ءىسساپار الدىنداعى وي. جاقىندا عانا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا الەمدەگى اسكەرلەردىڭ الەۋەتىنە بايلانىستى اقپارات جاريالانعان ەدى. «2016 جىلعى جاھاندىق اسكەري قۋاتتىلىق رەيتينگىسىن» تۇزگەندەر ناقتى دەرەكتى قايدان العانىن قايدام, وسى رەيتينگ بويىنشا قازاقستان 66-ورىنعا جايعاسىپتى. ورتالىق ازيا ەلدەرى ىشىندە وزبەكستان بىزدەن 12 ساتى جوعارى تۇر...
سوڭعى بىرەر جىلدىڭ كولەمىندە ەلىمىزدە اۋقىمدى تۇردە «ايبالتا» وقۋ-جاتتىعۋ جيىنى وتكىزىلىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ وسى جولعى سەمەي قالاسىنا ءىسساپارىمىز دا «ايبالتا-2016» وقۋ-جاتتىعۋىن وتكىزۋ نيەتى مەن جوسپارىنا سايكەس «شىعىس» پوليگونىنداعى ازىرلىكپەن تانىسۋ بولماقشى. ەلوردادان اۋەگە كوتەرىلگەن اسكەري ۇشاق ءبىر جارىم ساعاتتان سوڭ «جاڭا سەمەي» اەرودرومىنا تابانىن تيگىزدى.
ۇشاقتان تۇسە سالىسىمەن اسكەري تىكۇشاقتاردىڭ وقۋ-جاتتىعۋعا ازىرلىك بارىسىمەن تانىستىق. اۆياتسيالىق بازانىڭ كومانديرى, پولكوۆنيك تالعات سىزدىقوۆ: «وقۋ-جاتتىعۋعا «جاڭا سەمەي» اەرودرومىندا ورنالاسقان اۆياتسيالىق توپ, ياعني مي-8, مي-17, ەس-145 تىكۇشاقتارى جەكە قۇراممەن بىرگە الدىمىزعا قويعان مىندەتتى ورىنداۋ ءۇشىن ساقاداي ساي تۇر. اسكەري اۆياتسيانىڭ مىندەتى – قۇرلىق اسكەرلەرىنە الدىڭعى شەپتە قولداۋ كورسەتىپ, دەسانتشىلاردى مەجەلى جەرگە جەتكىزۋ. سونداي-اق, زاڭسىز قۇرىلىمداردىڭ كوزىن جويۋ بولىپ تابىلادى. قازىرگى ۋاقىتتا 26 اقپاندا وتەتىن اۋقىمدى اسكەري جاتتىعۋعا دايارلىعىمىزدى پىسىقتاپ جاتىرمىز», – دەپ مالىمدەدى.
ەسكادريليا كومانديرى, مايور ازامات نۇراحمەتوۆ تە بەرىلگەن تاپسىرمانى مۇلتىكسىز ورىنداپ, قۇرلىق اسكەرلەرىن شۇعىل تيەسىلى جەرگە جەتكىزىپ, ولاردى اۋەدەن سۇيەمەلدەۋگە ءازىر ەكەندىكتەرىن ايتتى. بەلگىلەنگەن نىسانانى دەر كەزىندە جوياتىندىقتارىنا دا سەنىمدى.
سەمەي قالاسىندا ورنالاسقان اسكەري اۆياتسيا بازاسىنان شىعا بەرە, «اباي جولى» ارقىلى تىكەلەي «شىعىس» پوليگونىنا جول تارتتىق. ۇلى اقىننىڭ كىندىك كەسكەن جەرىنە باستايتىن سارا جولدىڭ 40-شى شاقىرىمىنا تاياۋ ماڭدا اسكەري پوليگون ورنالاسقان. جول باستاۋشىلار ايتپاسا, قار قىمتاعان دالاداعى پوليگوندى «ءا» دەگەننەن اڭعارا قويۋ قيىن. اسكەري تەحنيكالار تۇگەلدەي دەرلىك قار تۇستەس اپپاق جامىلعىمەن كومكەرىلگەن, جانىنا جاقىن بارعان كەزدە عانا زەڭبىرەك-گاۋبيتسانىڭ تۇمسىقتارى شوشايىپ تۇرعانىن بايقايسىز. «جاۋ» اڭعارمايتىن كەيىپكە ەنگەن وقۋ-جاتتىعۋدىڭ باستى تالاپتارىنىڭ ءبىرى بۇل, قارسىلاستىڭ كوزىنە ءتۇسىپ قالماۋ.
جۋرناليستەر مىنگەن اۆتوبۋس دالالىق اسكەري قالاشىقتاعى سىرت كوزگە بايقالا بەرمەيتىن, سىرتقى جامىلعىسى عانا ەمەس, بەتپەردەسى دە اق ءتۇستى ەسىك الدىنداعى كۇزەتشىلەر تۇرعان تۇسقا كەلىپ ءبىر-اق توقتادى. سويتسە, كوماندالىق پۋنكت وسىندا ورنالاسقان كورىنەدى. بۇكىل وقۋ-جاتتىعۋدىڭ جۇزەگە اسۋى وسىندا جوسپارلانىپ, وپەراتسيانى باستاۋعا بۇيرىق وسى جەردەن بەرىلەدى.
كوماندالىق پۋنكتتە وقۋ-جاتتىعۋعا قاتىسۋشى كومانديرلەردىڭ جيىنى ءوتىپ جاتىر. قر قك قۇرلىق اسكەرلەرى, ۇقك شەكارا قىزمەتى, ءىىم ۇلتتىق ۇلانى مەن قر اۋە قورعانىسى كۇشتەرى بولىمدەرى مەن قۇرامالارىنىڭ باسقارۋ ورگاندارى ارنايى وپەراتسيانى جوسپارلاۋ ۇستىندە. بۇگىنگى وقۋ-جاتتىعۋدىڭ ەرەكشەلىگى اسكەرلەر ارنايى وپەراتسيانى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ جونىندەگى ماسەلەلەردى پىسىقتاۋدى اياقتاپ, قورعانىس وپەراتسياسىن جوسپارلاۋعا كىرىستى.
«شىعىس» پوليگونىنداعى جاعداي قىس مەزگىلى بولعانىنا قاراماستان, ناعىز اسكەري قيمىلدارعا ساي دەپ ايتارلىقتاي. اسكەري تەحنيكالاردىڭ ورنالاسۋى ءوز الدىنا, سونداي-اق, قوسالقى قىزمەت تۇرلەرى دە تۇگەلدەي وسىندا كورسەتىلەدى. اسكەري تەحنيكالاردى جوندەۋ دەيسىز بە, ىستەن شىققان قۇرال-جابدىقتاردىڭ اقاۋىن رەتتەۋ دەيسىز بە, ولارعا جانار-جاعارماي قۇيۋ دەيسىز بە, بارلىعى دالالىق جاعدايعا بەيىمدەلگەن. بيىلعى وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىنىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى, اسكەريلەر قىس مەزگىلىندە بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە ماشىقتانادى.
بيىلعى وقۋ-جاتتىعۋ كەزىندە جەكە قۇرام دالالىق جاعدايدا جۇمىس جاسايدى. جەدەل باسقارۋ ءۇشىن اسكەرلەردى اۆتوماتتاندىرىلعان باسقارۋ ەلەمەنتتەرى بار كوماندالىق-شتابتىق ماشينالاردى, پالاتكالاردى, دالالىق اس ۇيلەر مەن اۆتونومدى ەلەكتر اگرەگاتتارىن قولدانا وتىرىپ, جاۋىنگەرلىك قىزمەت جانە تىنىس-تىرشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ بارلىق تۇرلەرى بار باسقارۋ پۋنكتتەرى قانات جايدى.
«ءبىزدىڭ الدىمىزعا باستى مىندەت – قۇرامنىڭ اسكەري قۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ, شتابتار قىزمەتىنىڭ ءوزارا ۇيلەسىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ. وقۋ-جاتتىعۋ ارميامىزدىڭ اسكەري دايارلىعىن, ءبىزدىڭ قابىلەتىمىزدى كورسەتەدى, شتابتارىمىزدى, اسكەرلەرىمىزدى ازىرلەۋگە جانە سوعىس قيمىلدارىنا جاقىن جاعدايدا اسكەري وپەراتسيالاردى جوسپارلاۋعا دايىندايدى, – دەدى «شىعىس» وڭىرلىك قولباسشىلىعى اسكەرلەرىنىڭ قولباسشىسى, گەنەرال-مايور مۇرات بەكتانوۆ. – قىستىڭ ءوز تالابى بار: جۇمىسقا ساپەرلىك بولىمدەر بەلسەندى تۇردە تارتىلعان, جەر قازاتىن ماشينالار, اۋىر ينجەنەرلىك تەحنيكا جۇمىلدىرىلعان. ساربازداردىڭ تاماعى مەن تۇرمىسىنا قاجەتتى شارۋانى ۇيىمداستىرۋ دا ۇلكەن ءرول اتقارادى».
«ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – شەكارا شەبىن كۇزەتۋدى كۇشەيتۋ, باسقا دا قارۋلى كۇشتەرىمىزگە ايتىلعان ماقساتقا سايكەس جول اشىپ بەرۋ. مىسالى, بۇگىنگى كۇندە وقۋ-جاتتىعۋ جوسپارىنا سايكەس شەكاراشىلار 40 شاقىرىم اۋماقتاعى شەكارانى كۇزەتەدى. ارينە, باستى ماقسات زاڭسىز كۇش قۇرىلىمدارىنىڭ شەكارادان وتۋىنە جول بەرمەۋ بولىپ تابىلادى», – دەيدى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى شەكارا قىزمەتىنىڭ باس شتاب باستىعىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, پولكوۆنيك جانىبەك تولەباەۆ.
«ۇيىمداسقان كۇش رەتىندە ارمياداعى ادامداردىڭ قيمىل-ارەكەتى, كۇشتىڭ باعىتتالۋى جانە ماقساتقا ۇمتىلۋشىلىعى اسكەري پارىزدى تەرەڭ تۇسىنۋگە نەگىزدەلەدى دە, باعىنۋعا, كوماندوۆانيەگە سۇيەنەدى», دەگەنى بار ەدى اتاقتى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ. كوماندالىق پۋنكتتەن شىققاننان كەيىن اسكەري پارىزدى تەرەڭ تۇسىنگەندەردىڭ عانا اسكەري تارتىپپەن كەز كەلگەن جاعدايعا بەيىمدەلەتىنىنە كوز جەتكىزگەندەي بولدىق. «شىعىس» پوليگونىنداعى وقۋ-جاتتىعۋعا ازىرلىكتەن وسىنى بايقادىق.
كەزىندە ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگىنە جوڭعارلار شابۋىل جاساعاندا شىعىس پەن باتىستان قازاق جاساقتارى حاباردى ەستي سالا اتقا قونىپ, بەس قارۋىن اسىنىپ, شۇعىل كومەككە اتتانباپ پا ەدى. بۇگىندە دە شىعىس وڭىرىندەگى اسكەري پوليگونعا ەلدىڭ وڭتۇستىگىنەن, باتىسىنان اسكەرلەر كەلىپ, شارتتى جاۋدىڭ كوزىن جويۋ وپەراتسياسىنا قاتىسىپ وتىر. انە, اقتوبەدەن كەلگەن ارتيللەريستەر كاليبرى 1500 ميلليمەترلىك گاۋبيتسا د-20-نىڭ ۇڭعىسىن شاڭنان, مايدان تازالاپ جاتىر. ءاربىر اتىس الدىندا ۇڭعىنى وسىلايشا تازالاماسا بولمايدى. ال تازالانعان زەڭبىرەگىڭىز 17 شاقىرىم 400 مەتر ارالىعىنداعى نىسانانى قاعىپ تۇسىرەدى.
جوعارىدا «ايبالتا-2016» وقۋ-جاتتىعۋى العاش رەت قىسقى ۋاقىتتا سوعىس قيمىلدارىنا جاقىنداتىلعان جاعدايدا وتكىزىلىپ جاتقانىن ايتقان بولاتىنبىز. وقۋ-جاتتىعۋ اقپاننىڭ 22-ءسى مەن 28-ءى ارالىعىندا ۇدايى ورنالاسۋ پۋنكتتەرىندە, «شىعىس», «سارىوزەك» جانە «سپاسسك» پوليگوندارى مەن قوزعالۋ باعدارلارىندا وتەدى. بارلىعى وقۋ-جاتتىعۋعا 5 مىڭداي ادام, 1 500-دەن اسا بىرلىك قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكا جانە شامامەن 30 بىرلىك اۆياتسيالىق تەحنيكا تارتىلىپ وتىر. ءبىز «شىعىس» پوليگونىنداعى وقۋ-جاتتىعۋعا ازىرلىك جونىندە باياندادىق. ال 26 اقپان كۇنى «شىعىس» پوليگونى ناعىز اسكەري قيمىل الاڭىنا اينالاتىنى ءسوزسىز.
ءىسساپاردان ورالعانداعى وي. ءانابىر جىلدارى قورعانىس سالاسىنىڭ بىلىق-شىلىعىنان بىلايعى جۇرت ءتۇڭىلىپ, اسكەري قۋاتىمىزدىڭ الەۋەتىنە سىزات تۇسە باستاپ ەدى. سوڭعى كەزدەگى ءبىر-بىرىنە جالعاسقان اسكەري دابىلدار مەن وقۋ-جاتتىعۋلار قازاق اسكەرىنىڭ ستراتەگيالىق جانە تاكتيكالىق مۇمكىندىگىن ايعاقتاي باستاعان ءتارىزدى. اقپاننىڭ ارقىراعان ايازىندا ناعىز دالالىق اسكەري قالاشىقتا اسكەري باسشىلىقتىڭ تالاپتارىن جۇزەگە اسىرىپ جاتقان اسكەرلەردىڭ قيمىلىنان وسىنى اڭعاردىق.
عابيت ىسكەندەر ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
استانا – سەمەي – استانا.