جيىرما جىلعا دا تولا قويماعان تاۋەلسىزدىك تاريحىندا قازاقستان تالاي-تالاي تاماشا تابىستارعا قول جەتكىزدى. سولاردىڭ اراسىنداعى ەڭ شوقتىقتىسى – تمد مەملەكەتتەرى اراسىنان, ازيا ەلدەرىنىڭ اراسىنان, مۇسىلمان الەمى اراسىنان, تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەر اراسىنان ءبىرىنشى بولىپ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ توراعالىعىنا سايلانعاندىعى. پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ مالىمدەمەسىندە ايتىلعانىنداي, بيىلعى 3 تامىزدا ەقىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسى 2010 جىلدىڭ 1-2 جەلتوقسانىندا استانادا وسى اسا ءىرى حالىقارالىق ۇيىمنىڭ ءسامميتىن وتكىزۋ جونىندە تۇپكىلىكتى شەشىم قابىلدادى.
بيىك بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىم ءسامميتىنىڭ 11 جىلعى ۇزىلىستەن سوڭ ءبىزدىڭ ەلوردامىزدا وتكىزىلۋى مەملەكەت باسشىسىنىڭ سىرتقى ساياسات سالاسىنداعى كوپتەگەن جىلداردان بەرگى كۇش-جىگەرىنىڭ ناقىشتى ناتيجەسى بولماقشى.
وسى وراسان ءماندى شەشىمگە وراي ءبىز ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆپەن سۇحباتتاستىق. ەندى سول اڭگىمەگە نازار سالىڭىز, قادىرمەندى وقىرمان.
– قۇرمەتتى قانات بەكمىرزا ۇلى! ەڭ الدىمەن ەلباسىمىز مالىمدەمەسىندە جاريا ەتىلگەن جان سۇيسىنتەر جاقسى جاڭالىققا بايلانىستى قۇتتىقتاۋدى قابىل الىڭىز. بۇل قادىرىن بىلگەن ادامعا ءاربىر قازاقستاندىق ءبىر-بىرىنەن ءسۇيىنشى سۇرايتىنداي وقيعا. ورايى كەلىپ تۇرعاندا وزىڭىزبەن تۇرىك جەرىندە ادەيى جۇزدەسىپ, تۇركى تىلدەس ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بودرۋمداعى بەيرەسمي كەزدەسۋىنە قاتىسقانىڭىزدى سۇحبات الۋ ءۇشىن پايدالانىپ قالىپ جاتقانىمىز دا سوندىقتان. اڭگىمەمىزدى وسى شەشىمنىڭ ءمان-ماڭىزى جونىندە ايتۋدان باستاساق.
– بۇل شەشىمنىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن قاندايلىق تاريحي ماڭىزى بار ەكەنىن پرەزيدەنت نازارباەۆ ءوز مالىمدەمەسىندە ادىلدىكپەن ءارى ادەمى ايتتى. ەلباسىمىز بىلاي دەدى:
“بۇل تاريحي شەشىم – قازاقستاندىق تولايىم تابىستاردىڭ ابىرويلى ايعاعى!
بۇگىندە قازاقستان عالامدىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ۇيىتقىسىنا, تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ كەپىلىنە, بەيبىتشىلىكتىڭ بەرەكەلى بەلدەۋىنە اينالدى.
تورتكۇل دۇنيەگە تورەلىك ايتقان قازاق ەلى ازيا جانە تمد مەملەكەتتەرى اراسىندا تۇڭعىش رەت بەدەلدى ۇيىمنىڭ ءسامميتىن وتكىزەدى.
قازاق ەلى بۇرىن-سوڭدى مۇنداي بيىككە جەتكەن ەمەس”.
بۇل سوزدەر ءاربىرىمىزدىڭ جادىمىزدا جاڭعىرىپ جۇرسە دەيمىز. بارشا وتانداستارىمىز ءوز مەملەكەتى ەلباسىسىنىڭ, جاڭا قازاقستاننىڭ ساۋلەتشىسى مەن مەملەكەتقۇرۋشىسىنىڭ كوشباسشىلىعىمەن قول جەتكىزگەن, بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن حالىقارالىق تابىسىن ماقتانىش ەتۋگە قۇقىلى. سوندىقتان دا وسى حابارعا بايلانىستى ءبىز ەڭ الدىمەن ەلباسىمىزدى ۇلت كوشباسشىسى رەتىندەگى جارقىن جەڭىسىمەن قۇتتىقتاساق ابدەن ورىندى بولادى.
– ەندى سىزگە ينتەرنەتتەن الىنعان ءبىر ماتەريالدان ءۇزىندى وقىپ بەرىپ, اڭگىمەنى سوعان بايلانىستى سۇراقتان وربىتپەكپىن. جاقىندا اقش-تىڭ بەدەلدى “دجەيمستاۋن” قورىنىڭ سايتىندا جاريالانعان ماقالانىڭ ورىسشاعا اۋدارماسىندا بىلاي دەلىنگەن: “تو, كاك كازاحستانۋ ۋدالوس ۋبەديت سترانى-ۋچاستنيتسى وبسە سناچالا پوددەرجات ەگو زاياۆكۋ نا پوست پرەدسەداتەليا, ا زاتەم ي ۆ ەگو سترەملەني پروۆەستي سامميت وبسە, پرەدستاۆلياەت سوبوي حرەستوماتينىي پريمەر ەففەكتيۆنوي پۋبليچنوي ديپلوماتي. پوليتيچەسكيە ليدەرى ي ديپلوماتى كازاحستانا گراموتنو رەاگيرۋيۋت نا ۆنەشنيۋيۋ كريتيكۋ ي سپوسوبنى ۋبەجدات سۆويح كوللەگ ۆ توم, چتو پولوجيتەلنىە پەرەمەنى دەيستۆيتەلنو يمەيۋت مەستو. ەكونوميكا كازاحستانا ي ەگو سترەملەنيە زانيات ۆەدۋششەە مەستو نا رەگيونالنوي پوليتيچەسكوي ارەنە ۆوودۋشەۆليايۋت پوليتيچەسكيح ليدەروۆ سترانى يدتي ك پوكورەنيۋ نوۆىح رۋبەجەي”. بۇعان نە ايتاسىز؟
– ول ماقالانى مەن دە وقىدىم. راسىندا دا, “حرەستوماتيالىق ۇلگى” دەگەنى سيرەك قولدانىلاتىن باعا. ءبۇگىندە حالىقارالىق ساراپشىلار سونداي-اق ءبىزدىڭ توراعالىعىمىز قازاقستانداعى عانا ەمەس, بۇكىل وسى وڭىردەگى دەموكراتيالىق جاڭعىرۋلارعا جاڭاشا سەرپىن قوساتىندىعىن, قازاقستان ىقپالداستىعىنىڭ ەۋروپالىق باعىتىن ەداۋىر كۇشەيتە تۇسەتىندىگىن ايتىپ وتىر.
قازاقستان توراعالىعىنا بايلانىستى مۇنداي جاعىمدى پىكىرلەر ءباسپاسوز بەتىندە دە, تەلەديداردا دا, ينتەرنەت سايتتارىندا دا ايتىلىپ, جازىلىپ جاتىر. مۇنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ ەكونوميكالىق جاعىنان قۋاتتى, دەموكراتيالىق تۇرعىدان دامىعان قازاقستاندى قۇرۋداعى اسا كورنەكتى كوشباسشىلىعىنىڭ, وڭىرلىك جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدەگى اۋقىمدى جەكە ۇلەسىنىڭ حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان ناقتى مويىندالۋىنىڭ كەزەكتى كەلىستى كورىنىسى بولىپ تابىلادى.
ەقىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ اقبۇلاقتا وتكەن بەيرەسمي كەزدەسۋىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى تەرەڭ ماعىنالى ءسوز سويلەدى. ول ءسوز ەقىۇ-عا ءتوراعالىق ەتۋشى مەملەكەتتى باسقاراتىن ادامنىڭ ءسوزى عانا بولىپ شىققان جوق. ول ءسوز قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى, جاسامپازدىق پەن ىنتىماقتاستىق ماسەلەسى ءوز ەلىندە دە, جاھاندىق اۋقىمدا دا بۇكىل قىزمەتىنىڭ وزەگىنە, بىلايشا ايتقاندا كۆينتەسسەنتسياسىنا, ءومىرىنىڭ مانىنە اينالعان ادامنىڭ ءسوزى بولىپ شىقتى. كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلاردىڭ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەقىۇ ءسامميتىن بيىل وتكىزۋ, ونى استانادا وتكىزۋ جونىندەگى ۇسىنىسىن ءبىراۋىزدان قولداۋىنا اسەر ەتكەن ماڭىزدى جايدىڭ ءبىرى ەلباسىمىزدىڭ وسى ءسوزى ەدى.
وسى ورايدا ءسامميتتى وتكىزۋ شەشىمىنە قولداۋ كورسەتكەن بارلىق قاتىسۋشى مەملەكەتتەرگە شىنايى العىسىمىزدى ايتامىز.
استانادا وتكىزىلەتىن سامميت حالىقارالىق قاۋىمداستىق تاراپىنان الەمدەگى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ, باتىس پەن شىعىس اراسىنداعى قاراما-قايشىلىقتاردى ەڭسەرۋ, ەۋراتلانتيكا جانە ەۋرازيا كەڭىستىگىندە ءبولىنبەيتىن قاۋىپسىزدىك قوعامداستىعىن قۇرۋ جولىنداعى قازاقستان مەن ونىڭ جالپىۇلتتىق كوشباسشىسىنىڭ ەرەكشە ءرولىن مويىنداۋدىڭ جارقىن ۇلگىسى بولماق.
بۇگىن ءبىزدىڭ استانا ءسامميتى – ەلباسىنىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى تابىستى جۇرگىزىپ كەلە جاتقان ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنىڭ سالتاناتىنا اينالادى دەپ ءمالىمدەۋگە تولىق نەگىزىمىز بار.
– وسى ورايدا وزىڭىزبەن شەتەلدىك ساپار كەزىندەگى ءبىر اڭگىمەڭىز ەسكە تۇسەدى. ەلباسىمىز 2006 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە اقش-قا بارعانىندا سول كەزدەگى پرەزيدەنت دج. بۋشپەن جۇرگىزگەن كەلىسسوزىن ايتقان ەدىڭىز.
– اق ءۇي قوجايىنىمەن كەزدەسۋدىڭ الدىندا, مەملەكەتتىك دەپارتامەنتتىڭ ءوتىنىشىن ەسكەرىپ, ءبىز ەلباسىنان اقش پرەزيدەنتىمەن ءاڭگىمەدە ەقىۇ تاقىرىبىن قوزعاماۋدى سۇراعان ەدىك. الايدا, پرەزيدەنت كۇرمەۋى قيىن ءتۇيىندى تەز شەشە الاتىن سيرەك قاسيەتىن تاعى دا تانىتىپ, بۋشتىڭ الدىنا وسى ماسەلەنى بۇلتالاقسىز, تىكەلەي قويدى.
دجوردج بۋش تا بىردەن-اق توتەسىنەن تارتىپ: “سىزدەرگە ول ۇيىمنىڭ قاجەتى قانشا؟ توراعا ەلگە تالاپ كوپ قويىلادى, انا ماسەلەدە دە, مىنا ماسەلەدە دە ۇلكەيتكىش شىنىمەن قاراعانداي تەكسەرە بەرەدى, سىناي بەرەدى. سول سىزدەرگە كەرەك پە؟” دەپ سۇراپ قالدى.
ديپلوماتيا تىلىندە بۇل, راسىندا دا, ءبىزدىڭ كانديداتۋرامىزعا قارسى شىعۋدىڭ ناق ءوزى بولاتىن. سوندا دا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوزىنىڭ مىقتى ۋاجدەرىمەن, تەمىردەي بەرىك وي-قيسىنىمەن, تاڭ قالارلىقتاي ادامدىق تارتىمدىلىعىمەن اقش-تاي ۇلى ەلدىڭ باسشىسىن رايىنان قايتارا الدى. سول جەردە, سوپاقشا كابينەتتە-اق دجوردج بۋش ول كەزدەگى مەملەكەتتىك حاتشى كوندوليزا رايسقا ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋ جونىندە قازاقستاننىڭ كانديداتۋراسىن قولداۋعا تاپسىرما بەرىپ تاستادى, مۇنىڭ ءوزى 2007 جىلدىڭ 30 قاراشاسىندا ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ شەشىمىنە ناقتى اسەر ەتكەن جاي بولدى.
قازاقستان كانديداتۋراسىن باسقا ەلدەر دە بىردەن قولداي كەتكەن جوق. ەلباسىمىز جىلدار بويىنداعى رەسمي ساپارلارى كەزىندە كوپتەگەن مەملەكەت باسشىلارىمەن كەزدەسە ءجۇرىپ, قازاقستاننىڭ وسىنداي ۇيىمعا توراعالىق ەتۋگە قاي جاعىنان دا ءپىسىپ-جەتىلىپ تۇرعانىن كوز جەتكىزە دالەلدەدى, اقىرى قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعىن قولداۋىنا قول جەتكىزە الدى.
بۇل ارادا نازارباەۆتىڭ حالىقارالىق ارەناداعى اسا بيىك بەدەلىمەن قاتار, ايتقان سوزىنە ەلدى ۇيىتىپ, ۇسىنىسىن وتكىزبەي قويمايتىن قاسيەتىنىڭ, جوعارى ديپلوماتيالىق شەبەرلىگىنىڭ جانە ەلدەن ەرەكشە حاريزماسىنىڭ دا ۇلكەن ءرولى بولعانىن ايتقىم كەلەدى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەقىۇ ءتوراعالىعىنا قول جەتكىزۋمەن دە توقتاپ قالعان جوق. مۇنان سوڭ ەلباسىمىز جۇرتتىڭ كوبى ساتىمەن شەشىلەرىنە سەنە قويماعان ماقساتقا – ۇيىم ءسامميتىن استانادا, ءبىزدىڭ توراعالىعىمىز جىلىندا وتكىزۋ ماقساتىنا ۇمتىلدى. اقىر اياعىندا, مىنە, ول ماقساتقا دا قولىمىزدى جەتكىزدى.
مەملەكەتىمىز باسشىسىنىڭ بۇل باستاماسىنىڭ ەقىۇ جاۋاپتى اۋقىمدى كەڭىستىكتەگى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن, ۇيىمىنىڭ ءوزىنىڭ دامۋى ءۇشىن كوكەيكەستىلىگى مەن ستراتەگيالىق ماڭىزىن اسىرا باعالاۋ قيىن. ءبىزدىڭ بۇگىنگى ماقساتىمىز – ۆانكۋۆەر مەن ۆلاديۆوستوك اراسىنداعى قاۋىپسىزدىك كەڭىستىگى تۇجىرىمداماسىن تاريحتا قالدىرىپ, جاڭادان ەۋرازيالىق جانە ەۋراتلانتيكالىق قاۋىپسىزدىك قوعامداستىعىن قۇرۋ ىسىنە كوشۋ. جوعارى دەڭگەيدەگى مۇنداي كەزدەسۋدىڭ ءناتيجەسىندە جاڭا گەوساياسي جاعدايدا حەلسينكي قورىتىندى اكتىسى تۇجىرىمداماسىنان تابيعي جانە كوكەيگە قونىمدى تۇردە تۋىندايتىن “استانا رۋحى” سەكىلدى جاڭا ساياسي ۇعىم پايدا بولاتىنىنا مەن كامىل سەنەمىن. بۇل ءبىزدىڭ ۇيىمنىڭ 35 جىلدىق مەرەيتويىن لايىقتى اتاپ وتۋگە جانە ونى ءXXى عاسىردا جاڭا جەتىستىكتەرگە جەتەلەۋگە جول اشۋى ءتيىس.
قازاقستان وسى ۇيىمعا توراعا بولدى دەگەنگە ەكپىن تۇسىرە ايتاتىندىعىمىز ءبىزدىڭ وسى مارتەبەگە تمد-دا, ازيادا, مۇسىلمان الەمىندە, تۇركى جۇرتىندا ءبىرىنشى قول جەتكىزگەنىمىزگە, وسى توپتاردان الدىمەن سۋىرىلىپ شىققانىمىزعا بايلانىستى ەكەنىن ەستە ۇستاۋعا ءتيىسپىز. استانانىڭ وسى ابىرويلى ۇيىمداعى توراعالىعىن مەملەكەتىمىز باسشىسىنىڭ سىرتقى ساياساتتاعى قىزمەتىنىڭ تاماشا ناتيجەسى, ونىڭ بيىك حالىقارالىق بەدەلى مەن وڭىرلىك جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدەگى كوشباسشىلىعىن ناقتى مويىنداۋ دەپ قاراۋ ادىلدىك بولماق.
قازاقستانعا دەيىن توراعالىق مىندەت ەقىۇ-عا مۇشە 19 مەملەكەتكە جۇكتەلگەن, الايدا ولاردىڭ اراسىندا ءوز ەلىندە ۇيىم ءسامميتىن وتكىزە العاندارى كوپ ەمەس.
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ءتوراعالىعىمەن 55 مەملەكەت باسشىسى جانە ەقىۇ-نىڭ ارىپتەس 12 ەلى اراداعى 11 جىلدىق كىدىرىستەن كەيىن باس قوسقاندا ۇيىمنىڭ جاڭعىرۋىنا, قازىرگى احۋالعا بەيىمدەلۋىنە جانە سايىپ كەلگەندە ەۋراتلانتيكالىق جانە ەۋرازيالىق كەڭىستىكتە جاڭا سەرىكتەستىك ءداۋىرىنىڭ باستالۋىنا ەكپىندى سەرپىن بەرەتىنىنە مەن كامىل سەنەمىن.
– وقىرماندارعا وسىعان دەيىنگى سامميتتەردى اتاپ بەرسەڭىز.
– جاقىندا حالىقارالىق قوعامداستىق حەلسينكي قورىتىندى اكتىسىنىڭ 35 جىلدىعىن اتاپ ءوتتى. ۇيىمنىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى رەتىندە مەن وسىعان وراي مالىمدەمە جاسادىم. حەلسينكي قورىتىندى اكتىسى وسى 35 جىل ىشىندە ءوزىنىڭ وزەكتىلىگىنەن ايىرىلعان جوق. 35 مەملەكەتتىڭ باسشىلارى حەلسينكي قالاسىندا باس قوسىپ, ماقۇلداعان بۇل جاڭاشىل جانە جان-جاقتى قاۋىپسىزدىك تۇجىرىمداماسى ءبۇگىنگى كۇنى دە ەقىۇ جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ ايماعىندا قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدى فاكتورى بولىپ تابىلادى. سول كەزدە بەكىتىلگەن قاۋىپسىزدىكتىڭ اسكەري-ساياسي, ەكونوميكالىق-ەكولوگيالىق جانە گۋمانيتارلىق دەگەن ءۇش ولشەمى وسى كۇنگە دەيىن ۇيىم قىزمەتىنىڭ نەگىزى. ال بۇل ساياساتتىڭ نەگىزى ۇيىمنىڭ 1975 جىلعى حەلسينكي سامميتىندە قالانعان.
ودان كەيىنگى سامميتتەر 1990 جىلى پاريجدە, 1992 جىلى قايتادان حەلسينكيدە, 1994 جىلى بۋداپەشتتە, 1996 جىلى ليسسابوندا, 1999 جىلى ىستامبۇلدا وتكىزىلدى. ەندى 11 جىلدان كەيىن استانا سامميتى وتكىزىلگەلى وتىر. ەلباسىمىز: “2010 جىلى ەقىۇ ءسامميتىن وتكىزۋ حەلسينكي قورىتىندى اكتىسىنىڭ 35 جىلدىعىندا الەم قاۋىمداستىعىنا ۇيىمنىڭ “حەلسينكيدەن استاناعا دەيىن” دامۋىن كورسەتۋگە ەرەكشە مۇمكىندىك بەرەدى”, دەپ اتاپ كورسەتتى.
– وسى سامميتتەردىڭ اراسىنداعى ءبىز ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى بۋداپەشت ءسامميتى بولار.
– ۇيىم سامميتتەرىنىڭ قاي-قايسىسى دا ماڭىزدى. ارينە, يادرولىق قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتقان الەمدەگى تۇڭعىش مەملەكەت رەتىندە قازاقستانعا يادرولىق قارۋعا يە ءۇش ەلدىڭ – اقش-تىڭ, رەسەيدىڭ, ۇلىبريتانيانىڭ تاراپىنان قاۋىپسىزدىك كەپىلدىگى بەرىلگەن بۋداپەشت سامميتىنىڭ ءبىز ءۇشىن ورنى ەرەكشە. سول سامميتتەن سوڭ كوپ ۇزاماي مۇنداي كەپىلدىكتى قىتاي مەن فرانتسيا دا بەرگەن. 1992 جىلى فينليانديا استاناسىندا وتكەن سامميتتە ەلباسىمىز حەلسينكي قورىتىندى اكتىسىنە قول قويۋ ارقىلى قازاقستاننىڭ وسى اتاقتى قۇجاتتا كورسەتىلگەن قۇندىلىقتاردى قۋاتتايتىنىن ءبىلدىردى. ءايگىلى پاريج حارتياسىن (“جاڭا ەۋروپا دەكلاراتسياسى”) قابىلداعان سامميتتىڭ دە ماڭىزى بولەكشە. ءبىز بيىلعى توراعالىق تۇسىندا بۇل حارتيانىڭ 20 جىلدىعىنا دا تيىسىنشە كوڭىل ءبولىپ وتىرمىز. 1996 جىلعى ليسسابون ءسامميتىنىڭ العاشقى ءماجىلىسى ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەنىمەن دە ەستە قالدى. ال ەندىگى جەردە ءبىز ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى سامميت قازاقستان ەلورداسىنداعى وسى استانا سامميتى بولاتىنى وزىنەن ءوزى تۇسىنىكتى.
ەلباسىمىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەقىۇ-نىڭ توراعالىق قىزمەتىنە كىرىسۋىنە وراي قاڭتاردا جولداعان ۇندەۋىندە: “ناق بۇگىن ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ كوشباسشىلارى ساياسي ەرىك-جىگەر تانىتىپ, ءوز حالىقتارىنىڭ الدىندا تۇرعان كۇردەلى دە ءتۇيىندى ماسەلەلەرگە جاۋاپ بەرەتىن ۋاقىت كەلدى. سامميت ەقىۇ-نىڭ وسى زامانعى قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ الدىن الۋعا بەيىمدەلۋىنە قۋاتتى قارقىن بەرىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار ءبىزدىڭ حالىقتارىمىزدىڭ وسى ۇيىمعا دەگەن سەنىمى مەن قۇرمەتىن دە ارتتىرا تۇسەدى”, دەپ مالىمدەگەن. سوندىقتان دا توراعالىقتىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ ءبىزدىڭ باسشىلىققا العان باسىمدىعىمىز پرەزيدەنتتىڭ وسى ستراتەگيالىق حالىقارالىق باستاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بولدى, ول باستاما بۇگىندە ەۋراتلانتيكالىق جانە ەۋرازيالىق كەڭىستىكتەگى شىن مانىندە تەكتونيكالىق وزگەرىستەر تۋىنداتقان وبەكتيۆتى قاجەتتىلىك.
– مۇنداي ۇيىم توراعالىعىنا دايىندىق جۇمىستارى جىلدار بويى جۇرگىزىلەتىنىن جاقسى بىلەمىز. جۇرتشىلىققا استانانىڭ توراعالىققا جەتەر جولداعى بەلەستەرىن, بۇل ماقساتقا ءبىزدىڭ نە ءۇشىن ۇمتىلعانىمىزدى اڭگىمەلەپ بەرۋىڭىزدى سۇرايمىز.
– قازاقستان ەقىۇ توراعالىعىنا ۇمتىلاتىنىن سوناۋ 2003 جىلعى 18 اقپاندا جاريا ەتكەن. سوندا, ۇيىم تۇراقتى كەڭەسىنىڭ ۆەناداعى ماجىلىسىندە ەلىمىزدىڭ وسى جونىندەگى ءوتىنىمى العاش رەت حابارلانعان. سودان بەرگى ۋاقىتتا بۇكىل ەلىمىزدىڭ, ونىڭ ىشىندە ەڭ الدىمەن ديپلوماتيالىق قىزمەتتىڭ كۇش-جىگەرى وسى ماقساتقا قول جەتكىزۋگە جۇمسالدى.
ال ەندى ءبىزدىڭ بۇل توراعالىققا ءوز كانديداتۋرامىزدى نە ءۇشىن ۇسىنعانىمىزعا كەلەيىك. الدىمەن ءبىز ۇلتتىق مۇددەلەرىمىز تۇرعىسىنان ورتالىق ازياداعى, سونىڭ ىشىندە اۋعانستانداعى ناعىز ءارى ۇزاق مەرزىمدى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە سەپتەسۋدى ماقسات ەتتىك, مۇنىڭ ءوزى قازاقستاننىڭ ۇدەمەلى دامۋىنىڭ اسا ماڭىزدى فاكتورى بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار ءبىز قازاقستاننىڭ باتىس پەن شىعىس اراسىنداعى ۇنقاتىسۋدا وزىندىك ءبىر وركەنيەتتىك كوپىر رەتىندەگى ورنىن كۇشەيتە ءتۇسۋدى كوزدەدىك. مۇنىڭ ءبارى ەلىمىزدىڭ تابىستى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە دەموكراتيالىق دامۋىمەن, ازاماتتارىمىزدىڭ ارقاۋلىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قامتاماسىز ەتۋمەن, ولاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋىمەن تياناقتالىپ وتىرىلدى.
ءبىز توراعالىققا كىرىسكەن كەزگە قاراي ەقىۇ-نىڭ ءوزىن كۇشەيتۋدىڭ, ۆەنانىڭ شىعىسى مەن باتىسىنداعى ەلدەر اراسىندا سەنىم دەڭگەيىن كوتەرۋدىڭ ءزارۋ قاجەتتىلىگى ءپىسىپ-جەتىلدى. ەقىۇ-نى رەفورمالاۋ, ونىڭ ءتيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جونىندە سىن پىكىرلەر تالاي رەت ايتىلعان. ۇيىمنىڭ توقىراۋى نەمەسە جويىلىپ كەتۋى ەۋراتلانتيكالىق كەڭىستىكتەگى وتە قاۋىپتى ۆاكۋمنىڭ پايدا بولۋىنا اكەلىپ سوعۋى مۇمكىن ەكەنىن ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ توراعالىق قىزمەتىنە كىرىسۋىنە وراي جاساعان ۇندەۋىندە دە ەسكەرتكەن ەدى.
قازاقستان توراعالىق تۇعىرىندا وسى ۇيىمنىڭ بەدەلى مەن الەۋەتىن ارتتىرۋعا, ونى حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ءپارمەندى تەتىگى رەتىندە ساقتاپ, نىعايتۋعا بارىنشا سەپتەسۋگە ۇمتىلادى.
ال ءتىپتى ءبىر سوزبەن ءتۇيىپ ايتار بولسام, استانا ءسامميتى حەلسينكي رۋحىن جاڭا تاريحي جاعدايدا قايتا ورلەتۋدى ماقسات تۇتادى دەر ەدىم.
– قازاقستان توراعالىعى ەكۆاتوردان ءوتىپ, سەگىزىنشى ايعا دا اياق باستى. وسى كەزەڭنىڭ تاجىريبەسى نەنى كورسەتتى؟
– ەقىۇ توراعالىعىن مەملەكەت باسشىسى ستراتەگيالىق ۇلتتىق جوبا دەپ اتاعانىن بىلەسىز. بۇل جوبانىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن, ونىڭ بولاشاعى ءۇشىن داۋىرلىك ماڭىزى بار.
ءبىز قازىردىڭ وزىندە ەقىۇ ءتوراعالىعى ەلدىڭ دەموكراتيالىق دامۋىنا قۋاتتى قارقىن قوسقانىن, قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا قوزعاۋ سالعانىن كورىپ وتىرمىز.
ۇيىمعا توراعالىق ەتۋ قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگىن نىعايتىپ, پاتريوتيزمىن ارتتىرا تۇسەدى. توراعالىققا دايىندىق بارىسىندا قولعا الىنعان “ەۋروپاعا جول” مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ دامۋىنداعى ساپالىق جاڭا بەلەس بولاتىندىعى تالاس تۋدىرمايدى.
قازاقستان توراعالىعىنىڭ ءتۇيىندى قاعيداتتارىنىڭ ءبىرى ۇيىمنىڭ ءۇش “قورجىنىنىڭ” بىردەي ەتىپ تولتىرىلۋى. ول ءۇش “قورجىننىڭ” ءبىرىنشىسى – اسكەري-ساياسي ولشەم. ءبىز قاۋىپسىزدىكتىڭ كەڭىستىگىن ەمەس, قوعامداستىعىن قالىپتاستىرۋعا اۋەل باستان كۇش سالىپ كەلەمىز. ەقىۇ-نىڭ ەكىنشى ولشەمى رەتىندە ۇزاق مەرزىمدى بەيبىتشىلىك, قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىققا قول جەتكىزۋ, بولۋى مۇمكىن ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق قاۋىپ-قاتەرلەرگە دەر كەزىندە جانە بالامالى جاۋاپ بەرۋ قازاقستان توراعالىعىنىڭ ەرەكشە نازارىندا تۇر. ال ءۇشىنشى – گۋمانيتارلىق ولشەم بويىنشا ءبىز ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قامتاماسىز ەتۋگە اتسالىسۋدامىز.
ەقىۇ-داعى توراعالىعىمىزدىڭ جەتى ايى وتكەن شاقتا ءبىز مۇشە ەلدەردىڭ قازاقستاننىڭ وسى قادىرلى حالىقارالىق ۇيىمداعى ساياسي كوشباسشىلىعىنا وڭدى باعالار بەرىلىپ جاتقانىن رازىلىقپەن ايتا الامىز. ارىپتەستەرىمىز ءبىزدىڭ حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ كۇش-جىگەرىن كەڭەستەن كەيىنگى كەڭىستىكتەگى قاقتىعىستىق جاعداياتتاردى رەتتەۋگە ساتىمەن جۇمىلدىرىپ وتىرعانىمىزدى ايرىقشا اتاپ كورسەتۋدە.
– كەڭەستەن كەيىنگى كەڭىستىكتەگى قاقتىعىستىق جاعداياتتاردى رەتتەۋ دەگەندە كورشىلەس قىرعىزستاندا قالىپتاسقان احۋال ايتىلىپ تۇر ما؟
– ول عانا ەمەس. ءبىز توراعا ەل رەتىندە بۇرىنعى كسرو اۋماعىنداعى ۇزاق ۋاقىت شەشىمىن تاپپاعان قاقتىعىستاردى رەتتەۋگە دە كوپ كۇش-جىگەر جۇمسادىق. پريدنەستروۆە, تاۋلى قاراباق, گرۋزيا-وسەتيا, گرۋزيا-ابحازيا قاقتىعىستارى وڭايلىقپەن, توراعالىقتىڭ ءبىر جىلىندا شەشىلە سالاتىن تۇيىندەر ەمەس. بىراق, ۇنقاتىسۋعا, تەكەتىرەسىپ تۇرعان جاقتاردىڭ اراسىندا مامىلەگە كەلۋ جولدارىن ىزدەۋگە بارشا قاجىر-قايراتتى جۇمساۋ, قاقتىعىستاردى تارقاتۋعا وڭدى العىشارتتار جاساۋعا بولادى جانە سولاي ەتۋ قاجەت. ءبىز وسىعان ۇمتىلۋدامىز.
