سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا بەس ماسەلە قارالدى. كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەردى قاراماس بۇرىن توراعا پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «ۇلت جوسپارى – قازاقستاندىق قازاقستان ارمانعا باستايتىن جول» اتتى باعدارلاماسىنا قاتىستى ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى.
ق.توقاەۆ اۋەلى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ۇلت جوسپارى – قازاقستاندىق ارمانعا باستايتىن جول» اتتى كەڭ اۋقىمدى باعدارلاماسىنىڭ قازاقستاننىڭ قازىرگى زامانداعى دامۋى ءۇشىن ماڭىزى زور ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلباسىنىڭ جاڭا ەڭبەگىنە وتانداستارىمىز قىزۋ قولداۋ كورسەتۋدە جانە حالىقارالىق ساراپشىلار تاراپىنان جوعارى باعاسىن الىپ جاتىر. توراعا «ەلباسى ۇسىنىپ وتىرعان جاڭا قازاقستاندىق ارمان – بۇكىل حالىقتىڭ ارمانى» ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
سەنات توراعاسى ەلباسى ءوزىنىڭ باعدارلاماسىندا ۇلت جوسپارىن زاڭنامالىق تۇرعىدا قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا پارلامەنت پەن ۇكىمەتتىڭ بىرلەسىپ جۇرگىزگەن كەڭ اۋقىمدى جۇمىسىن جوعارى باعالاعانىنا نازار اۋداردى. «الدىمىزدا تۇرعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ – قازاقستاندى, ونىڭ ەكونوميكاسىن, جالپى مەملەكەت پەن قوعامدى تۇبەگەيلى وزگەرتەتىن تاريحي مىندەتتەردى شەشۋگە داڭعىل جول سالاتىنى ءسوزسىز. جاھاندىق الەمدە قالىپتاسىپ وتىرعان قۇبىلمالى جاعدايعا قاراماستان, جاڭعىرتۋدىڭ كەشەندى شارالارىن ىسكە اسىرۋ بارشامىزعا ايرىقشا جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. وسى ورايدا, سەنات دەپۋتاتتارى ەلباسى تاپسىرمالارىن ورىنداۋعا بەلسەنە قاتىسادى دەپ مەن كامىل سەنەمىن», دەدى ق.توقاەۆ.
وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار بىرقاتار ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرىن قارادى. پالاتا قايرات يششانوۆتى ءوز ءوتىنىشى بويىنشا سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىنان بوساتۋ تۋرالى قاۋلى قابىلدادى. پالاتا توراعاسى ق.توقاەۆ توراعانىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىندا ءتورت جىل بويى جەمىستى ەڭبەگى ءۇشىن ق.يششانوۆقا العىس ايتىپ, سەناتور «ءوزىنىڭ باي تاجىريبەسىن, ءبىلىمى مەن كۇش-جىگەرىن زاڭ شىعارۋ ىسىنە پايدالانا وتىرىپ, ارىپتەستەرى اراسىندا بەدەلگە يە بولدى», دەپ اتاپ ءوتتى. ق.يششانوۆ قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ قۇرامىنا سايلاندى.
پالاتا توراعاسىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا سەرگەي گروموۆ پارلامەنت سەناتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ سايلاندى. ودان باسقا, سەناتور تولەۋبەك مۇقاشەۆتىڭ سەناتتىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ جانە عىلىم كوميتەتىنە اۋىسۋى تۋرالى شەشىم قابىلداندى.
سەنات وتىرىسىندا حالىقارالىق ءتورت قۇجات راتيفيتسيالاندى.
پالاتا ازيا ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسيالار بانكى كەلىسىمىنىڭ باپتارىن راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭدى قابىلدادى. ازيا ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسيالار بانكى (ايب) قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتى ينفراقۇرىلىمعا جانە باسقا دا وندىرىستىك سەكتورلارعا ينۆەستيتسيالار سالۋ جولىمەن ازياداعى ەكونوميكالىق دامۋعا, ءال-اۋقاتتى جاساۋعا جانە ينفراقۇرىلىمنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن جاقسارتۋعا جاردەمدەسۋ بولىپ تابىلادى. 2015 جىلعى 29 ماۋسىمدا بەيجىڭدە قول قويىلعان كەلىسىمگە سايكەس, قازاقستان ايب-ءنىڭ قۇرىلتايشى مەملەكەتتەرى قاتارىنا ەنەدى. قازاقستاننىڭ ايب كاپيتالىنداعى جالپى ۇلەسى 729,3 ميلليون اقش دوللارىن نەمەسە 0,7293 پايىزدى قۇرايدى. بۇل كورسەتكىشتەر بويىنشا ءبىزدىڭ ەلىمىز 37 وڭىرلىك مۇشەلەر اراسىندا 17-ءشى ورىندى يەلەنەدى. 2016-2018 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى قالىپتاستىرۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كوميسسياسىنىڭ 2015 جىلعى 8 تامىزداعى وتىرىسىندا ءمۇشەلىك جارنالاردى تولەۋگە قاجەتتى قاراجاتتىڭ جىل سايىنعى سوماسى 5 396,45 ملن. تەڭگە بولىپ ماقۇلداندى. قۇجاتتى راتيفيكاتسيالاۋ ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا قازاقستانعا ۇزاق مەرزىمدى نەسيەلىك رەسۋرستاردى اكەلۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
جان-جاقتى تالقىلاي كەلىپ, سەناتورلار قازاقستان مەن حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى اراسىنداعى قارىز تۋرالى كەلىسىمدى ء(ونىمدى يننوۆاتسيالاردى ىنتالاندىرۋ جوباسى) راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قارادى. قازاقستان مەن حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى اراسىندا قول قويىلعان كەلىسىم ەلىمىز ءۇشىن جوعارى ساپالى, وزەكتى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدى جانە تەحنولوگيالاردى كوممەرتسيالاندىرۋدى ىنتالاندىرادى. قۇجات عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى, جوبالاۋ بيۋرولارى مەن ينجەنەرلىك جانە عىلىمي بەيىندەگى زەرتحانالار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقپەن بايلانىستى قۇقىقتىق قاتىناستارعا قولدانىلادى. كەلىسىمدە عىلىمي قىزمەتكەرلەر توپتارى ءۇشىن گرانتتار, پوستدوكتورانتتاردىڭ زەرتتەۋلەرى مەن ترەنينگتەرىن قولداۋعا ارنالعان گرانتتار بەرۋ, تەحنولوگيالىق جەدەلدەتۋ كەڭسەلەرىن قۇرۋ مەن ولاردى باسقارۋ جانە قازاقستاننىڭ ءىرى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە تەحنولوگيالار ترانسفەرتىنىڭ ءتيىستى كەڭسەلەرىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ بەلگىلەنگەن. جوبانى قارجىلاندىرۋعا جالپى شىعىندار سوماسى 110 ميلليون اقش دوللارىن قۇرايدى, ونىڭ ىشىندە 88 ميلليون اقش دوللارى – حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ قارىزى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارىزدى قوسىمشا قارجىلاندىرۋ 22 ميلليون اقش دوللارىن قۇرايدى. جوبانى 2020 جىلعى 31 جەلتوقساندا اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر.
سەناتورلار ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى كەمسىتۋشىلىككە قارسى كۇرەس تۋرالى كونۆەنتسيانى دا راتيفيكاتسيالادى. كونۆەنتسيا 1960 جىلعى 14 جەلتوقساندا پاريجدە قابىلدانعان. قۇجاتتىڭ ماقساتى ادام قۇقىقتارىنىڭ جاپپاي ساقتالۋىن جانە بارلىعىنىڭ ءبىلىم الۋعا تەڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇلتتار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ورناتۋدى, سونداي-اق ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى كەز كەلگەن كەمسىتۋشىلىككە جول بەرمەۋدى جانە وسى سالاداعى جالپىعا بىردەي مۇمكىندىكتەر مەن بارلىعىنا تەڭ قارىم-قاتىناستاردى كوتەرمەلەۋدى كوزدەيدى. كونۆەنتسيادا «ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى كەمسىتۋشىلىك» ۇعىمى اشىلادى, كەمسىتۋشىلىك رەتىندە قاراستىرىلۋى مۇمكىن ءىس-قيمىلداردىڭ ناقتى تىزبەسى بەرىلەدى, مۇشە مەملەكەتتەر ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى كەمسىتۋشىلىكتى جويۋ نەمەسە الدىن الۋ ماقساتىندا ولاردى ورىنداۋى ءتيىس بىرقاتار ءىس-شارالار سانامالانادى, سونداي-اق ءدىني جانە ۇلتتىق ازشىلىققا جاتاتىن ادامدار ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى كەپىلدىكتەر دە باياندالادى.
قازاقستان مەن قىرعىزستاننىڭ ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى مەملەكەتتىك شەكارا ارقىلى وتكىزۋ پۋنكتتەرى تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى حاتتاما دا راتيفيكاتسيالاندى. 2003 جىلعى 25 جەلتوقساندا قول قويىلعان ەكىجاقتى كەلىسىمگە سايكەس قازاقستان-قىرعىزستان مەملەكەتتىك شەكاراسىندا 1 تەمىرجول جانە 11 اۆتوكولىك وتكىزۋ پۋنكتى ورناتىلعان. مەملەكەتتىك شەكارا ارقىلى وتكىزۋ پۋنكتتەرى تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى 2013 جىلعى 11 ساۋىردە قول قويىلعان حاتتاما تەمىرجول وتكىزۋ پۋنكتىن مەركى ستانساسىنان شالدۋار ستانساسىنا كوشىرۋدى كوزدەيدى. كورسەتىلگەن وتكىزۋ پۋنكتىن كوشىرۋ تۋرالى شەشىم تاۋارلاردى, كولىك قۇرالدارىن مەملەكەتتىك شەكارا ارقىلى وتكىزۋدى جانە جەكە تۇلعالاردىڭ شەكارانى كەسىپ ءوتۋىن وڭتايلاندىرۋ جانە رەتكە كەلتىرۋ ماقساتىندا قابىلداندى. وتكىزۋ پۋنكتىن مەركىدەن شالدۋارعا اۋىستىرۋ ەلدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن دامىتۋعا جاردەمدەسەتىن بولادى.
ۇسىنىلعان زاڭ جوبالارى بويىنشا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ەربولات دوساەۆ, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسلان ءسارىنجىپوۆ, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ قاجەتتى تۇسىندىرمە بەردى.
دەپۋتاتتار سەناتور ءتولەۋبەك مۇقاشەۆتى سەناتتىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ جانە عىلىم كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ەتىپ سايلاۋ تۋرالى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەسىن قارادى.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».