«عىلىمى جوق ەلدىڭ بولاشاعى جوق». ءال-فارابي بابامىزدان قالعان وسىنداي ۇلاعاتتى ءسوز بار. جاسىراتىنى جوق, وسى كۇنگە دەيىن عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستاردىڭ ءناتيجەلەرىن ناقتى وندىرىسكە ەنگىزۋ ماسەلەسى زاڭدى تۇردە شەشىلمەي كەلدى. ياعني, ونەرتاپقىشتار جاڭالىق اشىپ جاتىر, بىراق ىسكە اسىپ جاتقانى سيرەك. ناقتى ايتساق, عىلىمي جوبالاردىڭ ناتيجەلەرىن وندىرىسكە ەنگىزۋ مەحانيزمىن رەتتەيتىن نورماتيۆتىك قۇجات بولعان جوق. ال سونداي قۇجات بولماعاندىقتان وسى جۇمىستى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى دە تولىق شەشىلمەدى.
«جاڭا تەحنولوگيالىق تولقىن جالىنا جارماسىپ, تەڭدەسسىز يننوۆاتسيالار جاساۋ بارلىق ەلدىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى. سوندىقتان, اۋقىمدى حالىقارالىق عىلىمي-زەرتتەۋ جوبالارىنا قاتىسۋىمىز قاجەت», دەگەن ەلباسى ن. نازارباەۆ يننوۆاتسيالىق زەرتتەۋلەردى دامىتۋدىڭ جاڭا ساياساتىن ۇسىنعان بولاتىن. مىنە, ەندى جاقىندا «عىلىمي جانە عىلىمي تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. «بۇل زاڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى عىلىمي جانە عىلىمي تەحنيكالىق قىزمەتتىڭ ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋ جۇيەسىنىڭ قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى قوعامدىق قاتىناستاردى, سونداي-اق, كوممەرتسيالاندىرۋ ۇدەرىستەرى مەن عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەتتىڭ ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋدىڭ مەملەكەتتىك كەپىلدىك بەرىلگەن قولداۋ تەتىكتەرىن رەتتەيتىن بولادى», دەيدى بۇل ءجونىندە ونەرتاپقىش سەيىتحان قويباقوۆ.
پروفەسسور سەيىتحان قويباقوۆتىڭ ەسىمى جامبىلدىقتارعا جاقسى تانىس. عىلىمعا قوسقان قوماقتى ۇلەسى ءۇشىن بىرقاتار ماراپاتتارعا يە بولعان سەيىتحان مەلدەبەك ۇلى تەحنيكالىق پروگرەسكە قوسقان ۇلەسى جانە ونەرتابىس سالاسىنداعى جەمىستى قىزمەتى ءۇشىن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەرتاپقىشى» اتاعىن العان العاشقى جامبىلدىق ازامات. سەيىتحان اعانىڭ عىلىمعا العاش تۇرەن سالۋى وتكەن عاسىردىڭ 80-ءىنشى جىلدارى جامبىل گيدرومەليوراتيۆتىك-قۇرىلىس ينستيتۋتىن ۇزدىك ءبىتىرىپ شىعۋىنان باستالعان. عىلىمعا بەيىم العىر جىگىت كانال بەتىندەگى مۇزدى بۇرعىلاپ, ونىڭ قالىڭدىعىن ولشەۋ, قار ۇيىندىلەرىنىڭ كولەمىن انىقتاۋ, كانالدىڭ قاي بولىگىنە قار قالاي تۇسەتىنىن ايقىنداۋ ءۇشىن بىرنەشە جىل ۋاقىتىن سارپ ەتتى. ارينە, وسىناۋ زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ءناتيجەلەرى ارنايى فورمۋلالارعا ءتۇسىرىلىپ, ودان ەسەپ-قيساپقا, كوپتەگەن سىزۋلار مەن كەستەلەرگە, سۋرەت-سحەمالارعا اينالدى. عىلىمي ىزدەنىستە جۇرگەن ول تۇڭعىش رەت بوراسىن قار سۋىرۋ سەبەبىنەن گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىمداردا, اۆتوموبيل جانە تەمىرجولداردا قار ءۇيىندىسى پايدا بولۋ مەحانيزمىن انىقتاپ, سول ارقىلى العاشقى بولىپ قار ءۇيىندىسىنىڭ ەسەبى مەتوديكاسىن جانە ودان پايدا بولۋ قيىندىقتاردى بولجاۋ ءتاسىلىن ۇسىنىپ, سونىڭ نەگىزىندە قار ۇيىندىلەرىمەن كۇرەسۋدىڭ بىرنەشە جاڭا ءتاسىلدەرىن ويلاپ تاپتى. ونىڭ عىلىمي جاڭالىقتارىنا كسرو جانە قازاقستاننىڭ اۆتورلىق پاتەنتتەرى بەرىلدى.
تاعى ءبىر ايتارى, عىلىمعا تىڭنان ءىز سالۋعا تالپىنىپ, تىنباي بيىككە ورلەگەن تاراز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جاس عالىمدارى ەلىمىزدە ەڭ كوپ پاتەنت الادى ەكەن. ولار ورتا ەسەپپەن جىل سايىن 45-50 پاتەنتكە قول جەتكىزەدى. ارينە, جاستاردىڭ بۇل جەتىستىگىندە وسى ءبىلىم ورداسىندا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن سەيىتحان مەلدەبەك ۇلىنىڭ قوسقان ۇلەسى وتە زور. وسى وقۋ ورنىنداعى «ۋنيۆەرسيتەتتىك تەحنولوگيالىق بيزنەس-ينكۋباتور» كورپوراتيۆتىك قورى سوڭعى ءبىر جىلدا ءوز قىزمەتىنىڭ باعىتتارىنىڭ ءبىرىن وقۋشىلاردى عىلىمعا تارتۋعا, ولاردىڭ اراسىندا دارىندىلاردى تابۋعا ارناپ كەلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا «جاس دارىن» جوباسى كەڭ قانات جايىپ كەلەدى. اتالمىش قور ۇلتتىق بيزنەس-رەيتينگتىڭ 2013 جىلعى قورىتىندىسى بويىنشا جامبىل وبلىسىنىڭ شاعىن كاسىپورىندارىنىڭ اراسىندا ۇزدىك دەپ تانىلىپ «سالا كوشباسشىسى – 2013» ۇلتتىق سەرتيفيكاتىمەن ماراپاتتالعان. سونداي-اق, ۋنيۆەرسيتەتتە جاستاردى عىلىمعا تارتۋ, عىلىمداعى جاستارعا كونسۋلتاتيۆتى كومەك بەرۋ, جاس عالىمداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جانە ولاردىڭ عىلىمي جۇمىستارىن ىسكە اسىرۋعا كومەك بەرۋ ماقساتىندا 2008 جىلى جاس عالىمدار كەڭەسى ءوز جۇمىسىن باستاپ, 2014 جىلى ەلىمىزدەگى عىلىمي ۇجىمدارداعى جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى ۇزدىك جاس عالىمدار كەڭەسى دەپ تانىلدى.
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان».
جامبىل وبلىسى.