وسى جازدا, تامىزدىڭ 17-ءسى كۇنى شىمكەنت قالاسىندا كومپوزيتور ءشامشى قالداياقوۆتىڭ تۋعانىنا 80 جىل تولعان تويىندا وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ ءوزى باس بولىپ, ءشامشىنىڭ ەسكەرتكىشىن سالتاناتتى تۇردە اشتى. حالىقتىڭ مەرەيى ءوستى. مىڭداعان ادامدار ونىڭ كۋاسى بولدى. مىنە, ناعىز قۋانىش وسى ەدى. سول كەشتەن كەيىن ۇيگە ورالدىم. ۇيقىم كەلمەدى. ستاليندىك زۇلمات زاماندا, 1929 جىلى جازىقسىز جازالانىپ, جاسى جەتپىستەن اسىپ, سەكسەنگە جاقىن قالعاندا الماتى قالاسىنىڭ اباقتىسىندا قايعىلى قازاعا ۇشىراعان ۇلى قوبىزشى مولىقباي بايساق ۇلىنىڭ بەلگىسىز بەينەسى ءتۇن جارىمىندا كوز الدىما ەلەس بەرىپ, جۇرەگىمدى سىزداتىپ, ابدەن مازامدى الدى. ەگەمەن ەل بولدىق. بۇل – قۋانىش. قولىندا بيلىگى بار ازاماتتار وسى ءساتتى پايدالانىپ, ەل اۋزىندا بۇرىن-سوڭدى ەستىمەگەن اتا-بابالارىنا الىپ ەسكەرتكىشتەر قويدىرىپ, كوشە اتىن بەرگىزىپ, اۋرە-سارساڭعا ءتۇسىپ كەتتى. تاريح بەتىندە جازىلماعان, ەل ەستىپ-بىلمەگەن باتىرلاردىڭ تۋىسقاندارى بولىپ شىعىپ, ۇلان-اسىر توي جاساتۋدا. ال ەسكەرۋسىز قالعان ونەر جۇلدىزدارى ءوشىپ بارادى. ولار تۇندە جارقىراپ, تاڭ اتا كوزگە كورىنبەي قالادى. وسىنداي كومەسكىدە قالعان تۇلعانىڭ ءبىرى – مولىقباي بايساق ۇلى. ونىڭ ارتىندا قالعان جالعىز ۇرپاعى – قارا قوبىزى عانا... مولىقبايعا ءبىر ەسكەرتكىش بۇيىرمادى. * * * مولىقباي كىم؟ ول قانداي قوبىزشى؟ قاي جىلى تۋىپ, قاي جىلى قايتىس بولعان؟ الدە اڭىز ادام با؟ ماسەلەنى وسىدان تاراتايىق. مولىقباي بايساق ۇلى 1875 جىلى قازىرگى الماتى وبلىسىنىڭ اقسۋ اۋدانىندا قوبىزشى بايساق بۇعىباي ۇلىنىڭ وتباسىندا ومىرگە كەلگەن. ۇلكەن اتاسى جەتىباي دا قوبىزشى بولىپتى. ۇلى باباسى – ەر توقپانبەت. سۇيەگى تۇركىستاندا جەرلەنگەن. قازاق تاريحىندا بەلگىلى ادام. اقىن سارا تاستانبەكقىزى وسى مولىقبايمەن تۋىسقان. قىزىلوردا قالاسىنان شىعاتىن “جاڭا ادەبيەت” جۋرنالىندا ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ “كۇي” پوەماسى جارىق كورەدى. وندا ءىلياس اقىن: “قازاقتا قوبىزشىنىڭ قالعانى سول”, دەپ اشىق ايتادى. ءىلياس بىلەدى. ول كەزدە قازاقتىڭ اتاقتى قوبىزشىسى ىقىلاس دۇكەن ۇلى ومىردەن وتكەن كەز ەدى. كەڭەس زامانىنا جەتكەن قوبىزشى مولىقباي بايساق ۇلى بولاتىن. جالعىز قوبىزشى, قورقىت كۇيلەرىن ەلگە جەتكىزۋشى, ءىرى تالانت يەسى مولىقبايدىڭ جازىقسىز تۇرمەگە قامالىپ ولگەنى ىلياسقا وتە اۋىر ءتيىپتى. ءىلياس ۇلتتىق تۇرعىدا ويلايتىن ادام عوي. “كۇيشى”, “قۇلاگەر” پوەمالارىمەن بىرگە “يساتاي – ماحامبەت” پەساسىن, قۇرمانعازى تۋرالى “كوبىك شاشقان” داستانىن, مولىقباي تۋرالى “كۇي” پوەماسىن جازدى. – قاجىعان كوڭىل قامىن, جۇرەك جانىن قوزعاعان قوبىزداعى قوڭىر سارىن. الەمنىڭ اۋەنىنە بەرمەس ەم-اۋ, قازاقتىڭ مۇڭىن تارتقان كۇيشى شالىن, – دەپ ءىلياس جۇرەگىمەن جىرلايدى. “قازاقتىڭ مۇڭىن تارتقان كۇيشى شالىن”, – دەگەن ءسوزدىڭ استارىندا قازاق ۇلتى جاتىر. ءىلياس مولىقبايدىڭ كۇيلەرىن وتە جوعارى باعالادى. ماعجان جۇماباەۆ قوبىزشى قويلىباي باقسى تۋرالى پوەما جازدى. ساكەن سەيفۋللين “ىقىلاس قوبىزشى” دەگەن اڭگىمەنى ومىرگە اكەلدى. ءىلياس مولىقبايدىڭ قايدان شىققانىن, ومىردە بولعانىن ەلگە ايتىپ كەتەدى. “ماتايدا, كەنجە, تۇڭعات, ساقايداعى!” – دەپ ايتۋى مولىقبايدىڭ ءتول قۇجاتىنىڭ بەلگىسى. قوبىزشىدا تۋى تۋرالى كۋالىك بولماعان. قوبىزشىنىڭ تۇسىندا اقسۋ وڭىرىندە اتاقتى تولعانباي اقىن ءومىر ءسۇردى. قوبىزشى وسىلارمەن ارالاستى. اسەت نايمانباەۆتىڭ ءوزى مولىقبايدىڭ قوبىزىنداعى كۇيلەردى تىڭداعان. جەتىسۋ جەرىندە اتاقتى ءسۇيىنباي, باقتىباي اقىندارمەن بىرگە مولىقباي قوبىزشى قاتار ايتىلادى. * * * 2007 جىلى 16 مامىر كۇنى تالدىقورعان قالاسىنىڭ ءى.جانسۇگىروۆ اتىنداعى مادەنيەت سارايىندا مولىقباي بايساق ۇلىنىڭ تۋعانىنا 150 جىل تولۋىنا ارنالعان عىلىمي-تانىمدىق كونفەرەنتسيا ءوتتى. قازۇما پروفەسسورى راۋشان قوجابەكقىزى مۇساقوجاەۆا: – قورقىت كۇيلەرى ءالى ءتىرى. قويلىباي, مولىقباي, ىقىلاس سياقتى قوبىزشىلار ونىڭ كۇيلەرىن حالىققا جەتكىزە ءبىلدى. مولىقباي – قوبىزشى قورقىتتىڭ ارتىندا قالعان ولمەس مۇراسىنىڭ جالعاستىرۋشىسى. ءبىز مولىقبايدى ءوز كوزىمەن كورىپ, ونىڭ كۇيلەرىن تىڭداپ, “كۇي” پوەماسىن جازعان ءىلياس اعامىزعا العىسىمىزدى ايتامىز. كەڭەس زامانىندا قازاق ەلىندە قالعان جالعىز قوبىزشى وسى مولىقباي بايساق ۇلى. ءبىز ونىڭ ۇمىتىلعان كۇيلەرىن قالپىنا كەلتىرۋىمىز كەرەك. ونەر وشپەيدى. مولىقباي ول پاگانيني سياقتى ءدۇلدۇل دارىن يەسى. پاگانينيگە ەسكەرتكىش ورناتىلعان. ەلى ونى قۇرمەتتەيدى. ال قوبىزشىعا ەسكەرتكىش ورناتىلماعان. بۇل وكىنىشتى. ءيا... وكىنىشتى! – دەدى. راۋشاننىڭ بۇل ءسوزى ەلگە وي سالدى. جانعالي جۇزباەۆ, ءابدىماناپ جۇمابەك ۇلى, جەمىسبەك داۋلەتبەك ۇلى ويلى پىكىرلەرىن ايتتى. سەيداحمەت مۇحامەتشين, ەگەۋبەك دالباعاەۆ قوبىزشىعا ەسكەرتكىش ورناتۋدى ءجون دەپ قولداۋ ءبىلدىردى. مولىقبايدىڭ كيەلى قارا قوبىزىن قايتا وڭدەپ, قالپىنا كەلتىرگەن ونەر شەبەرى قانات قازاقباەۆقا ەل العىسىن ايتتى. – مەن 1970 جىلى الماتىداعى قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريادا وقىپ, اتاقتى قوبىزشىلار داۋلەت مىقتىباەۆ پەن جاپپاس قالامباەۆتان ءدارىس الدىم. مولىقباي كۇيلەرىن ەلگە ورالتۋىمىز كەرەك. “جەزكيىك”, “بوزىنگەن”, “اققۋ”, “قۇدىرەتتىڭ قۇسى”, “جەلمايا”, “اقساق قۇلان” كۇيلەرىن قوبىزعا ءتۇسىرىپ ەلگە تاراتقان وسى مولىقباي قوبىزشى! – دەدى ءا.جۇمابەك ۇلى. * * * مولىقبايدى ءىلياستىڭ تەرەڭ ءبىلۋىنىڭ سىرى بار. مولىقبايدىڭ اتا تەگى قوبىزشى بولعان ەكەن. اكەسى بايساق, اتاسى بۇعىباي, باباسى جەتىباي اتاقتى كۇيشىلەر ەدى. ال ءىلياستىڭ اكەسى جانسۇگىر, اتاسى بەرسۇگىر, باباسى وتەش اقىن ادامدار بولعان. ءىلياس تۋعاندا قۇمداعى قاينار بابا اۋىلىنا مولىقباي بارادى. جانسۇگىردىڭ ايەلى ەكىنشى ۇلىنا بوسانادى. مەككەدەن قاجى اتانىپ كەلگەن بەرسۇگىر قاريا: – بالام! اتىڭدى مولىقباي دەپ قويعان ەكەن. ەلگە مولشىلىق اكەلسىن دەپ نيەت بىلدىرگەن عوي. اكەڭ بايساق پەن اتاڭ بۇعىبايدى تانيمىن. اقىن سارا قارىنداسىڭ. تەكتى اۋلەتتىڭ تۇلەگىسىڭ. ۇلى باباڭ – ەر توقتانبەت. ەلىڭ ساقاي. ءبىز دە تەگىن ەمەسپىز. سماعۇل قاجىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى. جاڭا ومىرگە كەلگەن نەمەرەمنىڭ ەسىمىن ءوزىڭ قوي! – دەپتى. كوكشىل كوزدى, ءوڭى نۇرلى, ەر مىنەزدى مولىقباي سوزگە كەلمەي جاس نارەستەگە ءىلياس پايعامباردىڭ ەسىمىن بەرىپتى. بۇل اڭگىمەنى ماعان ءىلياستىڭ تۋعان ءىنىسى قىزىربەك جانسۇگىروۆ ءوز اۋزىنان ايتتى. ءىلياستىڭ اعاسى بيماعزۇمنىڭ بالاسى كاپپاي كۋا بولاتىن. فەرمانۋ جەڭگەي شاي قۇيىپ بەرىپ وتىردى. ۇيدە قوسان, ايت, نىعىمەت, قالياسقار, بورىبەك, سەيىتجان, بايعورجىن, جۇماتاي ەسىمدى اۋىل ادامدارى بار ەدى. * * * مولىقبايدىڭ تۋىسقانى ورىسباي اقساقال 1968 جىلى ۇيىندە وتىرىپ ءبىر اڭگىمە ايتتى: – ءىلياس تاشكەنتتەن كەلگەن سوڭ وسى اۋىلداعى بەلتوعاندا مۇعالىم بولدى. ءبىرىنشى ايەلى امانشاعا ۇيلەندى. جانسۇگىر توي جاسادى. “شيلىوزەكتىڭ” بويىندا ات بايگەسى ءوتتى. جانسۇگىر تويعا مولىقبايدى شاقىردى. باسىنا بورىك كيگەن, بويى ورتادان جوعارى, وتكىر جانارلى, ءجۇزى نۇرلى ادام ەكەن. ءار ادامعا تەسىلە قاراپ وتىردى. ەل: “مولىقباي كەلدى!” دەپ شۋىلداپ جاتتى. ويىن بالاسى ەدىم, – دەدى... – ءىلياس ايەلى امانشا بالادان قايتىس بولعاننان كەيىن 1925 جىلى مۋزىكا زەرتتەۋشىسى, ءوزىنىڭ دوسى زاتاەەۆيچتى اقسۋعا ەرتىپ كەلىپ, مولىقبايمەن كەزدەستىرەدى. بىرنەشە كۇيلەرىن جازىپ الىپتى. ءىلياس سوڭعى رەت مۇحتار اۋەزوۆتى ەرتىپ سارقانداعى امان جايلاۋىندا كيىز ۇيدە وتىرعان مولىقبايعا بارىپ جولىعادى. قاستارىندا تالدىقورعان قالاسى باسشىسىنىڭ ءبىرى شاماي ءشىناسىلوۆ بولىپتى. ءتورت كۇندەي قوبىزشىنىڭ ۇيىندە قونىپ, ونىڭ كۇيلەرىن تىڭدايدى. ءىلياس “كۇي” پوەماسىن سول جەردە جازسا كەرەك. كوپ كەشىكپەي جەلدىقاراعايعا بەت الىپتى. ءىلياس ءوزىنىڭ “جەتىسۋ سۋرەتتەرى” تسيكلىن اتپەن ەل ارالاپ ءجۇرىپ جازعان دەگەن ءسوز بار. مولىقباي جەتىسۋدىڭ جەر اتتارىن وتە تەرەڭ بىلگەن ادام. ماسكەۋدە, قىزىلوردادا جۇرگەن ءىلياس جەتىسۋدىڭ جەرى مەن وزەن, بۇلاقتارىن وسى مولىقبايدان سۇراپ العان ءتارىزدى. مولىقبايدى كەڭەس زامانىنىڭ ساياساتى ونشا قىزىقتىرماپتى. 1927 جىلى اقسۋ اۋدانىندا سارمەتەن دەگەن كىسىنىڭ بالاسى بايمولدانىڭ قىزى ءماريانى شوقپار رۋىنداعى مىرزاقۇلدىڭ ۇلى قوجا الىپتى. وسى تويدا مولىقبايدىڭ جۇيرىك كەر اتى باس بايگەگە يە بولىپتى. جۇيرىك ات اقسۋ ءوڭىرىنىڭ قۇلاگەرى ەكەن. وسى اتتى اۋدان باسشىلارىنىڭ ءبىرى سۇراپ قولقا سالادى. اقىرى ۇرلاتادى. مولىقباي قاسىنا اتالاس تۋىسقانى نوكەربەكتى ەرتىپ, الگى باسشىعا بارادى. – سەن باقسىسىڭ! – دەپ الگى قوبىزشىعا ءتىل تيدىرەدى. مازاق جاسايدى. قارت كۇيشى قاتتى