تالابى مەن تالانتىن, قارىمى مەن قابىلەتىن, ىزدەنىسى مەن ىسىنە ادالدىعىن تەلقوڭىرداي جارىستىرا ۇستاپ كەلە جاتقان «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ قىتاي ەلىندەگى ءتىلشىسى داۋرەن وماروۆتىڭ جاقىندا عانا «جاھانعا جايىلعان جۇرت» اتتى كىتابى جارىق كوردى.
«دارىن» سىيلىعىنىڭ يەگەرى, قىتاي عىلىم جانە تەحنولوگيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەگى, سول وقۋ ورنىنىڭ ماگيستراتۋراسىن بىتىرگەن جاس ازاماتتىڭ جاڭا جيناعىن پاراقتاپ وتىرعاندا ويعا سۋرەتكەر ورالحان بوكەي ورالدى. سەبەبى, ونىڭ كوركەم تۋىندىلارىنىڭ ءبىرازىنىڭ باستاۋ باسىندا وچەركتەرى تۇراتىن ەدى. ونىڭ ءبىر مىسالى, «قۇم مىنەزى» وچەركى كەيىن وسى اتتاس ويلى پوۆەستكە اينالعان بولاتىن. ەگەر سول ءۇردىس داۋرەن شىعارماشىلىعىندا دا جاڭعىرىپ, جالعاسىپ جاتسا قۇبا-قۇپ.
ونى قالامگەردىڭ ەنشىسىنە قالدىرىپ جاڭا جيناق تۋرالى وي ساباقتاپ كورەلىك.
بۇعان دەيىن دە ەكى كىتاپ شىعارعان اۆتوردىڭ بۇل جولعى كىتابى دا تارتىمدى وقىلادى. ءيىرىمدى ويلارى ۇشقىر. ۇشقىر ويدى قاعاز بەتىنە تۇسىرگەندە شىم كەستەدەي كەلىستىرىپ جىبەرەدى. تاقىرىپتى تاۋىپ قويىپ, ونى قاساڭدىققا ۇرىندىرماي, ەركىن تولعايدى. كورشى ەلدىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىنەن مول حابار بەرە وتىرىپ, ۇيرەنەتىن ۇردىستەردى الدىڭا تارتادى.
ديدارى ك ۇلىپ تۇراتىن جۇرتتىڭ, قاتپارى كوپ حالىقتىڭ تىرلىك تىنىسىنان نەبىر تاعىلىمداردى تاراتا ايتقاندا, «شىركىن, مۇنداي جاقسى قاسيەتتەر ءوز ۇلتىمىزدا دا بار عوي. سونى كەيدە كورە المايتىنىمىز قالاي؟» دەگەن سۇراق كوكەيىڭدى كەرنەيدى. ءار وچەركتە نە قامتىلاتىنىن العاشقى بەتتە ءبىر سويلەممەن بەرىپ وتىرۋ دا ادەمى تابىلعان ءتاسىل دەر ەدىك. مىسالى, «سىرلارى كوپ ساياباقتا» – تاريحي دەمالىس ورىندارىنىڭ سيپاتىن كەلىستىرە سۋرەتتەيدى. ۇزىن سونار بايانداماي, شاعىن تاقىرىپتار اياسىندا وي ءوربىتىپ, الەمدىك ساياباقتاردان دايەكتەر كەلتىرىپ, ءوزى ون جىلدان بەرى تۇرىپ جاتقان مەملەكەتتىڭ وسى ىستەردەگى ىلكىمدى جەتىستىكتەرىن كوركەم ەتىپ كوز الدىڭا اكەلەدى.
ال «حالىققا قاجەت قاعيداتتار» اتتى جازبادان ۇيرەنەر ۇلگى از ەمەس ەكەن. ەل تاريحىن, ۇلتتىق ادەت-عۇرپىن ءبىلۋ ماسەلەسىن تەرەڭنەن قوزعاپ, ايتالىق: قادىر تۇتۋعا ءتيىس – ءتورت كيىم ۇلگىسىن, بەس ءتۇستى (كوك, سارى, قىزىل, اق, قارا), بەس كول اتاۋىن, ءتورت ەرەكشە ساياباقتى, ءتورت قاسيەتتى عيباداتحانانى, ءتورت قالانى, ءتورت تاس ۇڭگىردى, ءتورت اكادەميانى, بەس اسىل ءىستى – وسىلاي جالعاستىرا كەلىپ, مۇنى ءبىلۋ ارقىلى ۇلتىڭدى تانيسىڭ, وتكەنىنەن ماعلۇمات الىپ, بۇگىنىمەن ۇشتاستىراسىڭ, ءسويتىپ, باي مۇرا قالدىرعان حالقىڭدى قادىرلەيسىڭ دەپ عاسىردان عاسىرعا جالعاسىپ كەلە جاتقان قاعيدانى تاراۋ-تاراۋ ەتىپ تاراتادى.
ۇلت قۇندىلىعىن بۇلاي قاستەرلەۋ كىمنىڭ دە بولسا ساناسىنا ساۋلە تۇسىرەر دەگەن نيەتتەمىز.
