ويلاۋ جۇيەسى بويىنشا ءوز زامانىنان ءسال اسىپ تۇسەتىن ادامدار بولادى. ماسەلەن, كسرو-دا جەتپىس جىلدان استام ۋاقىت بيلىك تىزگىنىن ەشكىمدى تىپىر ەتكىزبەي ۇستاعان سوتسياليستىك-پارتيالىق جۇيەنى الايىق. بۇل كەزدە وزگەشە ويلاۋعا, قالىپتاسقان پارتيالىق نورمالاردان اۋىتقۋعا, سونىڭ ىشىندە ۇلتتىق ماقسات-مۇددەلەردى ءبىرىنشى كەزەككە قويۋعا مۇلدەم بولمايتىن. اسىرەسە, وسى جىلداردا اۋداندىق, وبلىستىق پارتيا كوميتەتتەرىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى قىزمەتىندەگىلەر بۇل تالاپتاردى بۇلجىتپاي ساقتايتىن. سوندىقتان دا مۇنداي لاۋازىمعا يە بولعانداردا ەل-جۇرت اراسىنداعى شىنايى ءوز ابىروي-بەدەلىنەن گورى, كومپارتيانىڭ تەمىر توقپاعى ارقىلى كەلەتىن جالعان ءارى ارزان بەدەل كوبىرەك كورىنىس بەرەتىن.
ال ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەيىپكەرىمىز سوناۋ الپىسىنشى-جەتپىسىنشى جىلدار ارالىعىندا جىمپيتى, جانىبەك جانە وردا اۋداندىق پارتيا كوميتەتتەرىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى قىزمەتتەرىن اتقارعان راحمەتوللا ەگىزباەۆتى بۇل قاتارعا مۇلدەم قوسا المايمىز. سوندا مۇنى قالاي تۇسىنۋگە بولادى دەگەن وي تۇرعان شىعار وقىرمان كوڭىلىندە. جوق, الدە بۇل كىسى پارتيالىق نوقتادان باسىن الا قاشىپ, ءوز اۋانىمەن ءجۇردى مە؟! ولاي ەمەس, ارينە. قىزدىڭ جولىنان دا جىڭىشكە, قاتاڭ پارتيالىق جۇيەدە بۇلايشا ءبىر كۇن دە ىستەي الماسىڭ ايدان انىق.
بار گاپ راحمەتوللا ءسۇيىندىك ۇلىنىڭ ازۋى التى قارىس دەرلىكتەي جوعارىدا اتالعان سوتسياليستىك قوعامداعى بيىك لاۋازىمدى يەلەنە ءجۇرىپ, حالىقتىڭ وي-ساناسىنداعى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋىنا ۇمتىلىس جاساۋىندا. ۇمتىلىس جاساپ قانا قويماي, وسى ماقساتىن تىكەلەي ىسكە اسىرىپ, ناقتى ناتيجەگە جەتۋىندە. ارينە, ءشوپ شابىلار, ەگىن ورىلار, مال باسى تولىعار. گاپ باسقادا. گاپ – كەڭەستىك كەزەڭدە ەلدىڭ اتىن ەر شىعارادى دەگەندەي, ۇلتىمىزدىڭ رۋحىن كوتەرگەن تاريحي تۇلعالارىمىزدىڭ ەسىمدەرىن اسقاقتاتا بىلۋدە ەمەس پە؟
ايتالىق, كومپارتيانىڭ قىلىشىنان قانى تامىپ تۇرعان تۇستا وبلىس, اۋدان ورتالىقتارىندا كۇن كوسەم لەنيننىڭ كوككە قولىن سوزعان ەسكەرتكىشتەرى جانە كارل ماركس پەن ەنگەلستىڭ, دزەرجينسكيدىڭ كەۋدە مۇسىندەرى عانا ورناتىلاتىن. ال حالقىمىزدىڭ سانا-سەزىمىنەن ورىن تەپكەن تاريحي تۇلعالارعا ەسكەرتكىش ورناتۋ تەك ارمان عانا ەدى. وسىنداي تار كەزەڭدە اۋداندىق دەڭگەيدەگى پارتيالىق باسشى قازاقتىڭ باتىر ۇل-قىزى ەردەنبەك نيەتقاليەۆ پەن مانشۇك مامەتوۆاعا, قازاقتان سايلانعان تۇڭعىش حالىق كوميسسارى, العاشقى كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى حابي حاليۋللينگە, قازاقتىڭ كورنەكتى اقىنى تايىر جاروكوۆكە, حالىقتىڭ قامىن كوكسەپ وتكەن ەسىل ەرلەر عابيت سارباەۆ پەن بەيسەن جانەكەشەۆكە ەسكەرتكىشتەر تۇرعىزۋعا باستاماشى بولا ءبىلدى. مۇنىڭ ءوزىن, جوعارىدا ايتىلعانداي, سول ۋاقىتتا حالىقتىڭ كوكەيىندە ءجۇرگەن ماسەلە دەپ ەسەپتەۋىمىز كەرەك. سوتسياليستىك زاماندا مۇمكىن ەمەستەي كورىنگەن بۇل ىستەر قالايشا مۇمكىن بولدى؟
ءبىز بۇل ساۋالدى سول كەزدە راحاڭنىڭ جانىنان تابىلعان بەلگىلى جۋرناليست, كاسىپقوي اۋدارماشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى عاريفوللا كوشەنوۆكە قويعان ەدىك. عارەكەڭ ءبىزدىڭ ويىمىزدى تۇسىنىستىكپەن قابىل الىپ, سىر تيەگىن بىلايشا اعىتتى.
– راحاڭ تۇرعىزعان بارلىق ەسكەرتكىشتەردىڭ ءمان-جايىن بىلە بەرمەيمىن. دەگەنمەن, قازاقتىڭ داۋىلپاز, ارقالى اقىنى تايىر جاروكوۆكە الپىسىنشى جىلداردىڭ اياعىندا ەسكەرتكىشتىڭ قالاي ورناتىلعانىن ايتىپ بەرۋگە بولادى, – دەدى جۋرناليستيكا مايتالمانى. – ايتايىن دەگەنىم, كەڭەس داۋىرىندە كوممۋنيستىك كوسەمدەردەن وزگە پەندەگە ادامنىڭ كەۋدەسى عانا بەينەلەنەتىن بيۋست بولماسا, تۇعىردىڭ ۇستىندە تۇتاس بويى قۇرىشتان قۇيىلاتىن ۇلكەن ەسكەرتكىش ورناتىلمايتىن. ءتىپتى, ورناتىلا قالعان كۇننىڭ وزىندە, وعان كسرو مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ ارنايى قاۋلىسىن شىعارتۋ قاجەت بولاتىن.
ال تايىر اقىننىڭ قولىنا ولەڭ كىتابىن ۇستاپ, ارقىراپ جىر وقىپ تۇرعان تۇتاس بەينەسى سومدالعان مىنا ەسكەرتكىش وسى ءبىر مىندەتتى ءراسىمدى اينالىپ ءوتىپ, جارتىلاي استىرتىن ورناتىلدى دەسە دە بولادى. قاساڭ قاعيداسى قيا باستىرمايتىن سول كەزەڭنىڭ وزىندە قازاقتىڭ ارقالى اقىنىنا تۇتاستاي ەسكەرتكىش قۇيدىرىپ, وسىنداي كوزسىز تاۋەكەلگە بارعان جانىبەك اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ سول كەزدەگى ءبىرىنشى حاتشىسى, ءوزى دە ءسوز قادىرىن تەرەڭنەن تۇيسىنە بىلەتىن اقىنجاندى ازامات راحمەتوللا سۇيىندىك ۇلى ەگىزباەۆ اعامىز بولاتىن.