كۇيىنەدى. قولىنداعى توبىلعى ساپتى قامشىسىمەن الگى باسشىنىڭ باسىنان سالىپ-سالىپ جىبەرەدى. بەت-اۋزى قان-جوسا بولعان الگى ايعايلاپ دالاعا شىعادى. بار داۋسىمەن: “كوزىم!” دەپ شىڭعىرادى. “مولىقباي پارتياعا قول كوتەردى!” دەپ ونشاقتى ادام كۋاگە شىعادى. سوت بولادى. “باقسى” دەگەن ايىپ تاعادى. مولىقبايدى الماتى قالاسىنداعى تۇرمەگە اكەتەدى. مولىقباي جۇرەر الدىندا اعايىن-تۋعانىمەن قوشتاسادى. – مەن ەندى ورالمايمىن. تۇسىمە بابام كەنجە باتىر كىردى. اتىنىڭ ارتىنا مىنگىزىپ الىپ كەتتى. الدىم قارا تۇنەك ءتۇن بولدى. مەن ەندى كۇن كوزىن كورمەيمىن. مەكەنىم تۇرمە. الماتىنىڭ اۋىلى قاشىق. ارتىمنان ىزدەپ اۋرە بولماڭدار. ۇكىمەتتىڭ قۇرىعى ۇزىن. موينىما نوقتا ءتۇستى. ونى شەشە المايمىن! – دەپتى. ءىنىسى نوكەربەككە قاراپ: – قۇمداعى قاينار ەلىندەگى جانسۇگىرگە سالەم ايت. بالاسى ىلياسقا ءبىر اۋىز ءسوز ايتسىن. مەنىڭ ۇستالعانىمدى ءبىلسىن! – دەپتى. بۇل قوبىزشىنىڭ سوڭعى ءسوزى ەكەن. ميليتسيالار ونى ارباعا وتىرعىزعاندا كەۋدەسىن جوعارى ۇستاپ, ولارعا اششى مىسقىلمەن ۇزاق قاراپتى! – دەگەن ەدى قارت جۋرناليست تاڭىربەرگەن قاليلاحانوۆ. مولىقبايدىڭ ايەلى ىرساي مەن ۇلى تىلەۋبەك ارادا ايلار وتكەن سوڭ تۇرمەدە ولگەن قوبىزشىنىڭ باسىنا كيگەن بوركى مەن قىستىق تونىن ەلگە الىپ كەلىپتى. سۇيەگى تۇرمەدە قالىپتى. ونىڭ قايدا جەرلەنگەنىن ەشكىم بىلمەدى. 1938 جىلى ءىلياس تا الماتى تۇرمەسىندە اتىلدى. سۇيەگى قايدا, ول جاعى جۇمباق. * * * اقسۋ اۋدانىنداعى قىزىلتاڭ اۋىلىندا وسى اۋىلدىڭ دانا قارتتارى مەيرامباي, ورىسباي, جاناتبەك اقساقالداردىڭ مولىقباي تۋرالى ايتقاندارىن ەستىپ ءوستىم. بۇل كىسىلەردىڭ قوبىزشىنىڭ تۋىسقاندارى ەكەنىن كەيىن ءبىلدىم. ول كەزدە ويىن بالاسى ەدىك. بىردە سوۆحوزداعى №1 فەرمانىڭ مەڭگەرۋشىسى بورىبەك اعاي تاياعىنا سۇيەنىپ تۇر ەكەن. كەڭسەنىڭ كۇنشۋاعىندا اڭگىمە ايتىپ وتىرعان مەيرامباي مەن جاناتبەك قاريالارعا كوزى ءتۇستى. بارىپ سالەمدەستى. – سىزدەرگە ءبىر سۇراعىم بار. ەكەۋىڭىز دە مولىقباي قوبىزشىنى ءوز كوزدەرىڭىزبەن كوردىڭىزدەر عوي؟ – دەدى بورىبەك اعا. داۋىسى قاتتى شىعاتىن. ەكپىندەپ سويلەيتىن. ەرجۇرەك, باتىر مىنەزدى ادام ەدى – بايساق پەن جانساق بىرگە تۋىسادى. مولىقباي بايساقتىڭ بالاسى بولسا, مەنىڭ اكەم بايدارحان جانساقتىڭ ۇلى. مەن مولىقبايعا ءىنى بولامىن, – دەدى مەيرامباي اقساقال. – كۇزدە ءبىر ماشينە ءشوپتى تەگىن ءتۇسىرتىپ بەرگىزەمىن! – دەدى بورىبەك اعاي ريزا بولىپ. – ماعان شە؟ – دەپ جاناتبەك قاريا كوزىن كۇننەن كولەگەيلەپ, كوكشىل كوزىمەن بورىبەككە قارادى. – مولىقباي تۋرالى نە بىلەسىز؟ – بىلەمىن. ول “بوزىنگەن”, “كوك كوبىك”, “قۇدىرەتتىڭ قۇسىنىڭ كۇيى”, “اققۋ” دەگەن كۇيلەردى تارتاتىن. ول كەزدە جاسىم ون التى, ون جەتىگە كەلگەن كەزىم عوي. قوبىزدى كۇمىسپەن كۇپتەپ, التىنمەن اپتاعان ءوزىنىڭ تۋىسقانى ەستىباي ۇستا. مىرزاعۇلدىڭ بالاسى. بايساق اتامىزدىڭ زيراتى ەگىنسۋ اۋىلىنىڭ تۇسىنداعى جاناش دەگەن جەردە. ماڭايى قالىڭ قامىس. شاعىن تەرەڭ كول بار. ەل ول جەردى “بايساق كولى” دەپ اتايدى. مولىقبايدىڭ ءوزى الماتىنىڭ اباقتىسىندا قايتىس بولدى. قايدا جەرلەنگەنىن ەشكىم بىلمەيدى. كەڭەس زامانىنىڭ قىزمەتكەرىن سابادى دەپ باسىنا بالە تىلەپ الدى. مولىقبايدى “باي”, “باقسى” دەپ ايىپتادى. جۇيرىك كەر اتىن اۋدان ۋاكىلى تارتىپ الدى. ۋاكىلدى بوسقا سابادى! – دەپ جاناتبەك قاريا باسىن شايقادى. – سىزگە دە ءشوپ بەرىلەدى! – دەدى بورىبەك اعا. جاناتبەك قاريا قاتتى قۋانىپ قالدى دا: – پارتيامەن ويناۋعا بولمايدى. زاڭ قاتال عوي! – دەدى. – مەنىڭ ەستۋىمشە مولىقباي كوكەم اسەت اقىننىڭ اندەرىن كوپ ايتادى ەكەن. اسەت مامان بايدىڭ بالالارىمەن ارالاسىپ تۇرىپتى. قاراعاشتاعى اۋىلدا كوپ بولىپتى. قوبىزشىنى دا مامان بالالارى قۇرمەتتەگەن عوي. كوكەم تۇرمەدە جاتقاندا ارتىنان ءبىرىنشى رەت ايەلى ىرساي مەن بالاسى تىلەۋبەك بارىپتى. قوبىزشى قاتتى جۇدەپ كەتكەن ەكەن. اۋىلدان اپارعان تاماقتاردى جانىنداعىلارعا بەرىپتى دە: – ەل-جۇرتتان الىس كەتىپ اقىرىندا, اياعىن شالىس باسقان مەن ءبىر پەندە, ءان-كۇيدىڭ قىز-قىزىنىڭ وتىن ۇرلەپ, كەز بولدىم كەرى اققان قاتتى سەلگە, – دەپ, وسى ءسوزدى قايتالاپ ايتا بەرىپتى. بالاسىنا ايتىپتى: – سەن ىلياسقا جولىق. مەنى سول اقتاپ الادى, – دەپتى. – اكە, ءوزىڭىزدىڭ ولەڭ بە؟ – دەپتى تىلەۋبەك. – اسەتتىكى عوي! – دەپ قوبىزشى كوزىنە جاس الىپتى, – دەدى مەيرامباي اقساقال. * * * مولىقباي ەل اراسىندا وتە بەدەلدى ادام بولعان. قاپال مەن لەپسى ۋەزىنىڭ ويازدارى شۇباراعاش پەن ويجايلاۋدا ءۇش جىلدا ءبىر رەت دالا سەزىن وتكىزەدى ەكەن. سول جەرگە ويازدىڭ ارنايى شاقىرۋىمەن مولىقباي بارىپ, قوبىز تارتىپ, ەلدىڭ العىسىن الىپتى. – مولىقباي تارتقان قوبىزدىڭ سارىنىنا تويمادىم, – دەگەن ەكەن بورتە رۋىنان شىققان وتە بەدەلدى ادام بيسەكە مىرزا. مولىقباي قوبىزشى 1857 جىلى تۋىپ, 1930 جىلى قايتىس بولدى دەپ جوعارىدا ايتتىق. ونىڭ ومىردەن وتكەنىنە بيىل 80 جىل تولادى. قوبىزشى مولىقباي قايتىس بولعان 1930 جىلى وتىراردا ۇلى كومپوزيتور ءشامشى قالداياقوۆ ومىرگە كەلگەن ەكەن. * * * مولىقبايدىڭ قوبىزىن 80-جىلدارى تالدىقورعانداعى ءى.جانسۇگىروۆ اتىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتىڭ رەكتورى, بەلگىلى مەملەكەت ءارى قوعام قايراتكەرى مىرزاتاي جولداسبەكوۆ ۇلگىلى اۋىلىنا بارىپ, قوبىزشىنىڭ كەلىنى اداسقان اپايعا جولىعىپ, باتاسىن الىپ, تالدىقورعانداعى مۋزەيگە وتكىزەدى. يەسىز قالعان قارا قوبىزدىڭ رۋحى قولداعان مىرزاتاي اعامىز مەملەكەت قايراتكەرى دارەجەسىنە كوتەرىلدى. قوبىزشى تۋىپ-وسكەن اقسۋ اۋدانىنىڭ ورتالىعى جانسۇگىروۆ كەنتىنە مولىقبايعا ەسكەرتكىش ورناتىلسا دەگەن وي مازالايدى. وبلىس اكىمى, ونەر جاناشىرى سەرىك ۇمبەتوۆ وسى شارۋانى جەرىنە جەتكىزەدى دەپ سەنەمىز. مولىقبايدىڭ تۇياعى تىلەۋبەك 1942 جىلى قايتىس بولادى. ودان قالعان قانابەك پەن قاناتبەك جاستاي شەتىنەپ كەتەدى. قىزى قانتاي قاپالدىڭ جانىنداعى قوڭىر اۋىلىندا بەرىرەكتە عۇمىر كەشىپ, ومىردەن وتەدى. بۇگىنگى تاڭدا مولىقبايدىڭ ارتىندا جالعىز قارا قوبىزدان باسقا ەش نارسە قالمادى... سەرىك ءجانابىل. ________________ اۆتور تۋرالى انىقتاما س.ءجانابىل 1952 جىلى تۋعان. 1977 جىلى قازمۋ-ءدى ءبىتىرىپ, “قازاقستان پيونەرى”, “لەنينشىل جاس” گازەتتەرىندە جۇمىس ىستەدى. سودان سوڭ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى مادەنيەت مەكەمەلەرىندە جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقاردى. قازىر شىمكەنت قالاسىنداعى كوللەدجدە وقىتۋشى. “اقىننىڭ بالالىق شاعى”, “دۇربەلەڭ”, “ىقىلاستىڭ قوبىزى” كىتاپتارىنىڭ اۆتورى.