ەقىۇ: ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۇيىم

ەقىك 33 ەۋروپالىق دەرجاۆا وكىلدەرىنىڭ, سونداي-اق اقش پەن كانادانىڭ اسكەري قارسى تۇرۋشىلىقتى ازايتۋ شارالارىن جاساۋ جانە ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ ءۇشىن تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن حالىقارالىق فورۋم رەتىندە شاقىرىلعان. 1975 جىلدىڭ 30 شىلدەسى - 1 تامىزىندا فينليانديا استاناسى حەلسينكيدە 35 مەملەكەتتىڭ باسشىسى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق جونىندەگى كەڭەستىڭ قورىتىندى اكتىسىنە (حەلسينكي كەلىسىمىنە) قول قويدى.

قۇرىلىمى ەقىۇ-نىڭ نەگىزگى ورگاندارى: سامميت (جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋ) – قاتىسۋشى ەلدەر مەملەكەت جانە ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ مەرزىم سايىن وتكىزىلىپ تۇراتىن كەزدەسۋى.

سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسى (سىمك) – قاتىسۋشى مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ جىل سايىنعى (جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋدەن باسقا جىلدارى) كەزدەسۋى.

تۇراقتى كەڭەس – جىل بويى وسى لاۋازىمداعى توراعانىڭ جە­تەك­شى­لىگىمەن تۇراقتى نەگىزدە ساياسي كونسۋلتاتسيالار وتكىزىپ, شەشىم قا­بىلدايدى (اپتا سايىن ۆەنادا, ۇيىمنىڭ شتاب-پاتەرىندە جينالادى).

قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى فورۋم – قارۋلانۋدى باقىلاۋ جانە سەنىم مەن قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ جونىندەگى شارالار (سقنش) ماسەلەلەرىن تۇراقتى تالقىلايدى (ۆەنادا اپتا سايىن جينالادى).

ۇلتتىق ازشىلىق ىستەرى جونىندەگى جوعارعى كومميسار. ەقىۇ-نىڭ دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار جانە ادام قۇقىقتارى  جو­نىندەگى بيۋروسى. ەقىۇ-نىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى. باق بوستاندىعى ماسەلەلەرى جونىندەگى وكىل – قاتىسۋشى مەم­لەكەت­تەردەگى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى سالاسىنداعى جاعدايدىڭ دامۋىن باقىلايدى.

ەقىۇ باسشىلىعى توراعا – ەقىۇ-نىڭ اعىمداعى قىزمەتىن باسقارادى. ەقىۇ مەكە­مەلەرى/ينستيتۋتتارىنىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرەدى. ۇيىمنان وكىلدىك ەتەدى, قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ۇدەرىستەردى باقىلايدى جانە جانجالدار مەن داعدارىستى جاعدايلاردى شەشۋگە ىقپال ەتەدى.

باس حاتشى – حاتشىلىققا جەتەكشىلىك ەتەدى. مينيسترلەر كەڭەسىمەن 3 جىل مەرزىمگە تاعايىندالادى. ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۇيىمنىڭ رەسمي تىلدەرى:  اعىلشىن, يسپان, يتاليان, نەمىس, ورىس, فرانتسۋز تىلدەرى بولىپ تابىلادى.

نەگىز قالاۋشى قۇجاتتار ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق جونىندەگى كەڭەستىڭ قورىتىندى اكتىسى, 1975 جىل. جاڭا ەۋروپا ءۇشىن پاريج حارتياسى, 1990 جىل. ەۋروپاداعى كادۋىلگى قارۋلى كۇشتەر تۋرالى شارت, 1990 جىل. بونن قۇجاتى, 1990 جىل. كوپەنگاگەن قۇجاتى, 1990 جىل. ەۋروپا قاۋىپسىزدىگى حارتياسى, 1999 جىل. نەگىزگى مىندەتتەر مەن ماقساتتار ءبىرىنشى «سەبەت» نەمەسە اسكەري-ساياسي ولشەم: قارۋلانۋدىڭ تارالۋىن باقىلاۋ; جانجالداردىڭ الدىن الۋ جونىندەگى ديپلوماتيالىق كۇش-جىگەر; سەنىمدى قارىم-قاتىناس قۇرۋ جانە قاۋىپسىزدىك جونىندەگى شارالار. ەكىنشى «سەبەت» نەمەسە ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق ولشەم: ەكونوميكالىق-ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك. ءۇشىنشى «سەبەت» نەمەسە ادامي ولشەم: ادام قۇقىن قورعاۋ; دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردى دامىتۋ; سايلاۋلار مونيتورينگى. بارلىق قاتىسۋشى مەملەكەتتەر تەڭدەي مارتەبەگە يە. شەشىمدەر كونسەنسۋستىق نەگىزدە قابىلدانادى. ولار زاڭدىق مىندەتتى سيپاتقا يە ەمەس, بىراق ۇلكەن ساياسي ماڭىزى بار.

ۇيىم شتاتى – باسشىلىق ورگانداردا جۇمىس ىستەيتىن 370-تەي ادامنان, سونداي-اق 3 500 ادام شاماسىنداعى دالالىق ميسسيالار قىزمەتكەرلەرىنەن تۇرادى.

ەقىۇ-نىڭ جاۋاپكەرشىلىگى اۋماعى قازاقستان – بۇرىنعى كسرو رەس­پۋبليكالارىنىڭ ىشىنەن ەقىۇ توراعالىعى لاۋازىمىن يەلەنگەن تۇڭعىش ەل. «قازاقستاندىق توراعالىقتىڭ ۇرا­نى ءتورت «ت» – «تراست» (سەنىم), «ترا­ديشن» ء(داستۇر), «ترانسپارەن­سي» (اشىقتىق), «تولەرانس» (تولەرانت­تىلىق) بولىپ تابىلادى. ءبىرىنشىسى – ءبىر-بىرىمىزگە دەگەن بىزگە اسا قاجەتتى سەنىمدى بىلدىرەدى. ەكىنشىسى – ەقىۇ-نىڭ نەگىزگى قاعي­دات­تارى مەن قۇندىلىقتارىنان تۇرادى. ءۇشىنشىسى – حالىقارالىق قارىم-قاتىناستاردا «قوسارلانعان ستاندارت» پەن «جىكتەۋ شەكتەرىنەن» ازات, بارىنشا اشىقتىق پەن ترانسپارەنتتىك قاۋىپسىزدىككە تونەتىن قاۋىپ پەن قاتەرلەردى ەڭسەرۋدە سىندارلى ىنتىماقتاستىققا ۇمتىلۋ. ال ءتورتىنشىسى – بۇگىنگى الەمدە بارعان سايىن ماڭىزى ارتىپ وتىرعان مادەنيەتتەر جانە وركەنيەتتەر اراسىنداعى ۇنقاتىسۋدى نىعايتۋ جونىندەگى جاھاندىق ترەندتىڭ كورىنىس تابۋى. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇيىم توراعالىعى لاۋازىمىنا كىرۋ وقيعاسىنا وراي ەقىۇ تۇراقتى كەڭەسى يناۋگۋراتسيالىق ماجىلىسىنە قاتىسۋشىلارعا بەينەۇندەۋىنەن. قازاقستاننىڭ ەقىۇ توراعاسى لاۋازىمىنداعى شەشۋشى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى – 2010 جىلى استانادا ەۋرواتلانتيكالىق جانە ەۋرازيالىق كەڭىستىكتە كەڭ اۋقىمدى, بولىنبەيتىن جانە كووپەراتيۆتى قاۋىپسىزدىك قۇرۋدىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرىن تالقىلاۋ ءۇشىن  ۇيىمعا قاتىسۋشى ەلدەر مەملەكەت جانە ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ ءسامميتىن شاقىرۋ بولىپ تابىلادى. بۇل ماقساتقا قول جەتكىزىلدى!  

ەقىۇ سامميتتەرى 1975 – حەلسينكي, 1977-78 – بەلگراد, 1980-83 – مادريد, 1984 – ستوكگولم, 1986 – ۆەنا, 1990 – پاريج, 1992 – حەلسينكي, 1994 – بۋداپەشت, 1996 – ليسسابون, 1999 – ىستامبۇل, 2010 – استانا.