قىزىلورداڭىزدا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس كومبيناتى جۇمىس ىستەپ جاتىر. وتكەن جەلتوقساندا كومبيناتتىڭ تۇساۋى كەسىلدى. ەلباسىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن تەلەكوپىردە. بۇل قانداي ءوندىرىس ورنى؟ نەندەي پايداسى بار؟ بۇگىنگى ءسوز وسى حاقىندا.
سىر وڭىرىندە قۇرىلىس قارقىن الىپ, قىزىلوردانىڭ الىپ قۇرىلىس الاڭىنا اينالعانىنا بىرنەشە جىل بولدى. الايدا, وسى قۇرىلىسقا قاجەتتى ماتەريالدىڭ دەنى وزگە ايماقتاردان تاسىمالدانادى. ەندى مىنە, بۇل وزەكتى ماسەلە دە شەشىمىن تاپتى. وڭىردە قۇرىلىس ماتەريالدارى وندىرىسىنە قاتىستى بىرەگەي جوبا قولعا الىنىپ, ومىرگە جولداما الدى. اتالعان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى كومبيناتىن سالۋ تۋرالى ءوزارا ىنتىماقتاستىق مەموراندۋمىنا وبلىس اكىمدىگى مەن «رمز-شاپاعات» جشس باسشىلىعى قول قويعان-دى. ناقتى كەزەڭدە شاھاردىڭ سولتۇستىك-باتىس بولىگىندە يندۋستريالى الاڭ سالىنىپ, بىرنەشە زاۋىت قاتار بوي كوتەرەتىن وندىرىستىك الاڭدا شىنى زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى قارقىنمەن ءجۇرىپ جاتسا, ءبىز تاقىرىپقا تامىزىق ەتكەلى وتىرعان سەرپىندى جوبا قالانىڭ ءوڭتۇستىك ونەركاسىپتىك ايماعىندا ورنالاسقان.
اتالعان جوبانىڭ «ءونىمدىلىك-2020» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن ايرىقشا اتاپ وتپەكپىز. جالپى, «ونىمدىلىك-2020» باعدارلاماسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ارقىلى وتاندىق ەكونوميكانىڭ باسەكەگە قابلەتتىلىگىن كۇشەيتۋ. بۇل – ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇكىمەت ىسكە اسىرىپ جاتقان مەملەكەتتىك يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ قۇرامداس بولىگى.
«رمز-شاپاعات» جشس جۇزەگە اسىرىپ جاتقان جوبانىڭ قۇنى 1,5 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى. شيكىزات بازاسى رەتىندە جەرگىلىكتى كەنىشتەردەگى قۇم مەن قيىرشىق تاس پايدالانىلادى. ال تسەمەنت پەن ارماتۋرا وزگە وبلىستاردان الىنادى. كومبينات 70-كە جۋىق ادامدى جۇمىسپەن قامتيدى. قۇرىش قولدى قۇرىلىسشىلار دا جەرگىلىكتى تۇرعىندار اراسىنان دايىندالادى. جۇمىسسىز جانداردى كاسىبي بەيىمدەۋ ماقساتىندا كاسىپكەرلەردىڭ وڭىرلىك پالاتاسى دۋالدى وقىتۋ جۇيەسىن ەندىرۋدىڭ جول كارتاسىن جۇزەگە اسىرۋدا. بۇگىندە «تەحمامان» وقىتۋ ورتالىعىندا 100-گە جۋىق ادام قايتا دايارلاۋ كۋرسىنان ءوتتى. وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسى جانىنداعى «تەحمامان» وقۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى سەرىك تولىباەۆ «ءبىز بۋلدوزەر, جول قۇرىلىس ماشينالارىن جانە تراكتور, اۆتوگرەيدەر, روتورلى ەكسكاۆاتور جۇرگىزۋشىسى, سلەسار مامانداردى دايىندايمىز. وقۋ مەرزىمى 2 ايدى قۇرايدى», دەيدى. كاسىپورىننىڭ تولىقتاي جۇمىس ىستەپ كەتۋىنە «بايقوڭىر» اكك» ۇك» اق ءوز پايداسىن تيگىزدى. اتالعان مەكەمە قارجىسىنا كومبيناتتىڭ سىرتى ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمى جاسالدى.
كومبينات بەتون-قابىرعا, باسپالداقتار, ءارتۇرلى ۇزىندىقتاعى جابىندى پليتالار مەن بيىكتىگى 12 مەترلىك كولوننالار جانە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا قاتىستى وزگە دە ماتەريالداردى نەمىس تەحنولوگياسى بويىنشا شىعارادى. ايتا كەتەيىك, پليتالار 120 مەترلىك قوس قالىپتا قۇيىلىپ, تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ سۇرانىسىنا ساي كەسىلەدى.
«ونىمدىلىك-2020» باعدارلاماسىنا قاتىسقان كاسىپكەر كومبينات قۇرىلىسىنا قاجەتتى قارجىنىڭ 938 ميلليون تەڭگەسىن نەسيەگە الىپ, قاجەتتى تەحنولوگيالىق قۇرىلعىلاردى نەمىستىڭ «WEILER» كومپانياسىنان ساتىپ العان. بۇل ءۇشىن ول «قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى» اق-تىڭ ەنشىلەس كاسىپورنى بولىپ تابىلاتىن «برك-ليزينگ» اق-تان جىلدىق ءوسىمى 5 پايىزدىق نەسيە الىپ وتىر. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, دايىن بەتون قابىرعالاردىڭ ورتاسىنا جىلۋ وقشاۋلايتىن ماتەريال سالىنادى. ناتيجەسىندە تسەمەنت 30 پايىزعا ۇنەمدەلمەك. مۇندا تەمىر-بەتون بۇيىمدارىنىڭ ساپاسىن تەكسەرەتىن زەرتحانا دا بولادى. دەمەك, قىزىلوردادا باسەكەگە قابىلەتتى ءونىم ءوندىرىلىپ, ونى وزگە ايماقتارعا شىعاراتىن كۇن دە الىس ەمەس.
بۇگىندە سىر وڭىرىندە دەموگرافيالىق احۋال جاقسى دامىپ كەلەدى. جىل ساناپ حالىق سانى ارتىپ, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى دا قارقىن العان. باس جوسپار بويىنشا الداعى جىلدارى سىردىڭ سول جاعالاۋىن يگەرۋ باستالادى. ونىڭ ۇستىنە, كىرپىشكە قاراعاندا, بەتون قابىرعالار سەيمسمولوگيالىق جاعىنان بەرىك. مىنە, وسى جايتتاردى ەسەپكە الساق, وبلىستاعى قۇرىلىس ماتەريالدارى ءوندىرىسى سەكتورىنداعى العاشقى قارلىعاش ءتارىزدى كومبيناتتىڭ ايماققا, ودان قالدى رەسپۋبليكاعا بەرەرى مول بولماق. اتالعان جوبا ءوڭىر ەكونوميكاسىنا ەداۋىر سەرپىن بەرەرى انىق. اسىرەسە, 2017 جىلدان باستاپ يگەرىلە باستايتىن سىرداريانىڭ سولتۇستىك جاعالاۋىنداعى جاڭا قونىستىڭ تەز ءارى ساپالى سالىنۋىنا ۇلكەن سەپتىگى تيەر ەدى.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا وبلىسى.