جۋىردا كەنەسارىنىڭ بەسىنشى ۇرپاعى, ياعني ابىلاي حاننىڭ جەتىنشى ۇرپاعىمەن كەزدەسىپ, سۇحباتتاسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. وندا نە تۇر ەكەن دەۋىڭىز مۇمكىن. ۇلكەن ءمان بار, قۇرمەتتى وقىرمان. بۇل كادىمگى پاتشا وكىمەتىنە باعىنباي, ءوز جەرىمىزگە ءوزىمىز يە بولامىز, قازاقتى تاۋەلسىز, ءوز الدىنا دەربەس ەل قىلامىز دەپ 10 جىل بويى اتتان تۇسپەي كۇرەسكەن حان كەنەنىڭ تىكەلەي ۇرپاعى. ءحVىىى عاسىردا قازاق ەلىن جويىلۋدان امان الىپ قالعان ابىلايدىڭ “شاشقان تۇقىم-تارىسى”... جاقسىنىڭ سارقىتى, اسىلدىڭ سىنىعى. ۇرپاعى تۇگىلى ءبىز قازىر ۇلى حاندارىمىزدىڭ ۇستاعان زاتىن, تۇرعان ءۇيىن, كيگەن شاپانىن دا قادىرلەيمىز عوي, ونىڭ قاسىندا مىناۋ بويىندا تىكەلەي ابىلايدىڭ قانى جۇرگەن جان ەمەس پە؟ ەندەشە, ونداي ادامنىڭ قولىن الىپ, اڭگىمە قۇرىپ, سۇحباتتاسۋ ۇلكەن مارتەبە دەپ بىلدىك.
ءاسىلحان شىڭعىسحان ۇلى ءاشىمحانوۆ تەمىرتاۋ قالاسىندا تۇرادى ەكەن. ءبىزدىڭ ابىلاي حان تۋرالى ازدى-كوپ جازىپ جۇرگەنىمىزدى, سونىڭ ءىشىندە ابىلايدىڭ اق ۇيىنە بايلانىستى ەڭبەكتەرىمىزدى “ەگەمەننىڭ” بەتىنەن كورىپ, ريزا بولىپ جۇرەتىن ول وسى جۋرناليستپەن ءبىر جولىعىپ, سويلەسەيىنشى دەگەن ويمەن ارنايى كەلىپتى.
ەندى اسەكەڭنىڭ كەنەسارىدان قالاي تارايتىنىن ايتىپ كورەلىك. كەنەكەڭنىڭ كۇنىمجان ەسىمدى سۇيىكتى بايبىشەسىنەن تايشىق, جاعىپار, احمەت – ۇشەۋى تۋعان. ال قالعان ومار, وسپان, اۋباكىر, سىزدىق, جاكەي ەسىمدى ۇلدارى جاڭىلحاننان ومىرگە كەلەدى. ۇلكەنى تايشىقتىڭ ءجۇنىس جانە جاقىپبەك دەگەن ەكى ۇلى بولادى. جۇنىستەن سابەك (لاقاپ اتى بولسا كەرەك), ەسكەندىر, ءاشىر, ءاشىمحان, ءتاشىم, الكەن, امزە, كەنجەحان ەسىمدى توعىز ۇل دۇنيەگە كەلگەن. وسىنداعى ءاشىمحان ءاسىلحاننىڭ تۋعان اتاسى. اسەكەڭ ءاشىمحاننىڭ شىڭعىسحان ەسىمدى بالاسىنان تۋعان. ءاسىلحاننىڭ ءوزىنىڭ تالعات ەسىمدى بالاسى بار, ودان قۋانىش دەگەن نەمەرە ءسۇيىپ وتىر.
ءاسىلحاننىڭ تۋعان جەرى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ كەنتاۋ قالاسى ماڭىنداعى اششىساي كەنتى. سونداعى مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ جەزقازعانداعى تاۋ-كەن ماماندارىن دايىندايتىن تەحنيكۋمعا وقۋعا تۇسەدى. ودان وقۋىن بىتىرمەي, اششىسايداعى زاۋىتقا ەلەكتريك بولىپ ورنالاسادى. كەيىن كومسومولدا ىستەپ, تەمىرتاۋداعى قازاق ماگنيتكاسىنا 1970 جىلى كومسومولدىق جولداماسىمەن كەلگەن ەكەن. 1974 جىلى ءوندىرىستىك جاراقات الىپ, تەحنيكۋمداعى باياعى وقۋىن قايتا جالعاستىرادى. ودان قايتادان زاۋىتقا كەلىپ, ونىڭ جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعىندا اۋىسىم, ۋچاسكە باستىعى, ودان باس ينجەنەردىڭ كومەكشىسى سياقتى قىزمەتتەر اتقارىپتى. بەرتىن كەلە جاراقاتى اسقىنىپ, 1995 جىلى مۇگەدەكتىك زەينەتكە شىعادى. تۋعان جىلى 1949.
اسەكەڭنىڭ اتاسىنىڭ فاميلياسى ءجۇنىسوۆ بولىپ جازىلعان. “سونىڭ ارقاسىندا ءبىز قۋعىندالۋدان امان بولدىق, ال اتاسى تايشىقتىڭ ءىنىسى احمەت ۇرپاعىنىڭ فاميلياسى كەنەسارين ەكەن... ولار قاتتى قۋدالاۋعا تۇسكەنىن بىلەمىز”, دەيدى ول. “سونىڭ ءبىر قىزدارى, ماپۋسا دەگەن اپامىز قازىر الماتىدا تۇرادى. سولاردىڭ اكەلەرى قاتتى قۋعىندالىپ, قورلىقتار كورىپتى. شىمكەنتتەگى تۋىستاردان دا كەنەسارين بولىپ جازىلعاندار اراسىنان قۋعىندالعاندارى كوپ. كەڭەس وكىمەتى كەزىندە ءبىزدىڭ اعايىندار ءبىر-ءبىرىمىزدى ىزدەپ, تانىسۋعا دا ۇمتىلعان ەمەسپىز. ويتكەنى حان تۇقىمى ءبىرىن-ءبىرى ىزدەپ جاتىر دەگەن سوزدەن قاتتى قورقاتىن ەدىك. ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العان سوڭ عانا ءوزىمىزدى-ءوزىمىز تاۋىپ, تۋىستارمەن قاۋىشىپ جاتىرمىز. سونىڭ ىشىندە سىزدىقتىڭ ۇرپاقتارىن تاپتىق, ولار وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ سوزاق اۋدانىنداعى قۇمكەنت پەن قىزىلكولدە تۇرىپ جاتىر. كەنەسارىنىڭ تاعى ءبىر بالاسى – اۋباكىردىڭ ۇرپاقتارى دا سول جەردە. ولاردىڭ اراسىنان كەرەمەت كۇيشىلەر شىعىپتى. ابىلاي بابامىزدىڭ ءوزى كۇيشى بولعان عوي, سونىڭ ونەرى وسى جەردەگى ۇرپاعىنا اۋىسقان سياقتى.
الماتىداعى شوت-امان ءۋاليحانوۆ اعامىزدى 2008 جىلى ىزدەپ بارىپ, تانىستىم. ول كىسى مەنى جاقسى قارسى الدى. حان تۇقىمىنداعى ەڭ اتاقتىسى قازىر سول كىسى عوي. بىراق ول قاسىمنان ەمەس, ءۋاليحاننان تارايدى.
جۇنىستەن تاراعان بىزدەر – جەزقازعان, تەمىرتاۋ, الماتى قالالارىندامىز. مەنىڭ ۇلىم پاۆلودار قالاسىندا. جەكە كاسىپكەر. ۇلكەن قىزىم دا سوندا تۇرادى. قالعان ەكى قىزىم ءۇيدىڭ ماڭىندا, ياعني تەمىرتاۋ قالاسىندا”, دەدى اسەكەڭ.
اڭگىمە اراسىندا ول كىسىنىڭ بىتىمىنە, قايسار كەلبەتىنە قاراپ قويامىن. قاپساعاي بويلى, ەكى يىعىنا ەكى جىگىت مىنگەندەي ەڭسەلى ادام ەكەن. كەنەكەڭ مەن ناۋرىزبايدىڭ قايسىسىنا تارتتى ەكەن؟ كەنەكەڭ جۇرەكتى, وتكىر, سونىمەن بىرگە اقىل-پاراساتى كەڭ بولعان. ال ناۋان وتتى, قىزۋقاندى ءارى الىپ كۇشتىڭ يەسى دەلىنەدى دەرەكتەردە. اسەكەڭنىڭ بويىنان وسى قاسيەتتەردى ىزدەيمىن كەپ... الدە ول ابىلاي اتاسىنا تارتتى ما ەكەن؟ اتتەڭ كوزىندە قالىڭ شىنىلى كوزاينەگى بار ەكەن, سونىسى اتالارىنان الىستاتىپ تۇر.
اسەكەڭ تايشىقتىڭ ءىنىسى احمەتتىڭ باسىنا بەلگى قويۋدى اقىلداسىپ جۇرگەنىن ايتتى. ونىڭ بەيىتى شىمكەنت پەن ارىستىڭ ورتاسىنداعى كۇنتۋعان دەگەن جەردە قالعان ەكەن. باسىنا بەلگى قويىلماعان سوڭ بەيىتىن زورعا تاپتىق, ەندى سول جەرگە كەلەسى جىلى كۇمبەز سالماق ويىمىز بار. كۇمبەزدىڭ سىزباسىن شوتا اعاعا جاساتقىزامىز, دەدى ول. بۇل ىسكە احمەتتىڭ تىكەلەي ۇرپاقتارىنىڭ ءبىرى, الماتىدا تۇراتىن ماپۋسا اپالارى دا قاتتى ارالاسىپ ءجۇر ەكەن.
استاناداعى كەنەكەڭنىڭ كوشەسىندە جۇرگەندە قانداي كوڭىل كۇيدە بولاسىز دەپ سۇرادىق ءبىز. اسەكەڭ بۇل سۇراققا جىمىڭداپ قالدى. – ارينە, كەۋدەمدى قۋانىش كەرنەيدى. مەنىڭ اتام, بار قازاقتىڭ قادىرلى, الاقانىنا سالىپ ايالايتىن قاستەرلى ادامى بولعانى ماقتانىش ەمەي نەمەنە. مەن كەنەسارى كوشەسىن “ابىلايحانعا” جالعاسۋىمەن بىرگە جاياۋ الشاڭداپ, ارالاپ شىقتىم, سوندا “ىڭق” ەتىپ شارشاعان ەمەسپىن. اللانىڭ قۇدىرەتىمەن اتالارىمنىڭ رۋحى دەمەگەندەي بولدى, دەدى ول.
استانادا كەنەسارىنىڭ قاباعىن قاتتى ءتۇيىپ, شانشىلا ويلانىپ تۇرعان ەسكەرتكىشى بار. بىراق ابىلايدىكى ءالى جوق ەكەن, ونى دا ورناتاتىن شىعار دەگەن ۇمىتتەمىن. كەلەسى جىلى حان بابامىزدىڭ 300 جىلدىعى بولادى عوي. سوعان وراي جاسالاتىن شارالار اراسىندا قاراستىرىلاتىن شىعار, دەپ ويلايمىن دەدى ول.
ءسويتىپ, ۇلى حاننىڭ ءبىر ۇرپاعىمەن قاۋىشىپ, ونىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن بىلدىك.
جاقسىباي سامرات.
پاريج