يراندىق ۆەكتور: جاڭا رىنوكتار, جاڭا مۇمكىندىكتەر

ءا.يسەكەشەۆ باستاعان قازاقستاندىق دەلەگاتسيانىڭ تەگەرانعا ساپارى ناتيجەلى بولدى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى حاسان روۋحاني اراسىنداعى كەلىسىم اياسىندا ەكى مەملەكەتتىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعى بويىنشا بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. جاقىندا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ باستاعان قازاقستاندىق دەلەگاتسيا يراننان كەلدى. وسى ساپار بارىسىندا يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ بىرقاتار رەسمي وكىلدەرىمەن وتكىزىلگەن كەزدەسۋلەر جانە جۇزدەن اسا يراندىق كومپانيالارمەن بولعان ەكىجاقتى كەلىسىمدەر الداعى ۋاقىتتا بىرلەسكەن جوبالار رەتىندەگى ءوزىنىڭ جەمىستى ناتيجەلەرىن بەرەتىن بولادى. قازاقستان تاراپىنان ۇيىمداستىرىلعان بيزنەس-فورۋم جانە «ساۋدا ميسسيا­سى» الدىن الا كۇتىلگەن مەجەدەن دە ارتىق بيزنەسمەندەردىڭ باسىن قوسۋعا مۇمكىندىك جاسادى. تەگەران قالاسىندا وتكەن بيزنەس-كەزدەسۋلەرگە ەكى ەلدىڭ ىسكەر توپتارىنىڭ 1000-نان استام وكىلى قاتىستى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ين­ۆەس­تيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ ەكى كۇن ىشىندە يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ (ير) عىلىم جانە تەحنولوگيا­لار بويىنشا ۆيتسە-پرەزيدەنتى سۋر­نا ساتتاريمەن, ير-ءدىڭ سىرت­قى ىستەر ءمينيسترى مۇحامماد دجا­ۆاد زاريفپەن, ونەركاسىپ, كەنىش­تەر جانە ساۋدا ءمينيسترى مۇحام­ماد رەزا زاريفپەن, اۋىل شارۋا­شىلىعى جانە دجيحاد ءمينيسترى ماحمۇد حودجاتيمەن, شاستا يران­دىق ءىرى حولدينگىنىڭ باسشىلارى­مەن كەزدەستى. سونىمەن بىرگە, اسەت يسەكەشەۆ 13 سالاداعى يران­دىق ءىرى كومپانيالاردىڭ وكىل­دەرىمەن ماڭىزدى كەزدەسۋلەر وتكىزدى. قورىتا ايتقاندا, جوعارى دەڭ­گەيدە وتكەن ساۋدا ميسسياسى ءنا­تي­جەسىندە قازاقستاندىق بيزنەس يران رىنوگىنان ۇلكەن باسىمدىقتاردى كورىپ وتىر. سونىمەن بىرگە, يران رىنوگى ارقىلى بولاشاقتا ەگي­پەت, اۋعانستان, يراك سياقتى ەلدەر­دىڭ رىنوگىنا شىعۋعا تولىق ءمۇم­كىندىك بار. ءوز كەزەگىندە يران قازاق­ستاندى رەسەي مەن قىتايدىڭ رىنوگىنا شىعاتىن حاب رەتىندە تانىدى. يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ رەسمي وكىلدەرىمەن كەزدەسۋ بارىسىندا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءساۋىر ايىنىڭ سوڭىندا بولاتىن مەم­­لەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يرانعا رەسمي ساپارى­نىڭ دايىندىق ماسەلەلەرى تالقىلاندى. ير ۆيتسە-پرەزيدەنتى سۋرنا ساتتاري عارىش سالاسىنداعى, ستارتاپتاردى دامىتۋ, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ مۇمكىندىكتەرىنە باسا نازار اۋداردى. وسى سالاداعى ماسەلە­لەردى تالقىلاۋ ءۇشىن جۇمىس توبىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول جەت­كىزىلدى. بۇل جۇمىس توبى عىلىم, اقپاراتتىق تەحنولوگيا, عارىش قىز­مەتى, بيوتەحنولوگيا جانە مەدي­تسينالىق قىزمەت كورسەتۋ سالالارى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن بولادى. تاراپتار بىرنەشە باعىتتار بويىنشا جۇمىستى بەلسەندى جۇرگىزۋ جونىندە كەلىستى. ونىڭ ىشىندە ساۋدا جانە ينۆەستيتسيا باعىتى بويىنشا جۇمىستارعا بارىنشا باسىمدىق بەرىلەتىن بولدى. ول ءۇشىن 6 قوسىمشا جۇمىس توبى: مەتاللۋرگيا جانە تاۋ-كەن مەتاللۋرگياسى كەشەنى, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە تاماق ونەركاسىبى, ماشينا جاساۋ, تۋريزم, ينجەنەرلىك-تەحنولوگيالىق ىنتىماقتاستىق جانە قارجى سالالارىندا قۇرىلدى. قازاقستان مەن يران ىسكەر توپ­تارىنىڭ كەزدەسۋى بارىسىنداعى ەكىنشى شەشۋشى باعىت – كولىك جانە لوگيستيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق بولدى. بۇل رەتتە, ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ومىرگە كەلگەن ۇلى جىبەك جولى باع­دارلاماسى تۇعىر رەتىندە قاراس­تىرىلماق. تاۋەلسىزدىك جىل­دارىندا قازاقستاندا سالىنىپ پايدالانۋعا بەرىلگەن تەمىر­جول توراپتارى ارقىلى قىتاي مەن يراندى بايلانىستىرا­تىن ترانسكونتينەنتالدىق ءدالىز ارقىلى العاشقى جۇك تيەگەن پويىز­دىڭ يرانعا كەلۋى سونىڭ ايقىن دالەلى بولماق. تەگەراندا وتكەن كەزدەسۋلەر بارىسىندا قازاقستان تاراپى يرانعا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى سالاسىندا جان-جاقتى ىنتىماقتاستىق بايلانىس جاساۋدى ۇسىندى. بۇل رەتتە وسىمدىك مايى ءوندىرىسىن قۇرۋ, يرانعا قازاقستاندىق استىق جانە ەت ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋ ماسەلەلەرى تىلگە تيەك ەتىلدى. سونىمەن بىرگە, كەزدەسۋلەردە اۋە باعىتتارىنىڭ جيىلىگىن ارتتىرۋ, ەكى مەملەكەت بانكتەرى اراسىندا شەتەل ۆاليۋتاسىمەن ءوزارا ەسەپ ايىرىسۋ جونىندەگى ماسەلەلەردى جەدەل شەشۋ, ۆيزالىق رەجىمدى جەڭىلدەتۋ جانە باسقا وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلادى. بيزنەس-فورۋم جانە «ساۋدا ميسسياسى» شەڭبەرىندەگى كەلىسسوزدەر بارىسىندا قازاقستاندىق KAZNEX, INVEST ۇلتتىق اگەنتتىگى, «ءباي­تەرەك» ۇبح جانە ۇكپ ۇسىنعان ناقتى جوبالاردى ءىس جۇزىنە اسىرۋ شارالارى دا كەڭىنەن تالقىلاندى. بۇل وتىرىستارعا 250 قازاقستاندىق جانە 1 000 يراندىق كومپانيا قاتىستى. ەكى مەملەكەتتىڭ جەتەكشى ىسكەر توپتارىنىڭ وكىلدەرى باس قوسقان وسى اۋقىمدى بيزنەس-كەز­دە­سۋلەردە تاراپتار نەگىزىنەن ەكى شەشۋشى باعىتقا باسا نازار اۋداردى. ول: قازاقستاننىڭ ەكس­پورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋ جانە ەكى ەلدىڭ جاڭا ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەرىن اشۋ بولىپ تابىلادى. «بايتەرەك» حولدينگىنىڭ باسشىلىعى يراندىق كومپانيا جەتەكشىلەرىمەن قازاقستاندىق ونىمدەردى ەكسپورتتاۋ جانە جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى. سونىمەن بىرگە, قاز­با بايلىقتارى جانە تاۋ-مەتال­لۋرگيا كەشەنى سالاسىنداعى ىنتى­ماقتاستىق بايلانىستار ماسەلەسىنە ەرەكشە باسىمدىق بەرىلدى. ساپار بارىسىندا اسەت يسە­كە­شەۆ يراننىڭ ەڭ ءىرى ونەركاسىپ كومپانيالارىنىڭ, قارجى حولدينگ­تەرىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەستى. ولاردىڭ ىشىندە «SHASTA», «Hegta» «PhiliGroup», «SunirGroup», «MarnaGroup» «Ghadir Invest», «Sadid Industrial Group» سياقتى حولدينگتەر بار. بۇل جە­تەكشى كومپانيالار التىن, جەز, تەمىر كەن ورىندارىن يگەرۋگە, تۋريزم سالاسىنداعى جوبالارعا مۇناي-حيميا ونىمدەرى ءوندىرىسى, ماشي­نا جاساۋ, فارماتسەۆتيكا, ەت, ءوسىم­دىك مايى, جەمىس-جيدەك جانە باس­قا سالالارعا بىرلەسكەن ينۆەستي­تسيالار سالۋعا قىزىعۋشىلىق ءبىلدىردى. ماسەلەن, «Kausha» كومپانياسى الماتى وبلىسىندا جالپى ينۆەستيتسيا كولەمى 2,1 ملن. اقش دوللارىن قۇراعان وسىمدىك مايى ءوندىرىسى بويىنشا جوبانى ءىس جۇزىنە اسىرۋعا كىرىسكەنىن حابارلادى. الداعى ۋاقىتتا بۇل ءوندىرىس 20 مىڭ توننا سويا, راپس, ۇرمە بۇرشاق مايىن وندىرەتىن بولادى. الداعى ۋاقىتتا كومپانيا وسىنداي زاۋىتتاردى قازاقستاننىڭ باسقا وڭىرلەرىندە سالىپ, ونىڭ ونىمدەرىن قىتاي جانە يران مەملەكەتتەرىنە ەكسپورتتاۋعا ءازىر ەكەندىگىن ءبىلدىردى. جىل ىشىندە كومپانيا مايدى رافينادتاۋ بويىنشا ارنايى بلوگتى پايدالانۋعا تاپسىرۋدى كوزدەپ وتىر. سونىمەن بىرگە, بيزنەس-فورۋم اياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مي­نيس­تر­لىگى «كازگەولوگيا» اق جانە IMIDRO (يراننىڭ تاۋ-كەن ونەركاسىبىن دامىتۋ جانە جانداندىرۋ ۇيىمى) اراسىندا ىن­تى­ماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. وسى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم بويىنشا ەكى ەل اۋماعىنداعى قازبا بايلىقتارى جانە گەولوگيالىق بارلاۋ جونىندەگى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىرىكتەۋ جانە دايىنداۋ ءۇشىن قازاقستان-يران جۇمىس توبىن قۇرۋ كوزدەلۋدە. سونىمەن بىرگە, گەولوگيالىق بارلاۋ سالاسىندا گەولوگيالىق فيزيكا باعىتىنداعى ەڭ وزىق تەحنولوگيا­لاردى قولدانا وتىرىپ بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرۋ جوسپارلانۋدا. ساۋدا ميسسياسى اياسىندا قازاقستاننىڭ 60-تان استام ءون­دىرۋشى-ەكسپورتتاۋشىلارى ءوز­دەرى شىعارعان ونىمدەرىنىڭ تۇساۋ­كەسەرلەرىن وتكىزىپ, يراندىق رىنوك­قا شىعۋ مۇمكىندىكتەرىن تالقى­لادى. 200 يراندىق كومپانيا­لارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزىلىپ, وسى كەزدەسۋلەر بارىسىندا ماشينا جاساۋ, قۇرىلىس, حيميا, فارماتسەۆتيكا, تاماق ونەركاسىبى ونىمدەرى كەڭىنەن تانىستىرىلدى. اسىرەسە, ناتيجەلى وتكەن كەزدەسۋلەر قازاقستاندىق تەمىرجول تەحنيكالارىن تانىستىرۋ شارالارى بارىسىندا ايقىندالدى. يران تەمىر جولى باسشىلارىمەن 10-نان استام كەزدەسۋ وتكىزىلدى. وسى ماڭىزدى شارالار بارىسىندا يرانعا قازاقستاندىق لوكوموتيۆ, ەلەكتروۆوز, رەلس, جۇك جانە جولاۋشىلار ۆاگوندارىن ساتۋ ماسەلەلەرى جان-جاقتى تىلگە تيەك ەتىلدى. اتاپ ايتقاندا, «ەلەكتروۆوز قۇراستىرۋ زاۋىتى» جشس كومپانياسىنان 70 ەلەكتروۆوزدى, «لوكوموتيۆ قۇراستىرۋ زاۋىتى» جشس-ءنىڭ 75 ماگيسترالدىق تەپلوۆوزىن, «اقتوبە رەلسارقالىعى زاۋىتى» جشس-ءنىڭ 130 مىڭ توننا كولەمىندەگى رەلستەرىن جانە «RAILWAYS SYSTEMS» كوم­پانيا­سىنىڭ 5000 بىرلىك جۇك ۆاگو­نىن يراندىق رىنوكقا جەتكى­زۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. كەزدە­سۋلەر ناتيجەسىندە يراندىقتار تاراپىنان 1000 جولاۋشى ۆاگونىن ساتىپ الۋعا قىزىعۋشىلىق ءبىلدىرىلدى. «بايتەرەك» حولدينگى بۇل كەلىسىمدى تەمىرجول كەپىلدىگىمەن نەسيەلەۋدى ۇسىندى. يراندىق تاراپ ءوز كەزەگىندە ۆاگونداردى ساتىپ الۋعا كەپىلدىك بەرۋگە دايىن ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى. ەرەكشە اتاپ وتەتىن تاعى ءبىر ماسەلە يراننىڭ ءىرى اۆتوكولىك ديلەرلەرىمەن وتكىزىلگەن كەزدەسۋ بولدى. وسى كەزدەسۋ بارىسىندا يراندىق ديلەرلەر قازاقستاندىق 1000 اۆتوكولىكتەردى ساتىپ الۋعا ىنتا ءبىلدىردى. سونىمەن بىرگە, كەلىسسوزدەر قورىتىندىسىندا ەنەرگەتيكالىق جانە مۇناي-گاز, كوممۋنيكاتسيالىق جابدىقتاردى, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن جانە باس­قالاردى جەتكىزۋ كەلىسىمدەرىنە قول جەتكىزىلدى. قورىتا ايتقاندا, يران استاناسى – تەگەراندا وتكەن ەكى ەلدىڭ ءىس­كەر توپتارى اراسىنداعى كەزدەسۋلەر ناتيجەلى دە جەمىستى اياقتالدى. ۇلان سانجار.