كەشە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ العاشقى جالپى وتىرىسى بولدى. ءماجىلىس توراعاسى سايلانعانعا دەيىن زاڭعا سايكەس جيىنعا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى قۋاندىق تۇرعانقۇلوۆ توراعالىق جاساپ, الدىمەن كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەرمەن تانىستىردى. كۇن تارتىبىنە جەتى ماسەلە – قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ توراعاسىن سايلاۋ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارلارىن سايلاۋ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتىنە سەنىم ءبىلدىرۋ, پارلامەنت ءماجىلىسى تۇراقتى كوميتەتتەرىنىڭ سانى مەن اتاۋى, پارلامەنت ءماجىلىسى تۇراقتى كوميتەتتەرىنىڭ توراعالارىن سايلاۋ, پارلامەنت ءماجىلىسى تۇراقتى كوميتەتتەرىنىڭ مۇشەلەرىن سايلاۋ جانە ەلەكتروندى جۇيەنىڭ قولدانىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ۋاقىتشا كوميسسيانى سايلاۋ تۋرالى ماسەلەلەر ەندى.
كۇن ءتارتىبى بەكىتىلگەن سوڭ دەپۋتاتتار رەتى-رەتىمەن ماسەلەلەردى قاراۋعا كىرىستى. ءبىرىنشى ماسەلە ءماجىلىس ءتوراعاسىن سايلاۋعا بايلانىستى ق.تۇرعانقۇلوۆ جالپى وتىرىس بارىسىندا ءماجىلىس توراعاسى مەملەكەتتىك ءتىلدى ەركىن مەڭگەرگەن بولۋى كەرەكتىگىن, ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ اراسىنان پالاتا دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كوپشىلىك داۋىسىمەن جاسىرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى سايلاناتىنىن, ءماجىلىس ءتوراعاسى لاۋازىمىنا كانديداتتاردى پالاتا دەپۋتاتتارى ۇسىناتىنىن جەتكىزدى.
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى نۇرلان ءابدىروۆ ءماجىلىس توراعالىعىنا باقتىقوجا ءىزمۇحامبەتوۆتى ۇسىندى. «باقتىقوجا سالاحاتدين ۇلى – تاجىريبەسى مول, ءارتۇرلى سالادا قىزمەت اتقارعان تۇلعا. ەڭبەك جولىن 1971 جىلى ءوندىرىستەن باستاپ, مۇناي-گاز سالاسىندا جيىرما جىلدان استام ەڭبەك ەتتى. سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك ورگانداردا ۇزاق جىلدار قىزمەت اتقاردى. اتاپ ايتساق, ەنەرگەتيكا جانە مينەرالدى رەسۋرستار مينيسترلىگىن باسقاردى, وبلىستارعا اكىم بولدى. ودان باسقا, باقتىقوجا سالاحاتدين ۇلى دەپۋتاتتىق جۇمىستى جەتىك بىلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ ءماجiلiسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىن ابىرويمەن اتقاردى. قازىرگى تاڭدا ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇكىمەتپەن, باسقا دا اتقارۋشى ورگاندارمەن بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى, «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا بىرلەسىپ, بەلسەنە جۇمىس جاساۋ قاجەت. باقتىقوجا سالاحاتدين ۇلى ەلىمىزدىڭ كوپ پارتيالى پارلامەنتى دەپۋتاتتارىن بىرىكتىرىپ, ءبىر جەڭنەن قول, ءبىر جاعادان باس شىعاراتىن تۇلعا دەپ ەسەپتەيمىز. سول سەبەپتى ۇسىنىلعان كانديداتۋرانى قولداۋلارىڭىزدى سۇرايمىن», – دەدى ن.ءابدىروۆ.
توراعا لاۋازىمىنان ءۇمىتكەردىڭ ءوز ءسوزىن تىڭداۋدى, سونداي-اق سۇراق قويۋدى باسى ارتىق ساناعان ارىپتەستەرى كانديداتۋرانى تالقىلاۋعا ءبىر-اق كوشتى.
دەپۋتات شاۋقات وتەمىسوۆ ءوز سوزىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ پارلامەنت الدىنا جاڭا ءمىندەتتەر قويىپ وتىرعانىن, وسى ءمىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ, بىرلەسە جۇمىس جاسايتىن ءسات تۋىپ تۇرعانىن جەتكىزدى. دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە, پالاتا توراعاسىن سايلاۋ ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. «باقتىقوجا سالاحاتدين ۇلى ءىزمۇحامبەتوۆ قاي كەزەڭدە بولسا دا, قانداي قىزمەت اتقارسا دا ءوزىن ءبىلىكتى جەتەكشى, تاجىريبەلى ۇيىمداستىرۋشى جانە جاۋاپتى ساياساتكەر رەتىندە كورسەتە ءبىلدى. ونىڭ جۇمىس تاجىريبەسىندە پارلامەنت ءماجىلىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەت اتقارعانى دەپۋتاتتار ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزدى جايت. بۇل ءبىزدىڭ پالاتانىڭ جۇمىسىن ناقتى جانە ءتيىمدى جولمەن ۇيىمداستىرۋعا نەگىز بولاتىنى ەش كۇمان تۋعىزبايدى», – دەدى ش.وتەمىسوۆ.
قازاقستان كوممۋنيستىك حالىق پارتياسىنان دەپۋتات ۆلاديسلاۆ كوسارەۆ ءوز سوزىندە وتكەن سايلاۋ ەلدەگى ساياسي كۇشتەردىڭ بىرلىگىن كورسەتكەنىن ايتا كەلە, كەڭ اۋقىمدى ساياسي پىكىر الۋاندىعى بار كەزدە بىرلىك پەن ماقساتتىلىق تانىتۋ ەلدىڭ ءبىرتۇتاس دامۋ جولىندا ەكەنىن اڭعارتاتىنىن اتاپ كورسەتتى. ول ارىپتەستەرىن بيلىك پەن حالىقتىڭ بىرلىگىن نىعايتا وتىرىپ, الداعى اسقارالى بيىكتەردى باعىندىرۋعا شاقىردى. توراعالىققا ۇسىنىلىپ وتىرعان باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆتىڭ ەڭبەكقورلىعىن, ءىستىڭ ادامى ەكەنىن جاقسى بىلەتىنىن جەتكىزىپ, ونىڭ كانديداتۋراسىن قولدايتىنىن مالىمدەدى.
«اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسى اتىنان ءسوز العان ازات پەرۋاشەۆ باقتىقوجا سالاحاتدين ۇلى ءوندىرىس سالاسىندا, مەملەكەتتىك باسقارۋ سالاسىندا دا ولشەۋسىز ەڭبەك ەتكەن تۇلعا ەكەنىن ايتا كەلىپ, «اق جول» فراكتسياسى ونىڭ كانديداتۋراسىن قولدايتىنىن جەتكىزدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى سايلاعان رومان كيم دە باقتىقوجا سالاحاتدين ۇلىنىڭ ءوندىرىستىڭ قىر-سىرىن جەتىك بىلەتىن, سونداي-اق, جەرگىلىكتى جانە ورتالىق باسقارۋ ورگاندارىندا ۇزاق جىل قىزمەت اتقارعان مەملەكەتشىل تۇلعا, پارلامەنت قىزمەتىنەن دە جان-جاقتى حاباردار ەكەندىگىن نازارعا سالدى. ۇلتارالىق كەلىسىمدى نىعايتۋداعى ۇلەسىن دە ەرەكشە باعالايتىنىن ايتا كەلىپ, ونىڭ باسشىلىعىمەن پارلامەنت ءماجىلىسى زاڭدىق تۇرعىدان ەلباسىنىڭ بەس ينستيتۋتتىق رەفورماسىن جانە باسقا دا ستراتەگيالىق باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋعا سەنىمدى ەكەنىن ءبىلدىردى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ارىپتەستەرىن ب.ءىزمۇحامبەتوۆتىڭ كانديداتۋراسىن قولداۋعا شاقىردى.
ءسويتىپ, جاسىرىن داۋىس بەرۋ ناتيجەسىندە VI شاقىرىلىم پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى لاۋازىمىنا باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ ءبىراۋىزدان سايلاندى. ال پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جاڭادان سايلانعان توراعاسى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ سەنىم كورسەتكەن ارىپتەستەرىنە العىسىن جەتكىزدى. «مەن مۇنى وزىمە كورسەتىلگەن ۇلكەن سەنىم جانە مەن ءۇشىن جوعارى جاۋاپكەرشىلىك دەپ تۇسىنەمىن. وتكەن سايلاۋ ءبىزدىڭ بىرلىگىمىز بەن توپتاسقانىمىزدى كورسەتتى. قازاقستاندىقتار ەلباسىنىڭ ەلىمىزدى دامىتۋ اياسىندا ۇسىنعان ستراتەگيالىق باعىتتىڭ دۇرىستىعىن جانە مۇقيات وي ەلەگىنەن وتكىزگەندىگىن ءتۇسىندى, وعان سەنەدى. سايلاۋشىلاردىڭ بۇرىن-سوڭدى بولماعان بەلسەندىلىگى دە وسىنى كورسەتتى دەپ ويلايمىن. بۇگىن قازاقستاندا كوپپارتيالى پارلامەنت ءداستۇرى قالىپتاسقانىن سەنىممەن ايتا الامىز. ەكىنشى سايلاۋ قاتارىنان ءۇش پارتيا حالىقتىڭ سەنىمىنە يە بولىپ وتىر. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ارقىلى ءبىزدىڭ كوپۇلتتى حالقىمىزدىڭ ءارتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى ماجىلىسكە ەندى. پارلامەنتتىڭ پىكىر الۋاندىعى بەرىك ورنىعىپ كەلە جاتقانىن ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى دەموكراتيانىڭ بەلگىسى دەپ ءبىلۋىمىز كەرەك», – دەدى ءماجىلىس توراعاسى ءوز سوزىندە.
ءارى قاراي ول بيىل قازاقستان ءۇشىن مەرەيلى جىل ەكەنىن نازارعا سالا كەلە: «ءبىز ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىن تويلاعالى وتىرمىز. وسى ۋاقىت ىشىندە ەلىمىزدە ەلەۋلى ۇلكەن ىستەر جۇزەگە استى, سونىمەن قاتار, ءالى دە جاسايتىن قىزمەتتەرىمىز كوپ. مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, ءبىز حالىقتىڭ كوكەيكەستى پروبلەمالارىن انىقتاپ, ولاردى شەشۋگە بارىنشا جاردەمدەسۋىمىز كەرەك. ەلىمىزدى قۇقىقتىق, الەۋمەتتىك, دەموكراتيالىق مەملەكەت رەتىندە ورنىقتىرۋ جولىمەن العا قاراي ىلگەرىلەتە بەرۋىمىز ءۇشىن دەپۋتاتتارعا ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. VI سايلانعان پارلامەنت وسى سەنىمدى اقتايدى دەپ سەنەمىن», – دەدى.
جاڭادان سايلانعان ءماجىلىس توراعاسى ءارى قاراي, جالپى وتىرىستىڭ تىزگىنىن ءوز قولىنا الىپ, كۇن تارتىبىندەگى كەلەسى ماسەلەگە كوشتى. ول, ارينە, توراعانىڭ ورىنباسارلارىن سايلاۋ-تۇعىن. ب.ىزمۇحامبەتوۆ ءوزىنىڭ دەپۋتاتتىق قۇقىعىن پايدالانا وتىرىپ, توراعانىڭ ەكى ورىنباسارى لاۋازىمدارىنا ۆلاديمير بوجكو مەن گۇلميرا يسىمباەۆانى ۇسىندى. ۇسىنىس ءماجىلىس دەپۋتاتتارى تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, ەكەۋى دە ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ سايلاندى.
جالپى وتىرىستىڭ كۇن ءتارتىبىندەگى ءۇشىنشى ماسەلە – پارلامەنتتىڭ ۇكىمەتكە سەنىم ءبىلدىرۋى تۋرالى ماسەلە ەدى. دەپۋتات تاتيانا ياكوۆلەۆا اتالعان ماسەلەنى تالقىلاپ جاتپاي-اق, بىردەن داۋىسقا قويۋ جونىندەگى ۇسىنىسىن ءبىلدىردى. ءسويتىپ, داۋىس بەرۋ ناتيجەسىندە 96 دەپۋتات جاقتاپ, 4 دەپۋتات قارسى بولىپ, 7 دەپۋتات قالىس قالىپ, باسىم كوپشىلىك داۋىسپەن ۇكىمەتكە سەنىم ءبىلدىرىلدى. سونىمەن, كارىم ءماسىموۆ باسقاراتىن ۇكىمەت قىزمەتىن جالعاستىرا بەرەتىن بولادى.
ءوز كەزەگىندە ءسوز العان پرەمەر-مينيستر ك.ءماسىموۆ الدىمەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارىن جاڭا عانا سەنىم مانداتىن العان ۇكىمەت قۇرامىنىڭ اتىنان قۇتتىقتايتىنىن جەتكىزدى. «ۇكىمەت سول سەنىمدى اقتاۋ جولىندا جۇمىس ءىستەيتىن بولادى. بۇگىن پارلامەنتتىڭ ءبىرىنشى سەسسياسىنىڭ اشىلۋىندا مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان ماڭىزدى ءمىندەتتەردى جان-جاقتى اتاپ كورسەتتى. ەلباسى تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ جولىندا بىرلەسە اتقاراتىن جۇمىسىمىزعا ساتتىلىك تىلەيمىن», – دەدى كارىم قاجىمقان ۇلى.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ اتاپ وتكەنىندەي, ۇكىمەت قازىرگى ۋاقىتتا 100 ناقتى قادام ستراتەگيالىق جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋدى قولعا الىپ وتىر. «دەپۋتاتتار مەن ۇكىمەتتىڭ تىعىز جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا «100 ناقتى قادامدى» جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان بىرقاتار زاڭ جەدەل تۇردە قابىلداندى. پارلامەنت پەن ۇكىمەتتىڭ اراسىنداعى ءتيىمدى بايلانىستار – پرەزيدەنتتىك جوسپارلاردىڭ ءساتتى ىسكە اسۋىنىڭ كەپىلى», – دەدى ك.ءماسىموۆ.
پرەمەر-مينيستر ءوز ءسوزىندە الەمدىك ەكونوميكاداعى داعدارىس كەزىندە ۇكىمەتتىڭ الدىنا مەملەكەت باسشىسى جاڭا, جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى مىندەتتەردى قويىپ وتىرعانىن, ال ۇكىمەتتىڭ ەلدىڭ دامۋىنا باعىتتالعان ەكونوميكالىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋعا بارلىق كۇش-جىگەرىن سالاتىنىن شەگەلەي ايتتى.
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جالپى وتىرىسىنىڭ كۇن ءتارتىبىندەگى ءتورتىنشى ماسەلە تومەنگى پالاتانىڭ تۇراقتى كوميتەتتەرىنىڭ سانى مەن اتاۋى جونىندە بولدى. V سايلانعان پارلامەنت ماجىلىسىندە دە 7 تۇراقتى كوميتەت جۇمىس ىستەگەن ەدى. ولار: اگرارلىق ماسەلەلەر كوميتەتى, الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتى, زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتى, قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتى, حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتى, ەكولوگيا ماسەلەلەرى جانە تابيعاتتى پايدالانۋ كوميتەتى, ەكونوميكالىق رەفورمالار جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتى.
دەپۋتات مايرا ايسينا ءماجىلىستىڭ تۇراقتى كوميتەتتەرىنىڭ سانى مەن اتاۋىن سول قالپىندا وزگەرىسسىز قالدىرۋدى ۇسىندى. بۇل ۇسىنىس دەپۋتاتتار تاراپىنان تولىقتاي قولداۋ تاپتى.
كەلەسى كەزەك, ياعني كۇن ءتارتىبىندەگى كەزەكتى ماسەلە تۇراقتى كوميتەت توراعالارىن سايلاۋعا قاراي ويىستى. ءماجىلىس ءتوراعاسى ب.ىزمۇحامبەتوۆ كوميتەت توراعالىعىنا كانديداتۋرالاردى ءوزى ۇسىندى. سونىمەن, اگرارلىق ماسەلەلەر كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى قىزمەتىنە ساپارحان وماروۆ, الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى قىزمەتىنە گۇلنار ىقسانوۆا, زاڭناما ءجانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ توراعاسى قىزمەتىنە نۇرلان ءابدىروۆ, قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى قىزمەتىنە گۇلجان قاراقۇسوۆا, حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى قىزمەتىنە ماۋلەن اشىمباەۆ, ەكولوگيا ءماسەلەلەرى جانە تابيعاتتى پايدالانۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى قىزمەتىنە گلەب ششەگەلسكي, ەكونوميكالىق رەفورمالار جانە ءوڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى قىزمەتىنە رومان سكليار ءبىراۋىزدان سايلاندى.
جالپى وتىرىستىڭ كۇن ءتارتىبىندەگى قالعان باسقا ماسەلەلەر بويىنشا دا تيەسىلى شەشىمدەر قابىلدانىپ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى العاشقى جالپى وتىرىستى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرىنە ارنادى.
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ العاشقى جالپى وتىرىسى جەتىلىكتەر جىمداسقان جيىن بولدى. ءاڭگىمەنىڭ القيسساسى 107 دەپۋتات سايلانۋىمەن ادىپتەلسە, كۇن تارتىبىنە 7 ماسەلەنىڭ ەنۋىمەن ورنەكتەلدى. ونىڭ سىرتىندا ءماجىلىستىڭ تۇراقتى 7 كوميتەتىن, 7 كوميتەتتىڭ 7 توراعاسىن قايدا قوياسىز. «ءبارىن ايت تا ءبىرىن ايت», باقتىقوجا ءىزمۇحامبەتوۆ ءماجىلىستىڭ جەتىنشى توراعاسى!
نەگىزى, جەتى سانى قازاق ءۇشىن جاقسى سان سانالادى عوي. ەندەشە, جەتىلىك ۇيلەسىم تاپقان ءماجىلىستىڭ جاڭا قۇرامىنان ەلىمىزدى جەتىستىككە جەتەلەيتىن ساپالى زاڭدار كۇتەمىز.
عابيت ىسكەندەر ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».