر سوزبەن ايتقاندا, مەنىڭ ءوز باسىم كەيدە الەم ساياساتكەرلەرى بۇرىن-سوڭدى ءدال بۇگىنگىدەي وي ءۇستىندە جۇرمەگەن شىعار-اۋ دەپ قالاتىنىم بار. وسىناۋ ساياسي ماڭىزى زور باسقوسۋ اياسىندا تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىن تويلاعالى وتىرعان قازاقستاننىڭ اتى سان رەت اتالدى. جۇرتتىڭ نازارى ەلىمىزگە, ونىڭ ەلباسىنا اۋدى. نازار اۋداراتىن تاعى ءبىر جايت بار: كۇللى الەمدەگى سونشاما مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ قاتارىندا دۇنيەجۇزىنە اتى ايرىقشا تانىمال حالىقارالىق ۇيىمدار – ماگاتە مەن ينتەرپول ءجۇردى. بۇل سامميت ءبىرىنشىسىنىڭ ءوز تاقىرىبى دەسەك, ەكىنشىسى قاي كەزدە دە قوعامنىڭ, ورتانىڭ تىنىشتىعىن كۇزەتۋشى بولىپ سانالادى. دەيتۇرعانمەن دە, ءبىز جيىن بارىسىندا حالىقارالىق ينتەرپول ۇيىمىنا قۇلاققاعىس جاسالعانى تۋرالى دا ۇمىتپايىق. سامميتتە سويلەگەن سوزىندە ەلباسى ءححى عاسىردىڭ ۇلكەن پروبلەمالارىنىڭ ءبىرى يادرولىق تەرروريزم قاتەرى ەكەنىن اتاپ ايتتى. دەمەك, بۇل يادرولىق نەمەسە راديواكتيۆتى ماتەريالداردىڭ زاڭسىز اينالىمى قاۋپى دە جوق ەمەس دەگەن ءسوز. مەنى ەرەكشە تولعاندىرعانى – ەلباسىمىزدىڭ وسىنىڭ ءبارىن دە وي تەزىنەن وتكىزىپ, الەمدىك قوعامداستىقتىڭ نازارىنا ۇسىنا بىلگەن كورەگەندىگى ەدى. پرەزيدەنت يدەياسىنىڭ كۇنى بۇگىنگە دەيىن قىزۋ تالقىعا سالىنىپ, ساراپشىلاردىڭ وي ازىعىنا اينالۋى دا سوندىقتان دەپ بىلەمىن. ساتىمبەك رىسپاەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ارداگەرى, پولكوۆنيك. الماتى.بەيبىتشىلىك تۇعىرىن بەكىتەتىن قۇجات
ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» اتتى مانيفەسىن حالىقتىڭ ەلدىكتىڭ ءسوزىن ءسويلەيتىن باياندى باعدارلاما دەپ قابىلداعانى شىندىق. راس, قازىر ادام بالاسى تاڭعالارلىق جاڭالىقتار اشىپ, عىلىمي وزىق تەحنولوگيالاردى دۇنيەگە اكەلۋدە. ادامزات جاڭا وركەنيەتتى عاسىرعا اياق باسىپ وتىر. بۇل ءار مەملەكەتتەن اسقان جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەدى. ءار مەملەكەت باسشىسى ساياسات سياقتى شەتىن ماسەلەدە اسا ساق بولعانى, سابىرلى بولعانى ءجون ەكەنىن الەمدە ورىن الىپ وتىرعان قارۋلى قاقتىعىستار ناقتى كورسەتىپ بەرۋدە. قازىرگى تاڭدا دۇنيەجۇزى حالىقتارى الدىندا كوپتەگەن شيەلەنىسكەن جانە كۇردەلى پروبلەمالار پايدا بولدى. بەيبىتشىلىك پەن قارۋسىزدانۋ, جاڭا جاھاندىق سوعىسقا جول بەرمەۋ وزەكتى دە وتكىر ماسەلە بولىپ قالۋدا. سوعىس بارلىق تاريحي داۋىرلەردە قوعامنىڭ دامۋىنا كەرى اسەرىن تيگىزىپ وتىرعانىن بىلەمىز. الايدا, قازىرگىدەي تۇتاس ەلدەر مەن كونتينەنتتەردى جويىپ جىبەرۋدىڭ مۇمكىندىگى بولعان ەمەس. ول يادرولىق قارۋدىڭ جاسالۋىنا بايلانىستى حح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا پايدا بولدى. بەيبىتشىلىك پەن قارۋسىزدانۋ, جاڭا دۇنيەجۇزىلىك سوعىستى بولدىرماۋ, ادامزاتتىڭ ءوزىن ءوزى ساقتاۋى بۇگىنگى تاڭداعى وزەكتى ماسەلەگە اينالۋى دا سوندىقتان. ءبىزدىڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەل تىزگىنىن ۇستاعاننان بەرى قارۋسىزدانۋعا باستاماشى بولىپ, مەملەكەتتەر اراسىنداعى تاتۋلىقتىڭ تۇعىرىن بەكىتۋگە ۇيىتقى بولىپ جۇرگەنى بەلگىلى. ەلىمىزدە 130-دان استام ەتنوستىڭ ءبىر اتانىڭ بالاسىنداي دوستىقتا ءومىر ءسۇرىپ جاتقانى قۋانىشتى, ءارينە. دەگەنمەن, كورشىڭدە تىنىشتىق بولماسا, ونىڭ اسەرى تيمەي قويمايتىنىن جەتە تۇسىنگەن ەلباسى ن.نازارباەۆ الەم ەلدەرىنىڭ الدىنا بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋعا, قارۋسىزدانۋعا باسىمدىق بەرۋگە بايلانىستى الدەنەشە رەت ادەمى ۇسىنىستار ءبىلدىردى. بۇل ءوز كەزەگىندە الەمدەگى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا العىشارت جاساعانىن اڭعارىپ وتىرمىز. ساياسي كوزقاراستارى جاراسپاعان, ەكونوميكالىق كەلىسپەۋشىلىكتەرگە بارعان ەلدەر اراسىندا ارااعايىندىق جاساۋداعى قادامدارى قايتارىمدى بولۋدا. مىنە, سول ءۇشىن ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ الەم مەملەكەتتەرىنىڭ باسشىلارى اراسىندا بەدەلى جوعارى, مارتەبەسى بيىك. قىرعي-قاباق كوزقاراستاردىڭ ارتى قارۋلى قاقتىعىستارعا, قان-قاساپ سوعىسقا ۇلاسىپ جاتقانىن كوزىمىز كورىپ وتىر. سوندىقتان, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ مانيفەسىن بەيبىتشىلىكتى باياندى ەتەتىن باعدارلامالىق قۇجات رەتىندە قاراۋ دۇرىس. ەلباسىنىڭ ءوزى مانيفەستە «ادامزات ءوز دامۋىنىڭ ساپالى جاڭا ساتىسىنا وتۋدە. الەم ءتورتىنشى ونەركاسىپ توڭكەرىسىنىڭ تابالدىرىعىندا تۇر. كوپتەگەن قورقىنىشتى اۋرۋلاردىڭ تامىرىنا بالتا شابىلۋدا. بىراق, سوعىس ۆيرۋسى حالىقارالىق جاعدايدى ۋشىقتىرۋىن جالعاستىرۋدا» دەپ اشىق ايتۋىنىڭ ءوزى بەيبىتشىلىكتىڭ ءباسىن ارتتىرا تۇسەدى. قازىر حالىقتىڭ قولىندا 1 ميللياردتان استام بىرلىك اتىس قارۋى بار بولسا, سولاردان كۇن سايىن مىڭداعان ادام ءولىم قۇشادى ەكەن. وسى ورايدا, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اسكەري قاۋىپ بۇكىلالەمدىك اۋقىمداعى قاسىرەتكە اينالۋى مۇمكىن ەكەندىگىن دە ەسكەرتىپ وتىر. ەلباسى مانيفەسى بەيبىت قاتار دامۋدىڭ جولدارىن كورسەتۋىمەن دە قۇندى. تەك الەمگە تىنىشتىق كەرەك ەكەنىنە ءار مەملەكەت اسقان جاۋاپكەرشىلىك تۇرعىسىنان كەلۋى قاجەت. ەلباسى اتاپ وتكەندەي, بارلىق ۇلتتاردىڭ ينفراقۇرىلىمدارعا, رەسۋرستار مەن نارىقتارعا تەڭدەي جانە ادىلەتتى قولجەتىمدىلىگى نەگىزىندە دامۋدىڭ جاڭا ءۇردىسىن قالىپتاستىرۋعا شاقىرۋى دا ورىندى. قازىرگى الەمدە ورىن الىپ وتىرعان ساياسي جاعدايلاردىڭ وتە وزەكتى بولىپ وتىرعانى سونداي, قاي تۇستان سوعىس ءورتى تۇتانىپ كەتەتىنىن بولجاۋ قيىن. مىنە, وسىنداي كۇردەلى كەزەڭدە ن.نازارباەۆ سياقتى دۇنيەجۇزىنە بەلگىلى قوعام قايراتكەرىنىڭ الەم ەلدەرىن بەيبىتشىلىككە, قارۋسىزدانۋعا شاقىرۋى قايتارىمدى بولارىنا سەنىمىمىز مول. ەستىر قۇلاق بولسا, ەستى اڭگىمە ايتىلدى. ادامزاتتى اجال تىرناعىنان وسىنداي باتىل قادامدار مەن باياندى باستامالار قۇتقارادى. ءوزىنىڭ عانا مۇددەسىن ويلاعان وزەۋرەگەن ساياساتپەن ەشقانداي ەل الىسقا بارا المايدى. ەلباسىنىڭ «ءبىز ءۇشىن قازىر جانە تاياۋ بولاشاقتا بۇدان كوكەيكەستى مىندەت جوق» دەۋىنىڭ ءوزى بەيبىت ءومىردىڭ باعاسىن ۇعىندىرىپ تۇر. بۇعان الەم جۇرتشىلىعى قۇلاق ءتۇرىپ, دەن قويۋى قاجەت ەكەنى ءسوزسىز. داۋلەت ابەنوۆ, قازاق-ورىس حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى. اقتوبە.