ءبىزدىڭ بايقاعانىمىز ءارى ىشتەي اڭعارعانىمىز ول كىسى ەسكەرتكىشتىڭ نوبايىن دايىنداتقان دا, جەكە تانىستىعىن پايدالانا وتىرىپ, قازاقستانمەن شەكتەس رەسەيدىڭ ۆولگوگراد قالاسىنداعى كوركەم شەبەرحاناعا تاپسىرىس بەرگىزگەن. بۇل ءوزى ەدىل بويىنداعى بەلگىلى «وتان-انا» جانە «ماماي قورعانى» مەموريالدارىن جاساپ شىققان تانىمال شەبەرحانا بولاتىن. سول شەبەرحانا مۇسىنشىلەرىنىڭ ءتىلىن تاپقان راحمەتوللا اعامىز قاراجاتىن كەڭشاردىڭ ەسەبىنەن تولەتتىرىپ, دايىن ەسكەرتكىشتى اكەلدىرگەن دە, تۇعىرعا قوندىرتقان. كەيىن وسى ەسكەرتكىشكە بايلانىستى اڭگىمە ەداۋىر دەڭگەيدە كوتەرىلىپ, راحمەتوللا ەگىزباەۆتىڭ پارتيالىق جازا العانىنان دا حابارىمىز بار. جازانى قويشى, بەرىلدى-الىندى. ەسەسىنە نارىننىڭ ماحامبەتتەن كەيىنگى جالىندى جىرشىسى تايىر اقىننىڭ قولا ءمۇسىنى تۇتاس بويىمەن تۇعىر ۇستىندە تۇردى دا قالدى.
ءبىز بىلەتىن راحاڭ ادەبيەت پەن ونەرگە جاقىن جۇرەتىن, وعان جانى اشيتىن, ءتىپتى, قاجەت جەرىندە ءتيىستى كومەگىن ايامايتىن ءمارت ازامات ەدى. ول ءوزى دە وتە سەزىمتال, تابيعاتىنان اقىنجاندى ازامات بولاتىن. كوزى تىرىسىندە «جازۋشى» باسپاسىنان «شەشۋشى كۇش», «قاراشا قازدار», «دالا بۇلبۇلدارى» اتتى جىر جيناقتارى جارىق كوردى. ومىردەن وتكەننەن كەيىن «ىزدەدىم سەنى» اتتى ولەڭدەر توپتاماسى شىقتى. راحمەتوللا اعامىز ەلدىڭ شەتى, جەلدىڭ وتىندە ورنالاسقان شالعاي وڭىردە ونەر فەستيۆالدارىن جانە اقىن-جازۋشىلارمەن كەزدەسۋلەردى ءجيى وتكىزۋگە مۇرىندىق بولىپ وتىرۋشى ەدى. جۇبان مولداعاليەۆ, روزا باعلانوۆا, بيبىگۇل تولەگەنوۆا, عافۋ قايىربەكوۆ, ساعىنعالي سەيىتوۆ, عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ جانە ورازاقىن اسقار سەكىلدى ادەبيەت جانە ونەر تارلاندارىنىڭ ەلگە ءجيى اتباسىن بۇرۋى دا ءدال وسى تۇستا ورىن الدى.
سونداي-اق, راحاڭ وتە شەبەر, شەشەن سويلەي بىلەتىن, اۋزى دۋالى ازامات ەدى. ول كىسىنىڭ قاراپايىمدىلىعى مەن دوستىققا ادالدىعى دا ءوز الدىنا ءبىر بولەك اڭگىمە. كەيىن ول وبلىستىق جانە رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى ۇلكەن لاۋازىمدى قىزمەتتەردى اتقارىپ جۇرگەن كەزىندە دە, ەلگە كەلگەن ساپارلارىندا مەكتەپتە بىرگە وقىعان دوستارىمەن كەزدەسۋگە ۋاقىت تاباتىن. بالا كەزدە ق ۇلىن-تايداي تەبىسىپ بىرگە وسكەن دوسى ءابۋتالىپ مۇحانعاليەۆتى وزىمەن بىرگە ەرتىپ الاتىن.
قازاعىمىزدىڭ قيان شەتتەگى الاقانداي ءبىر اۋىلىندا دۇنيەگە كەلسە دە, كەيىننەن تۇتاستاي ەلدىك مۇددەگە سانالى عۇمىرىن سارپ ەتكەن راحمەتوللا ەگىزباەۆتاي ەردىڭ ارتىنا قالدىرعان بەدەرلى ءىزى مەن ونەگەلى ءىسى بۇگىندە جەتى قاراقشى جۇلدىزىنداي سايراپ جاتىر.
اسقار اتاەۆ,
مۇستاقىم ىقسانوۆ اتىنداعى قوردىڭ توراعاسى,
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان».
باتىس قازاقستان وبلىسى.
سۋرەتتە: راحمەتوللا ەگىزباەۆ.