جاڭاقالا – مالدى ءوڭىر. ءبىز تاياۋدا قىس كەزىندەگى قيىندىقتارمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعان ءوڭىر مالشىلارىنىڭ جاي-كۇيىمەن تانىسىپ قايتقان ەدىك. وسى ساپاردان كورگەن-بىلگەن, ۇققان-تۇيگەن ماسەلەلەرىمىزدى گازەت وقىرماندارىنىڭ نازارىنا ۇسىنعاندى ءجون كوردىك.
ءبىز ارالاۋدى جاڭاقالا اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى بىرقازاندى قىستاپ وتىرعان تەمىرلان شامۇراتوۆتان باستادىق. ويتكەنى, بۇل شارۋا قوجالىعى ءسۇت ءوندىرىپ, اۋدان ورتالىعىن ءسۇت ونىمدەرىمەن قامتىپ وتىرعان بىردەن-ءبىر قوجالىق. جۇمىسىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا بيىل ول «سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا 51 باس ءسۇتتى سيىر تۇقىمى – قىردىڭ قىزىل سيىرىن العان بولاتىن. اۋدان باسشىسى وسى مالدىڭ جەرسىنۋ جايىن كورە كەتۋدى ءجون كورىپتى.
– جاعدايىمىز جامان ەمەس. قىزىل سيىرلارىم دا كوندىگەتىن ءتۇرى بار. بيىل جايىلىس بولمادى عوي. ءسال قوڭى ورتايعانى بولماسا, جاقسى. جەمدەۋدى باستادىم. الداعى جىلدارى تولدەپ, يگىلىگىن كورەم بە دەپ وتىرمىن. سوعان وراي ءوندىرىسىمدى جەتىلدىرۋ دە ويىمدا بار, – دەيدى قوجالىق باسشىسى.
شابىندىق تاپشىلىق ەتسە دە قىسقا تولىق قامدانىسى بارىن ءبىلىپ, ت.مۋسين وتىرعان بازارقۇدىق قىستاعىنا بەت الدىق. ويتكەنى, بۇل شارۋا قوجالىعى دا اسىل تۇقىمدى مال وسىرۋمەن اينالىسىپ, ىسكەرلىگىمەن تانىلا باستاعان, اۋدان ماقتانىشى بولعان شارۋاشىلىق ەدى. مۇندا قازىر گەرەفورد تا, ابەردين-انگۋس تا وسىرىلەدى. ونىڭ ۇستىنە جاڭاشىل شارۋا اۋداندا العاشقى بولىپ بيىل قوناقاي قىستاعىنا التى كۇن باتارەياسىن ورناتىپ, ەلەكتر ەنەرگياسىن الۋدى جاڭا تەحنولوگيامەن شەشىپ ەدى. ەندى بازارقۇدىققا دا كۇن كوزىنەن قۋات وندىرەتىن ون ءتورت باتارەيا ورناتقان ەكەن.
سوندىقتان ءارى تەكتى مالداردىڭ جاعدايىن ءبىلۋدى, ءارى ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتىپ تۇرعان كۇن باتارەيالارىن كوزبەن كورۋدى ماقسات ەتتىك.
– گەرەفورد جەرسىنىپ كەتتى عوي. بيىل العاش تولدەدى. قازىر ەرتە تولدەگەندەردىڭ ءتولىن ايىردىق. تولىنە دە كوڭىلىمىز تولادى. دەگەنمەن, وزىمە انگۋستار كوبىرەك ۇناپ كەلەدى. گەرەفوردتار ءبىزدىڭ جەردىڭ مي قايناتار ىستىعى مەن قىستىڭ قاتتى ايازىنا از دا بولسا سىر بەرگەنىن بايقاتادى. ال انگۋستار ناعىز وسى تابيعاتقا لايىق تۇقىم. قازىر وزدەرىڭىز دە كورەرسىزدەر, – دەدى تىلەگەن مۋسين.
راسىندا دا گەرەفوردتاردىڭ رەڭى ءسال پاستەۋ, قوڭىن بەرمەسە دە قاتتى ايازدا كۇتىم كەرەكتىگىن اڭداتقانداي. ال انگۋستار ەمىن-ەركىن جايىلىپ جاتىر. تۇكتەرى جىلتىراپ سەمىرىپ الىپتى. ءشوپپەن بىرگە كوبىك قاردى دا قاربىتا اساپ, قىزىقتاعان بىزگە شەكەلەرىنەن قارايدى. 9-10 گرادۋس ايازدى ەلەڭ قىلار ەمەس.
تىلەگەننىڭ بازارقۇدىققا قوندىرعان كۇن باتارەيالارىن دا كوردىك.
– مۇندا 14 كۇن باتارەياسىن قوندىرتىپ الدىم. تۇماندى كۇن ۇلاسىپ كەتپەسە شارۋامىزعا قاجەتتى ەلەكتر ەنەرگياسىن ەركىن بەرەدى, – دەيدى تىلەگەن جاڭا تەحنولوگيانىڭ يگىلىگىن كورگەنىنە ريزاشىلىعىن جاسىرماي.
بازارقۇدىقتا ەلەكتر جارىعى سامالاداي جارقىراپ تۇر. تەلەفون بايلانىسى دا ءمىنسىز. مالدارى قوڭدى. جۇمىس قولى مول. قىسقا سىر الدىرار ەمەس. شارۋاسى وڭدى اۋىلدان ريزا بولىپ اتتاندىق.
بىرلىك اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ ءۇستىمەن قىزىلوبا وكرۋگى جەرىنە ءوتىپ, بوزوبا قىستاعىنا اتباسىن بۇردىق. مۇندا اعاسى باسشىلىق ەتەتىن «جاندوس» شارۋا قوجالىعىنان بيىل ءبولىنىپ, ءوز الدىنا قوجالىق قۇرعان ەربولات ايتقاليەۆ وتىر ەكەن. ەربولات تا شارۋاسى مىعىم جاستاردىڭ ءبىرى. بيىلدىڭ وزىندە «سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا 20 ملن. تەڭگە نەسيەگە سۇرانىسى ءوتىپ, 90 باس اسىل تۇقىمدى اق باس سيىر قاشارلارىن الۋعا جۇمىستانۋدا. 30 باسىن اكەلىپ, قالعانىن اكەلۋگە ازىرلەنىپ وتىر. سول سياقتى, «جاندوس» شارۋا قوجالىعىمەن ءبىرگە «قۇلان» باعدارلاماسى بويىنشا دا بيىل 20 ملن. تەڭگە نەسيە الۋعا قول جەتكىزىپ, جىل سوڭىنا دەيىن قىلقۇيرىقتارىن تۇگەندەپ الماقشى.
قىستاعىندا ءشوبى جەتكىلىكتى. الاڭى – سۋ ەكەن. قاراقۇدىق كانالى ارقىلى سۋ ءتۇسىپ, كوبىگىن تولتىرىپ العان شارۋا قىسقا الاڭسىزدىعىن ايتىپ, سۋ بەرۋگە سەبەپشى بولعان اۋدان باسشىلارىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
بۇل كۇنى ارالاعان قىستاقتاردان بايقاعانىمىز – باسى جايلى باستالعان مال قىستاتۋ ناۋقانى ۇلگىلى وتۋدە. قاي قىستاقتىڭ دا قامدانىستارى جاقسى, مالدارى قوڭدى. بيىلعى قىستىڭ العاشقى ايىنا سىر الدىرعانى جوق.
مال باققان شارۋانىڭ دا, ولاردىڭ جۇمىسىنا ۇيىتقى بولاتىن اۋدان اكىمدىگىنىڭ دە قىس الدىنداعى الاڭى سۋ ماسەلەسى ەدى. اسىرەسە, كوپجاسار, جاڭاقالانىڭ قۇرعاپ قالعان وزەن, كولدەرىنە سۋ جەتپەسە دە, جاعالاي مال قىستايتىن, ەلدى مەكەندەر وتىرعان قاراقۇدىق, بورىق, اققۇس كانالدارىنا سۋ بەرۋ, قوڭىرسايدى سۋعا تولتىرىپ, مۇقىرعا جىبەرۋ, قاراوزەن ارقىلى ايدارحان, ماستەكساي, مۇقىر, سارىكول اۋىلدارىنا, سارىوزەن ارقىلى ايدىنعا قىسقا جەتەرلىك سۋ الۋ ەڭ وزەكتى ماسەلە بولعان-دى. ءتىپتى, سۋ ماماندارىنىڭ ۋادەسىنە كۇدىك كەلتىرىپ, سەنىمسىزدىك تانىتقانىمىز راس. دەسە دە, ماسەلە وڭىنان شەشىلە باستادى. قارىق قىلىپ تاستاماعانمەن ايدىنعا اجەپتاۋىر سۋ كەلدى. قاراوزەننەن دە تۇسكەن سۋ ايدارحاندى, ماستەكسايدى, مۇقىردى قامتىپ, سارىكول وزەنىنە ءتۇسىپ جاتىر. باستى الاڭىمىز – جايىقتان الاتىن سۋ ەدى. ول دا كۇدىگىمىزدى سەيىلتكەندەي.
ساپارىمىزدىڭ ماقساتى – قىستاق بارىسىمەن قاتار سۋدىڭ جايى بولعاسىن ءبىز الدىمەن بىرلىك اۋىلدىق وكرۋگىنە سۋ بەرەتىن كانالدىڭ ماقسوت قاقپاسىنا اتباسىن تىرەگەن ەدىك. كانال سۋعا تولىپ تۇر.
– بىرلىك اۋىلى اۋىز سۋدى وسى كانال ارقىلى الاتىن بولعان سوڭ سۋ دەڭگەيىن تۇسىرمەيمىز, – دەيدى اۋداننىڭ باس سۋشىسى ەربول ءتولەۋعاليەۆ.
ۋايىم بولعان قاراقۇدىق كانالىنا دا سۋ تۇسكەن ەكەن. بوزوباداعىلار دا قۇرعاپ قالعان كوبىكتەرىن سۋعا تولتىرىپ, كوڭىلدەرىن بىرلەپ وتىر. بورىق كانالىنا دا جەتەرلىك سۋ بەرىپتى. اققۇس كانالى ارقىلى دا قوڭىرسايعا سۋ تۇسە باستاعانىن ەستىپ, اققۇس تۇسىنداعى كوپىرگە بەت بۇردىق. سۋدىڭ اعىسى وتە باياۋ كورىندى.
– مىنا اعۋمەن قوڭىرساي قاشان تولادى؟ قاتتى اياز بولسا باۋىرلاپ قالادى عوي, – دەگەن اۋدان باسشىسى سۋدىڭ جىلىمشىلاپ اعۋىنا رەنىشىن جاسىرمادى. سويتسەك, جوعارىدان ءبىر قاقپا جابىلىپ قالعان ەكەن. ونى اۋدان اكىمىنىڭ تاپسىرماسىمەن ەكىنشى كۇنى ارالاپ بارعان ەربول تولەۋعاليەۆ كورىپ, اشقانىن, اعىستىڭ مولايعانىن حابارلادى. دەمەك, اعىس تۇزەلسە قوڭىرساي تولىپ, مۇقىرعا سۋ تۇسەر دەگەن ءۇمىتىمىزدى ۇكىلەيدى.
ءبىز وسى جۋرناليستىك ءىسساپاردان قىس الدىنداعى باستى الاڭىمىز – سۋ ماسەلەسىنىڭ وڭ شەشىلە باستاعانىن كورىپ, وبلىستىڭ سۋ شارۋاشىلىعىنىڭ باسشىلارى قىس بويى سۋ بەرۋدى توقتاتپاۋعا كەلىسىپ وتىرعانىن ەستىپ, كوڭىلدى جايلاندىرىپ قايتتىق.
ومىرزاق اقباسوۆ,
جۋرناليست.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان».
باتىس قازاقستان وبلىسى,
جاڭاقالا اۋدانى.