كورشىلەرىمىزگە كەلسەك, بارىنەن بۇرىن نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ, اقش جانە رەسەي پرەزيدەنتتەرى باراك وباما مەن دميتري مەدۆەدەۆتىڭ بىرلەسە وتىرىپ, قىرعىزستانداعى داعدارىستىق جاعدايدى جاقسارتۋعا جۇمساعان كۇش-جىگەرى وسى ەلدىڭ ازامات سوعىسىنىڭ وت-جالىنىنا ورانۋىنا جول بەرمەدى. دۇربەلەڭگە تولى سول كۇندەر مەن تۇندەردە ءبىزدىڭ ەلباسىمىزدىڭ وسى وڭىردەگى دە, ودان سىرت جەرلەردەگى دە بيىك بەدەلى, اسقان ابىرويى ايشىقتى كورىندى.
كۇندەر مەن تۇندەر دەگەندى ادەيى ايتىپ وتىرمىن. قىرعىزستانداعى جاعداي وقىس شيەلەنىسكەن تۇستا پرەزيدەنتىمىز ۆاشينگتونداعى يادرولىق سامميتتە جۇرگەن ەدى. سوندا كۇندىز سامميتتە تالقىلاۋعا قاتىسىپ, ءسوز ءسويلەپ, سۇحبات بەرىپ, وزگە ەلدەر باسشىلارىمەن كەزدەسىپ ءجۇرىپ, تۇندە (بۇل كەزدە بىزدە كۇندىز عوي) وسى قىرعىزستان ماسەلەسى بويىنشا قايتا-قايتا استانامەن, بىشكەكپەن سويلەسىپ, تاپسىرمالار بەرىپ جاتتى. داعدارىستى ساتتە اقش پەن رەسەي باسشىلارى شيەلەنىسكەن ءتۇيىندى تارقاتۋ, ەلدەگى ازامات سوعىسىنىڭ الدىن الۋ جونىندەگى اسا اۋىر جۇمىستى اتقارۋدى ءدال نۇرسۇلتان نازارباەۆتان ءوتىندى.
باۋىرلاس ەل رەتىندە دە, ەقىۇ ءتوراعاسى رەتىندە دە ءبىزدىڭ قىرعىزستانعا كومەك بەرۋدە اتقارار ءىسىمىز ءالى دە كوپ. رەفەرەندۋمنىڭ وتكىزىلۋى زاڭ وكتەمدىگىن قالپىنا كەلتىرۋ جولىنىڭ العاشقى بەلەسى عانا. ەندى قوردالانىپ قالعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق پروبلەمالاردى شەشۋ, قيراتىلعان نارسەنىڭ ءبارىن قالپىنا كەلتىرۋ كەرەك. مىنە سوندىقتان دا مەملەكەتىمىز باسشىسى قىرعىزستاننىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدان قايتا ورلەۋىنىڭ باعدارلاماسىن ۇسىندى, ونى ەكى اعايىنداس ەلدىڭ ۇكىمەتتەرى قازىردىڭ وزىندە جۇزەگە اسىرا باستادى. پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ قامقورلىق ەتۋىمەن بيىلعى قىركۇيەك ايىندا الماتىدا شاقىرىلاتىن حالىقارالىق دونورلىق كونفەرەنتسيا وسى ماسەلەگە ارنالادى.
– قازاقستان توراعالىعىنا سىناق بولاتىن جايدىڭ ءبىرى – اۋعانستانداعى جاعداي. وتكەن جىلدىڭ اياعىندا وزىڭىزبەن سول ەلگە شۇعىل بارىپ قايتقاندا وعان كوزىم جەتە ءتۇستى. ەلباسىمىز ەقىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ اقبۇلاقتاعى كەزدەسۋىندە “بۇگىنگى كۇندە اۋعانستانعا قاتىستى ەقىۇ-نىڭ جاڭا ستراتەگيالىق باعىتى قاجەت ەكەندىگىنە ەشقانداي كۇمان جوق”, دەگەن ەدى. بۇل باعىتتىڭ ءمانى نەدە؟
– الەمدە سوڭعى جىلدارى بولىپ جاتقان كۇردەلى وزگەرىستەر ەقىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردەن, اسىرەسە, ولاردىڭ باسشىلارىنان, ۇيىم جاۋاپكەرشىلىگىندەگى ايماقتا تۋىندايتىن جاڭا قاۋىپ-قاتەرلەرگە لايىقتى شارا قولدانۋدى تالاپ ەتەدى. ناقتى اۋعانستانعا بايلانىستى ايتار بولسام, ەقىۇ-نىڭ ول ەلدەگى باستى ماقساتى قارۋلى قاراما-قارسىلىقتى جاسامپازدىق جولعا تۇسىرۋگە جاردەمدەسۋ دەر ەدىم.
اۋعانستاندى بۇكىل ۇزىنا تاريح بويىندا ەشكىم دە باسىپ الىپ كورگەن ەمەس. حح عاسىردىڭ اياعى مەن ءححى عاسىردىڭ باسىنداعى وقيعالار “اۋعان پروبلەماسىنىڭ” اسكەري شەشىمى جوق ەكەنىنە تاعى سەندىرە تۇسەدى. سوندىقتان قازىردىڭ وزىندە, حالىقارالىق كواليتسيا كۇشتەرىنىڭ ەلدەن كەتكەنىن كۇتىپ وتىرماي, اۋعان حالقىن بەيبىت ومىرگە دايىنداۋ ماڭىزدى ءىس. وسى ماقساتپەن قازاقستان ەلىمىزدەگى ورتا مامانداندىرىلعان جانە جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتۋ ءۇشىن بيىلدان باستاپ جىلىنا 200 ادامدى شاقىرعالى وتىر. بۇل ءۇشىن 50 ملن. اقش دوللارى كولەمىندە قارجى بولىنگەنىن بىلەسىز.
اۋعانستانمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ, ەلگە گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتۋ ءجونىندە الدا دا كوپ ءىس اتقارىلادى. قازاقستان جاقىندا ءوزىنىڭ ساۋدا-ونەركاسىپتىك پالاتاسىنىڭ كابۋلداعى وكىلدىگىن اشتى. ەڭ باستىسى – بيىلعى استانا سامميتىندە اۋعانستانداعى جاعداي تاقىرىبى كۇن ءتارتىبىنىڭ ەڭ وزەكتىلەرىنىڭ ءبىرى بولماقشى.
– سامميت تاقىرىبىنا قايتىپ ورالايىق. ونىڭ وسىنشا جىل وتكىزىلمەي كەلگەنىن ءسىز قالاي تۇسىندىرەر ەدىڭىز؟ استانا فورۋمىندا قانداي ماسەلەلەر تالقىلانباقشى؟
– راسىندا دا, ەقىۇ-نىڭ سوڭعى ءسامميتى وسىدان 11 جىل بۇرىن ىستامبۇلدا وتكىزىلگەن. ءبىزدىڭ الدىمىزدا توراعا بولعان ەلدەردىڭ تالايى وزدەرىنىڭ توراعالىعى تۇسىندا ۇيىم ءسامميتىن وتكىزۋدى ۇسىنعانى بەلگىلى. بىراق ولاردىڭ ۇسىنىستارى قوعامداستىق تاراپىنان تولىق قولداۋ تاپپاي كەلدى.
نەگە؟ سەبەبى كوپ. نەگىزگى سەبەبى ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر كوشباسشىلارىنىڭ دەڭگەيىندە تالقىلاۋعا تۇرارلىقتاي تاقىرىپتاردىڭ جەتكىلىكسىزدىگى سياقتى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا الەمدە ىرگەلى وزگەرىستەر ورىن الدى, وكىنىشكە وراي, ولاردىڭ اراسىندا ءبارى بىردەي جاقسى وزگەرىستەر ەمەس. قازىر ءبىرشاما بەتى قايتا باستاعان جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىس جاڭا گەوساياسي جانە گەوەكونوميكالىق جاعداياتتار تۋىنداتۋدا. بۇگىندە ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ كوشباسشىلارى وسى قىر كورسەتۋلەر مەن قاتەرلەرگە بالامالى جاۋاپتاردى بىرلەسە ىزدەپ تاباتىنداي, ءبىزدىڭ ۇيىمىمىز قىزمەتىنىڭ جاڭا كوكجيەكتەرىن انىقتايتىنداي كەز كەلدى. “قىرعي-قاباق سوعىس” ۋاقىتىندا دۇنيەگە كەلگەن بۇل ۇيىم ءوز تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, دامۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە شىعۋعا ءتيىس.
ءبىز قازىر ءسامميتتىڭ وڭتايلى كۇن ءتارتىبىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ۇيىمداعى ارىپتەستەرىمىزبەن كۇنبە كۇن جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىرمىز. قازىرشە ونىڭ نەگىزگى تاقىرىپتارى ۇيىم اياسىندا قابىلدانعان مىندەتتەمەلەردىڭ بارلىعىن قۋاتتاۋ; ەۋراتلانتيكالىق جانە ەۋرازيالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ بولاشاعى, سونىڭ ىشىندە كورفۋ ۇدەرىسى مەن ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك شارتىنىڭ جوباسى; قارۋ-جاراققا باقىلاۋ جاساۋ مەن اسكەري سالاداعى سەنىم; جاڭا سىناقتار مەن قاتەرلەرمەن كۇرەس; اۋعانستان مەن قىرعىزستانداعى جاعداي; ادام قۇقى مەن بوستاندىعى, باسقا دا امبەباپ قۇندىلىقتار سياقتى ماسەلەلەر بولاتىن شىعار دەگەندى عانا شامالاپ ايتا الامىن.
قازاقستان ۇيىم توراعاسى رەتىندە قازىردىڭ وزىندە مۇشە ەلدەرگە ءسامميتتىڭ سيپاتى, ونىڭ ماقساتتارى مەن كۇتىلەتىن ناتيجەلەرى تۋرالى ءوز پايىمداماسىن جەتكىزدى.
الدا تۇرعان جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋ ەقىۇ ارقاۋىنا الىنعان قاعيداتتار مەن مىندەتتەمەلەرگە ءبىزدىڭ ءبارىمىزدىڭ ادالدىعىمىزدى, شىن مانىندە ءبىرتۇتاس ءارى بولىنبەس قاۋىپسىزدىك قوعامداستىعىن قۇرۋعا دەگەن شىنايى ۇمتىلىسىمىزدى تانىتادى, وسىناۋ بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمنىڭ قىزمەتىنە سونى سەرپىن بەرەدى دەپ سەنەمىن.
– قازاقستان ءدال وسىنداي كولەمدەگى الەمدىك جيىندى ەشقاشان ۇيىمداستىرىپ كورمەگەنى انىق. ۇيىمعا مۇشە 55 ەلدىڭ دەلەگاتسياسىنىڭ سىرتىندا ازياداعى, جەرورتا تەڭىزىندەگى ارىپتەس ەلدەرىمىزدىڭ ءوزى بىرقىدىرