كەشە استاناداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى قانات بوزىمباەۆ رەسپۋبليكالىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, ولارعا وبلىستىڭ 2015 جىلعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىلارى مەن 2016 جىلدىڭ الدا تۇرعان مىندەتتەرىن ەلباسى تاپسىرمالارىنا سايكەستەندىرە وتىرىپ اڭگىمەلەپ بەردى.
پاۆلودار وبلىسى ەلىمىزدەگى ونەركاسىپتىك سالاسى دامىعان, يندۋستريالاندىرۋ باعىتىندا الدىڭعى قاتاردا كەلە جاتقان ءوڭىرلەردىڭ ءبىرى. مۇناي مەن مەتالل ونىمدەرىنە دەگەن حالىقارالىق رىنوكتاعى سۇرانىستىڭ ازايۋى, وسىعان بايلانىستى اتالعان ءونىم تۇرلەرى باعالارىنىڭ تومەندەۋى بۇل وبلىستىڭ ەكونوميكالىق جاعدايىنا ەداۋىر اسەر ەتكەندىگىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. بىراق اتالعان ماسەلەلەرگە بايلانىستى ەلباسىنىڭ تاپسىرمالارى بويىنشا ۇكىمەتتىڭ جەدەل شەشىم قابىلداۋى جاعدايدى ءبىرشاما جاقسارتا تۇسكەن. سونىڭ ىشىندە, وبلىس اكىمىنىڭ ايتۋى بويىنشا, دەر كەزىندە جۇزەگە اسىرىلعان تەڭگەنى دەۆالۆاتسيالاۋ شاراسى كاسىپورىنداردىڭ قايتا ەڭسە تىكتەۋىنە جاعىمدى اسەر ەتكەن. تەڭگە رەسەي رۋبلىنە قاتىستى كۇشەيگەن كەزدە وبلىستىڭ ەكسپورتتىق ونىمدەرىن سىرتقى رىنوكقا, سونىڭ ىشىندە رەسەي رىنوگىنا وتكىزۋدە ەداۋىر قيىندىقتار پايدا بولسا, دەۆالۆاتسيالاۋ شاراسىنان كەيىن تەڭگە رەسەي رۋبلىنە قاتىستى قايتا السىرەگەن تۇستا ول وبلىس كاسىپورىندارىنىڭ ەكسپورتتىق ءونىم وتكىزۋ كولەمدەرى دە ەسەلەپ ارتقان.
سوندىقتان وبلىس اكىمى اتالعان شارانى جالپى تۇتىنۋشى حالىققا كەرى اسەرى بولعانىمەن, ەكونوميكانى دامىتۋدا جاعىمدى ىقپالى بولدى دەپ باعالادى.
وبلىستا ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس قولعا الىنعان ءىرى شارالاردىڭ ءبىرى – يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ. ءبىرىنشى بەسجىلدىقتا وسى ماسەلە بويىنشا جالپى قۇنى 274,4 ميلليارد تەڭگە تۇراتىن 68 جوبا ىسكە قوسىلىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە 5617 جۇمىس ورنى قۇرىلسا, ەكىنشى بەسجىلدىق اياسىندا 24 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ مىندەتى تۇر. بۇعان جۇمسالاتىن ينۆەستيتسيا كولەمى 1,2 تريلليون تەڭگەنى قۇرايدى. ونىڭ 5 جوباسى 2015 جىلدىڭ تىزىمىنە ەنگىزىلگەن. سولاردىڭ قاتارىندا پوليمەر بۇيىمدارىن ءوندىرۋ, جەو-3 №2 ستانساسىندا جاڭا تۋربينا ورناتۋ, كەرنەۋ الدىنداعى تەمىر-بەتون ارقالىق شىعارۋ بويىنشا جاڭا تسەح سالۋ, بوزشاكول كەن بايىتۋ كومبيناتىن سالۋ, مۇناي كوكسىن قايتا وڭدەيتىن مۇناي حيميا ءوندىرىسىن ىسكە قوسۋ سەكىلدى جوبالار بار. بۇلار – جالپى جيىنى 443,2 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن ءىرى جوبالار. ونىڭ سىرتىندا «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بويىنشا ەرتىس وزەنى ارقىلى جاڭا اۆتوكولىك وتكەلى ىسكە قوسىلدى. باسقا دا بىرقاتار جاڭا جوبالار پايدالانۋعا بەرىلدى.
وتكەن جىلى وبلىستىڭ اگرارلىق سالاسى تابىستى جۇمىس ىستەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ءونىم ءوندىرۋ كورسەتكىشى ونىڭ الدىنداعى جىلمەن سالىستىرعاندا 13 پايىزعا ءوسىپ, بۇل جونىندە ەلىمىزدەگى ەڭ الدىڭعى ورىنداردىڭ ءبىرىن ەنشىلەدى. وسىمدىك شارۋاشىلىعىندا داقىلداردىڭ ەگىس القابى 73 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتىلىپ, جالپى جيىنى 1 ميلليون 115 مىڭ گەكتاردى قۇرادى. ەگىستىكتە ءارتاراپتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, جارما, مايلى جانە جەم-ءشوپ داقىلدارىنىڭ ەگىستىك كولەمى كەڭەيتىلدى. سۋارمالى ەگىنشىلىك جوعارى قارقىنمەن دامۋ ۇستىندە. سوڭعى 2 جىلدا 10 400 گەكتار سۋارمالى ەگىس القابى پايدالانۋعا بەرىلسە, سونىڭ 4 300 گەكتارى 2015 جىلدىڭ ۇلەسىنە ءتيدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزۋ جۇمىستارى قارقىندى سيپات الىپ, وبلىس بۇل ماسەلە بويىنشا رەسپۋبليكادا الدىڭعى ورىندى ەنشىلەدى.
مال شارۋاشىلىعىندا ەت ەكسپورتتاۋ جۇمىستارىنا ءمان بەرىلۋدە. وتكەن جىلى عانا اۆستراليادان ەت باعىتىنداعى 1202 باس ءىرى قارا مال ساتىپ اكەلىندى. 2016 جىلعا جوسپارلانعان 4000 باس شەتەل سەلەكتسياسىنىڭ اسىل تۇقىمدى مالىن اكەلۋ كورسەتكىشى قازىردىڭ وزىندە 4437 باسقا ورىندالدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە وبلىستان ەكسپورتقا 1127 توننا ەت جانە ەت ونىمدەرى شىعارىلىپ, جوسپار 125 پايىزعا ورىندالدى.
ەلباسىنىڭ 5 باعىت بويىنشا «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن تاماق ونىمدەرىن وندىرۋگە 4,12 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىندى. بۇل الدىڭعى جىلعى كورسەتكىشتەن 42 پايىزعا ارتىق. سونىڭ ناتيجەسىندە, تاماق ونىمدەرىن ءوندىرۋ 9,9 پايىزعا ارتتى.
باعانى تۇراقتاندىرۋ بويىنشا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن وندىرۋشىلەرمەن ءتيىستى مەموراندۋمدار جاسالدى. ءار جۇما سايىن اۋىلشارۋاشىلىق جارمەڭكەلەرى وتكىزىلەتىن بولدى.
جالپى, وتكەن جىلى وبلىستا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا 7,7 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىنىپ, 61 جوبا جۇزەگە اسىرىلدى.
«اگروبيزنەس-2020» باعدارلاماسى اياسىندا ۇكىمەت تاراپىنان 1677 اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمى قارجى قولداۋىنا يە بولدى. 4,5 ميلليارد تەڭگەگە 536 اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسى ساتىپ الىندى.
شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل اۋدارىلۋدا. 2016 جىلعى 1 قاڭتارداعى ءمالىمەت بويىنشا, وبلىستا 52369 شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى تىركەلگەن. وتكەن جىلى ولارعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 3948,2 ميلليون تەڭگە قارجى ءبولىندى. 771 ميلليون تەڭگەنىڭ شاعىن نەسيەسى بەرىلدى. وعان 295 كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى يە بولدى.
وبلىستا الەۋمەتتىك سالا بويىنشا بىرقاتار ماڭىزدى باعدارلامالار جۇزەگە اسىرىلدى. سونىڭ ىشىندە «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا وتكەن جىلى 1,6 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپ يگەرىلدى. وسى شارا اياسىندا اقتوعاي اۋدانىنىڭ قوجامجار اۋىلىندا, پاۆلودار اۋدانىنىڭ كراسنوارمەيكا جانە ميچۋرين اۋىلدارىندا, شارباقتى اۋدانىنىڭ حمەلنيتسكوە اۋىلىندا 4 دارىگەرلىك ەمحانانىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. 39 نىسانعا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. وسى شارۋالار بويىنشا 652 ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى.
اتالعان باعدارلامانىڭ ەكىنشى باعىتى بويىنشا 166 ادام كاسىپكەرلىك نەگىزىنە وقىتىلدى. 194 ادامعا شاعىن نەسيە بەرىلدى. مۇنىڭ سىرتىندا بۇرىن قايتارىلعان قاراجات ەسەبىنەن 104 باعدارلاماعا قاتىسۋشى 182,3 ميلليون تەڭگەنىڭ شاعىن نەسيەسىنە يە بولدى. سونداي-اق, باعدارلامانىڭ ءۇشىنشى باعىتى بويىنشا 566 ادام الەۋمەتتىك جۇمىستارعا ورنالاستىرىلدى, 404 تۇلەك جاستار پراكتيكاسىنان ءوتتى. ءسويتىپ, وتكەن جىلى «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا 5590 ادام جۇمىسقا, وقۋعا جانە باسقا دا شارالارعا تارتىلدى. بۇل جوسپارداعىدان 3,2 ەسە ارتىق كورسەتكىش.
وبلىستا «وڭىرلەردى دامىتۋ-2020» باعدارلاماسى اياسىندا كوپتەگەن شارالار جۇرگىزىلۋدە. سونىڭ ىشىندە, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى جەلىسى بويىنشا حالىقتىڭ بارلىق ساناتتارى ءۇشىن 1 تريلليون 088,4 ميلليون تەڭگە قارجى ءبولىندى. جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا 423,3 ميلليون تەڭگە جۇمسالدى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنداعى ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋعا 1 تريلليون 529,7 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. سونىڭ ناتيجەسىندە, 2015 جىلى بارلىق قاراجات كوزدەرى ەسەبىنەن 164,6 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي ىسكە قوسىلدى. ال 2016 جىلى وسى بويىنشا باعدارلاما اياسىندا 3 تريلليون 021,3 ميلليون تەڭگە قارجى بولىنبەك. ياعني, بيىلعى جىلى اتالعان جۇمىس قىزۋ قارقىن الۋعا ءتيىس.
اتاي كەتەتىن ءبىر ماسەلە, بۇرىن حالىقتى اۋىزسۋمەن قامتۋعا باعىتتالعان «اق بۇلاق» باعدارلاماسى ءوز بەتىنشە جۇزەگە اسىرىلىپ كەلگەن بولاتىن. ءوتكەن جىلدىڭ باسىنان باستاپ بۇل باعدارلاما «وڭىرلىك دامۋ-2020» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا بىرىكتىرىلدى. باعدارلاما جۇمىس ىستەگەننەن بەرى بۇل وبلىستا 407 اۋىلدىڭ 20 پايىزى سۋمەن قامتاماسىز ەتىلدى. 236 اۋىل اۋىزسۋدى قۇبىرلى شاحتالىق قۇدىقتاردان, سۋ ۇڭعىمالارىنان الىپ وتىر. 10 اۋىلعا سۋ تاسىمالدانىپ بەرىلەدى.
وسى ءىستى ودان ءارى تەرەڭدەتۋ ءۇشىن وتكەن جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 455,6 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, ول 100 پايىز يگەرىلدى. 41 اۋىلدىق ەلدىمەكەندەردە جەراستى سۋ قورلارىنىڭ بار ەكەندىگى انىقتالدى. ولاردى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ جوبالىق سمەتالىق قۇجاتتارى ازىرلەندى.
وبلىس حالقىن مەديتسينالىق قىزمەتپەن, بىلىممەن قامتۋ جۇمىستارى جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى. وتكەن جىلى 1 جاستان 6 جاسقا دەيىنگى بالالار مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە جانە وقىتۋمەن 74 پايىزعا, 3-تەن 6 جاسقا دەيىنگى بالالار 100 پايىز قامتىلدى. «قازترانسويل» اق-تىڭ قولداۋىمەن پاۆلودار قالاسىندا 320 ورىندىق بالاباقشا سالىندى. وبلىستا 49 ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنا كوپتىلدى وقىتۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. 44 كوللەدجدە دۋالدى وقىتۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. مۇنىڭ سىرتىندا, 5 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلدى. بىرقاتار مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىسى جالعاسۋدا. وبلىس بويىنشا ۇبت-نىڭ ورتاشا كورسەتكىشى 80,2 بالدى قۇرادى. 69 تۇلەك «التىن بەلگىگە» يە بولدى. ۇبت-عا قاتىسقان تۇلەكتەردىڭ 40 پايىزدان استامى گرانت بويىنشا وقۋ ورىندارىنا ءتۇستى.
دەنساۋلىق سالاسىندا دا العا باسۋلار بار. 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا وتكەن جىلى سابيلەر ءولىمى 24,9 پايىزعا, تۋبەركۋلەزبەن اۋىراتىندار سانى 16,3 پايىزعا, جۇرەك اۋرۋىنان قايتىس بولاتىندار 10 پايىزعا ازايدى.
705 ادام 19,2 ميلليون تەڭگەنىڭ مەملەكەتتىك اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەگىنە يە بولدى. 1314 وتباسىنا 45,9 ميلليون تەڭگە بالالارعا ارنالعان جاردەماقى بەرىلدى.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىنىڭ سوڭىندا وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆقا جۋرناليستەر تاراپىنان كوپتەگەن سۇراقتار قويىلدى. ماسەلەن, «مايقايىڭ كومبيناتى جابىلادى دەگەن قاۋەسەت بار. وسى ءسوز شىندىق پا؟» دەگەن سۇراققا قانات الدابەرگەن ۇلى بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى:
– راسىندا دا, تەڭگە باعامى رۋبلگە قاتىستى كۇشەيگەن تۇستا بىرقاتار كەن ءوندىرۋ كاسىپورىندارىنىڭ بويىندا اۋىرتپالىقتار بولعانى راس. مايقايىڭعا سەربيادان كەلگەن ينۆەستورلار كوپ ناتيجە شىعارا المادى. قازىر بۇل كاسىپورىندى ءوزىمىزدىڭ پاۆلودارلىق جىگىتتەر باسقارىپ وتىر. تەڭگە السىرەگەننەن كەيىن جاعداي قايتا قالپىنا كەلدى. ءونىمدى ەكسپورتتاۋ كورسەتكىشى جاقساردى. مەنىڭ ويىمشا بۇل كومبينات جابىلمايدى. جۇمىسسىزدىق تا بولا قويماس. ويتكەنى, بوزشاكول كومبيناتى ىسكە قوسىلعالى وتىر. ياعني, جاڭا جۇمىس كوزى اشىلۋدا.
اۋاعا لاس قالدىقتار شىعارۋ ازايدى ما دەگەن ساۋالعا ازايدى دەپ ايتۋعا بولادى. بۇل پروبلەمانى باقىلاۋدا ۇستاۋ ءۇشىن ءبىز ءتيىستى قۇرالدارمەن جابدىقتالعان جىلجىمالى زەرتحانا ساتىپ الدىق. سونىمەن قالاداعى كاسىپورىنداردى تەكسەرگەن كەزىمىزدە 3 كاسىپورىندا اۋامەن قورشاعان ورتاعا لاس قالدىقتار شىعارۋ كورسەتكىشى قالىپتى جاعدايدان ارتقاندىعىن انىقتادىق. ول كاسىپورىندارعا ءتيىستى شارالار قولدانىلدى. ودان كەيىن مۇنداي وقيعالار قايتالانعان جوق, دەپ جاۋاپ بەردى.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».