ءبىزدىڭ بابالارىمىز دا «جەتى اتاسىن بىلمەگەن – جەتەسىز» دەگەندى باياعىدا-اق ايتىپ قويعان.
جالپى, ۇلتتىڭ اتا-سالتىنا بولاتتاي بەرىك بولعان حالىق سىرتتان كەلگەن قانداي قاسىرەتتى دە سەرپىپ تاستاپ وتىرادى. قىتاي حالقىنىڭ قازىر الەمدى وزىنە قاراتۋىنىڭ استارىندا سول ۇلتتىڭ جاقسىلىعىن جادىنان شىعارماۋى دا جاتسا كەرەك.
«قاتپارى قالىڭ قىتاي» دەگەن وچەركتە زامان وزگەرىپ, قوعام الماسىپ جاتسا دا, حانزۋ جۇرتىنىڭ ەشكىمگە ۇقساماي, ۇلتتىق قالىبىن ساقتاپ كەلە جاتقانىن تاعى دا تىڭ مىسالدارمەن بەرەدى. بۇل اۆتوردىڭ ءوز قانداستارىنا وي تاستاۋ ءۇشىن تەربەگەن تەمىر قانات ارمان تىلەگى دەپ بىلدىك.
ەلىكتەپ, سولىقتاعانداردىڭ سورى بەس ەلى ەكەنىن وسى كىتاپتى وقىپ وتىرعاندا جەتەمىزگە جەتكەندەي بولدى.
دۇنيەنى «جاۋلاپ» العان قىتاي ونىمدەرى تۋرالى باياندايتىن «Made in China» مەن «ءبىر پارتيا – ءبىر ارمان» اتتى وچەركتەرىندە – ول ەلدىڭ وتكەنى مەن قازىرگى دامۋ جولىن قىسقا دا نۇسقا مول دەرەكتەرمەن بەرگەن. ەلىن ۇشپاققا شىعارعان ۇلت كوسەمدەرىنىڭ دە سوزدەرىن كەي تۇستا دايەككە الىپ وتىرادى.
ال ءبىر زاماندارى ۇستەم كۇشتەردىڭ تەپكىسىنەن قاق جارىلىپ قالعان قازاق جۇرتىنىڭ سول جاقتاعى دياسپوراسى تۋرالى سان تاراۋ تاقىرىپتاعى ماقالالار دا ميلليارد ىشىندەگى ميلليونداردىڭ قاجىر-قايراتى, ءتىلى مەن ءدىنىن, سالت-ءداستۇردى ساقتاۋ جولىنداعى جانكەشتى تالپىنىستارىن تانىستىرادى.
رۋحى مىقتى ارداقتى جانداردىڭ ەڭبەك جولىن, ۇرپاق وسىرۋدەگى ۇلگىسىن, ءبىر-بىرىنە قارايلاسۋداعى باۋىرمالدىعىن جەتكىزەدى.
ءوزىمىز ءالى كۇنگە شورە-شورەلەپ جۇرگەن شۇباتتى ءدارىنىڭ ورنىنا دارۋمەن ەتىپ پايدالانعان ازاماتتاردىڭ ۇمتىلىسى تاڭداندىرماي قويمايدى.
«شۇبات – دەگەن عاجاپ سۋسىن. شىنىمەن ءبىر سيقىرى بار سەكىلدى. شۇبات ىشكەن ادامنىڭ دەنساۋلىعى ايلاپ, جىلداپ ەمەس, كۇن سايىن جاقسارادى. وعان ءوزىمنىڭ كوزىم جەتتى», – دەپ سايراي جونەلدى زاڭ چجوۋ اجەي. بۇل اجەيىمىز سول شۇباتتىڭ ارقاسىندا 80-گە كەلسە دە, سەكىرىپ جۇرگەن كورىنەدى. مىنە, قازاقتىڭ ۇلتتىق تاعامىنىڭ قۇدىرەتى قانداي؟
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ادەمى بەزەندىرىلگەن, بەتاشار ءسوزىن بەلگىلى جۋرناليست نۇرتورە ءجۇسىپ جازعان كىتاپتىڭ ىشىندەگى ءدۇنيەلەردەن ىرگەلەس ەلدىڭ ءبىتىم-بولمىسىن, ۇلت بولىپ قالىپتاسۋداعى قاعيداسىن تانىپ-ءبىلەسىڭ. ولاردىڭ قاتارىندا جۇرگەن, اتاجۇرتىنا ارقا سۇيەگەن قانداستاردىڭ دا ومىرىنە قانىعاسىڭ.
جيىرمانى ەڭسەرىپ, وتىزعا بەت العان داۋرەن وماروۆتىڭ ءداۋىر ءسوزىن ايتقان كىتابىنىڭ جەلىسىندەگى ادەمى تالداۋلارعا, بەرىك بايلامدارعا, سويلەم قۇرۋداعى وزىندىك تاسىلدەرگە قاراپ وتىرىپ, الداعى كوتەرىلەر بەلەسى بەكەم ەكەنىنە, قالام قايراتى اقبەرەندەي شىڭدالا كەلە بەكيتىنىنە سەنگەنىمىزدى ايتۋ پارىز دەپ ويلايمىز.
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان».