جيىرماسىنشى عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارى قازاق بوكسىنىڭ قاراكوك اسپانىندا ءبىر جۇلدىز جارقىرادى. ول – جاۋىنگەر سپورتتىڭ جانكۇيەرلەرى ەسىمىن جاتتاپ وسكەن كەڭەس وماروۆ ەدى. سايىپقىران سپورتشىنىڭ ءومىر جولىنا قاراعاندا وزگەدەن ءوتىپ تۇرعان ەشنارسە بايقالمايدى. ول 1936 جىلى 10 قاڭتاردا دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى ومار جىلقىشى بولسا, اناسى ءانيپا ءۇي شارۋاشىلىعىنداعى جان. ورتالاۋ مەكتەپتى امانوتكەلدە, ال ورتا مەكتەپتى 1954 جىلى بوگەندە بىتىرگەن ونى بويىنداعى بۇلقىنعان بۇلا كۇش, قۇداي بەرگەن تالاپ ورتا ازيانىڭ ۇلكەن ورتالىعى – تاشكەنت قالاسىنان ءبىر-اق شىعاردى. اتا-انانىڭ اق باتاسىمەن تالاپ تۇلپارىنىڭ جالىنان ۇستاعان ول تاشكەنت جەر سۋلاندىرۋ تەحنيكۋمىنا وقۋعا ءتۇستى. تەحنيكۋم قابىرعاسىندا ءجۇرىپ بوكس ونەرىنە ءبىرجولا دەن قويدى. سوناۋ جەر تۇبىندەگى امانوتكەلدەن كەلگەن اۋىل بالاسىنىڭ وسى كەزەڭنەن تالابى ورلەپ جۇرە بەردى. سەكتسيانىڭ بەلگىلى باپكەرى تروفيم ءحۇسنۋددينوۆتىڭ باستاۋىمەن قياعا قانات قاعىپ, سپورت الەمىنىڭ كوگىندە ونىڭ جۇلدىزى جاندى. كەلەر 1955 جىلى-اق وزبەكستان چەمپيوناتىندا التىن القانى مويىنعا ءىلدى. ءتاسىل-تەحنيكانى جەتىك مەڭگەرگەن جىگەرلى دە قايسار كەنەكەڭ وزبەك ەلىنىڭ قاتارىنان ءتورت مارتە چەمپيونى بولعان ەكەن. العاشقى جىلدان-اق رەسپۋبليكا قۇراما كومانداسىنا مۇشە بولعان امانوتكەل تۇلەگى الا تاقيالى اعايىنداردىڭ قۇرمەتتى ادامىنا اينالدى. 1959 جىلى وزبەكستان اتىنان كسرو حالىقتارى سپارتاكياداسىنا قاتىستى. شىعىستان شىرقاپ شىققان تالانتتىڭ ەسىمى كىندىك قانى تامعان توپىراق پەن وزبەكستانعا عانا ءمالىم ەدى. قارسى تۇرار توسقاۋىل جوق قاس جۇيرىك ەلگە ورالعان سوڭ دا قازاقستاننىڭ ءبىر مارتە چەمپيونى بولدى. قوس قولمەن قاتار جۇمىس ىستەي الاتىن, قاۋىپتى قاشىقتىقتى تەز بايقايتىن سەزىمتال بوكسشى شىنىندا دا تۋمىسىنان سايىپقىران بولاتىن. دەسەك تە, وقۋ بىتىرگەن سوڭ سپورتتىڭ بابىن بۇزباي ساقتاپ تۇرۋ قيىن ەكەنى بەلگىلى. العاشىندا ارال قالاسىنداعى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ۋچيليششەلەردە, كەيىن قىزىلوردا قالاسىنداعى «ەڭبەك رەزەرۆتەرى» سپورت قوعامىندا باپكەر بولىپ, وبلىس سپورتىنا دا ەلەۋلى ەڭبەك ءسىڭىردى. كەزىندە وزبەكستاندى ءدۇر سىلكىندىرگەن كەڭەس اعانى شىمكەنت حيميا-تەحنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى سۇلتان سۇلەيمەنوۆ جاقسى بىلەتىن ەدى. اقىرى ول قولقا سالىپ, قىزمەتكە شاقىردى. بىلىكتى باپكەردىڭ ەل اۋزىنا ەڭ ءبىرىنشى ىلىككەن شاكىرتى كسرو قۇراما كومانداسىنىڭ مۇشەسى مارات جاقسىباەۆ بولدى. مارات وداقتا قولا جۇلدە ولجالاپ, كسرو, اقش جانە كۋبا اراسىنداعى كەزدەسۋلەردە بىرنەشە دۇركىن جەڭىمپاز اتاندى. وسىدان كەيىن-اق شارشى الاڭدا امالبەك تشانوۆ, يۆان ميستوكوپۋلو, قايىربەك بوكەنوۆ, يۋري كرانيدي, راشيد بولعانباەۆ, ءوزىنىڭ ۇلكەن ۇلى تيمۋر وماروۆ سەكىلدى شاكىرتتەرى ءمالىم بولدى. قاراپ وتىرساق, بىلىكتى باپكەر الپىسقا تارتا كسرو سپورت شەبەرلەرىن دايىنداپتى. ولاردىڭ كوپشىلىگى قازاقستان جانە كسرو قۇراما كوماندالارىنىڭ ساپىندا بۇكىلوداقتىق جانە حالىقارالىق جارىستاردا توپ جاردى. وڭتۇستىك وڭىردە اعا باپكەر بولعان 10 جىل ىشىندە بوكس ونەرىن الەمدىك دەڭگەيدە دامىتتى. وسى جىلدارى توگىلگەن تەر, ءونىمدى ەڭبەك رەسپۋبليكا سپورت تاريحىندا التىن ارىپتەرمەن جازىلدى. بۇل ەڭبەك ەسكەرۋسىز قالماي كەڭەس وماروۆقا 1968 جىلى رەسپۋبليكا بوكس سپورتىنا سىڭىرگەن ايرىقشا ەڭبەگى ءۇشىن «قازاق كسر-ءنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى» قۇرمەتتى اتاعى بەرىلدى. كەڭەس اعانىڭ باپكەرلىك قىزمەتى 1970 جىلدان تاراز قالاسىندا جالعاستى. ونىڭ سپورتتاعى شىرقاۋ شىڭى دا وسى كەزەڭ بولاتىن. وسىنداعى جيىرما جىلدىڭ ىشىندە جۇزدەگەن بالعىنداردى بوكس ونەرىنە باۋلىپ, تالانتتى بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرىن شىڭدادى. ولاردىڭ اراسىندا كارىمجان ءابدىراحمانوۆ, سەرىك قوناقباەۆ, راشيد كابيروۆ, ۆاديم پريسياجنيۋك, نۇرلان كوپجاساروۆ سياقتى كسرو, ەۋروپا, الەم بىرىنشىلىكتەرىنىڭ بىرنەشە دۇركىن جەڭىمپازدارى مەن جۇلدەگەرلەرى بار. 1980 جىلعى ماسكەۋ وليمپياداسىندا الەم جانكۇيەرلەرى مەن بوكس مايتالماندارى «فانتاستيكا» دەپ تاڭداي قاققان سەرىك قوناقباەۆتى امانوتكەلدەن شىققان كەڭەس وماروۆ تاربيەلەپ شىعارعان دەگەنگە بىرەۋ سەنسە, بىرەۋ سەنبەس. الايدا, شىندىق بىرەۋ, دەرەك اقيقات. ءبىر قىزىعى, سەرىكتىڭ العاشقى باپكەرى راشيد بولعانباەۆتى دا كەڭەس اعا باۋلىسا, ءوز تاربيەسىنە كوشكەن سەرىكتى اۋىر بۇيرەك سىرقاتىنان كەيىن شاكىرتى يۋري تسحايدىڭ باپكەرلىگىنە اۋىسۋىنا كەلىسىم بەرگەن دە ءوزى ەدى. ەڭ باستىسى, سەرىكتىڭ اكەسىنىڭ بالاسىن ءوز قولىمەن جەتەلەپ اكەلىپ كەڭەس وماروۆقا تاپسىرۋى دا كوپ جايدان حابار بەرەدى. سول سەرىك اكە ءۇمىتى مەن ۇستاز تاربيەسىن اقتاي ءبىلدى. ماسكەۋ وليمپياداسىنان كۇمىسپەن كۇپتەلىپ كەلگەن قوناقباەۆتىڭ: «اتتەگەن-اي, ۇستازىم كەڭەس اعانىڭ باتاسىن الماي كەتىپ ەدىم, قول سوزىمدا تۇرعان التىننان ايىرىلىپ قالدىم», – دەپ وكىنگەنىن كەڭەس اعاعا جاقىن جۇرگەن جانداردىڭ كوپشىلىگى ايتادى بۇگىندە. ۇستاز قاشاندا شاكىرتىمەن عۇمىرلى ەكەنى بەلگىلى. ءبىر كەزدەگى شاكىرتى امالبەك تشانوۆ جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى تىزگىنىن ۇستاپ تۇرعان كەزىندە ۇستازىنىڭ 60 جىلدىق مەرەيتويىن دۇركىرەتىپ وتكىزىپ, استىنا تەمىر تۇلپار مىنگىزسە, مارقۇم بولعاننان كەيىن ەسىمىن ەستە قالدىرۋ ماقساتىندا تاراز قالاسىندا كەڭەس وماروۆ اتىنداعى سپورت كەشەنىن اشتىرىپ, ۇستاز ەڭبەگىن ۇلىقتادى. وسى ماقالانى دايىنداۋ بارىسىندا تاراز توپىراعىنىڭ تۇلەگى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى دامير بۋدانبەكوۆپەن اڭگىمەلەسۋدىڭ ءساتى تۇسكەن بولاتىن. – مەن اتاقتى كەڭەس وماروۆتان ءتالىم تەردىم, – دەپ باستادى اڭگىمەسىن دامير بۇلتباي ۇلى. – ول كىسى بوكسقا بەيىمى بار بوزبالالاردىڭ بىردە-ءبىرىن جامبىل وبلىسىنان تىسقارى جىبەرمەدى. جوعارى ءبىلىم الامىن دەگەن تالاپكەرلەردى قولدارىنان جەتەكتەپ ءجۇرىپ وبلىس ورتالىعىنداعى ءۇش جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسىردى. وسى ءبىلىم وردالارىنىڭ رەكتورلارىنا تىكەلەي كىرىپ, قاتاڭ تالاپ قويدى. سونداعى ماقساتى – وبلىس نامىسىن قورعايتىن بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرىن تاربيەلەۋ بولاتىن. جالپى, جاتتىقتىرۋشىعا ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەت اسا قاجەت, ءارى ول بەدەلدى بولۋى كەرەك. – بۇل 1969 جىل بولاتىن, – دەپ اڭگىمەسىن ودان ءارى ساباقتادى دامير. – ول كەزدە 50 كيلو سالماقتا بوكستاساتىنمىن. جانە وسى سالماقتا وبلىس چەمپيونى بولدىم. بىردە قازاقستان بىرىنشىلىگىنە دايىندالىپ جاتقان كەزىمدە جانىما كەلگەن كەڭەس ومار ۇلى دەگەن باپكەرىمىز سالماعىڭدى 48 كيلوعا قۋساڭ, جاستار اراسىندا قازاقستان چەمپيونى بولاسىڭ دەپ اقىل ايتتى. سولاي بولدى دا. بۇل 1978 جىل ەدى. بۇدان كەيىن گوركي قالاسىندا جاستار اراسىندا وتكەن چەمپيوناتتا توپ جاردىم. قۇراما كومانداعا 18 جاسىمدا قابىلدانىپ, ەرەسەكتەر اراسىندا قازاقستان چەمپيونى اتاندىم. «سپارتاك» قوعامىنىڭ قۇراما كومانداسى ساپىندا وداقتىڭ جەڭىمپازى بولدىم. كسرو كۋبوگى جولىنداعى جارىستا جۇلدەلى ءۇشىنشى ورىندى يەلەندىم. وسى جەتىستىكتەرىمنىڭ بارلىعى تىكەلەي كەڭەس اعانىڭ باسشىلىعىمەن جۇزەگە استى, – دەپ اعىنان جارىلدى قازاق بوكسىنىڭ اقتاڭگەرى. جالپى, قاراپ وتىرساڭىز, قازاق بوكسىندا تۇتاس ءبىر ۇرپاقتى ارەناعا الىپ شىققان كەڭەس وماروۆ ەكەنى داۋسىز. مىسالى, ەۋروپا جانە كسرو-نىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى راشيد كابيروۆ شاكىرتى يۋري تسحايدىڭ تاربيەسىندە بولعان. ال وليمپيادانىڭ ەكى دۇركىن كۇمىس جۇلدەگەرى بولات ءجۇمادىلوۆ بوكس الىپپەسىن كەڭەستىڭ شاكىرتى فەليكس تسويدا باستادى. ءامىرحان تولەنوۆ, دامير بۋدانبەكوۆ ەلىمىزدىڭ قۇراما كومانداسىن باپتاعان باپكەرلەر بولدى. قازاقستاننىڭ قاي بوكسشىسىن ايتساق تا كەڭەس وماروۆتى اينالىپ وتكەن ءبىرى جوق ەكەن. ۇلى جولدىڭ باستاۋى ونىڭ ءوز قولىنان شىققان. ومىردە توقتاۋ جوق. قازاق بوكسىنىڭ شىرقاۋ بيىككە شارىقتاۋىنا سەبەپشى بولعان كەڭەس وماروۆتىڭ ورنى قازاق سپورتىنىڭ تاريحىندا ەرەكشە ەدى. بۇل كۇندە جارىق دۇنيەدەن سايىپقىران سپورتشى, بىلىكتى باپكەر كەڭەس اعانى تاپپايسىز. ونىڭ ءفاني ومىردەن وزعانىنا دا ون بەس جىلدىڭ ءجۇزى بولىپتى. ەگەر, ءتىرى بولعاندا, ىزىنە ەرگەن ءىزباسارلارى جەتپىس بەس جىلدىق مەرەيتويىن دۇرىلدەتىپ وتكىزگەن بولار ما ەدى. الايدا, كەڭەس اعانىڭ ومىردە ءوزى جوق بولسا دا, ونىڭ ىزىندە اعايىن-تۋعاندارى مەن بالا-شاعاسىنان باسقا تۇتاس ءبىر اۋلەت ءوسىپ كەلەدى. ول – قازاق بوكسشىلارى. اينالىپ كەلگەندە, كەڭەس اعامىزدىڭ ۇلت الدىنداعى ۇلى قىزمەتى ۇمىتىلماۋعا ءتيىس, سولاي بولادى دا. باقتىباي بەردىباەۆ, قىزىلوردا قالاسى.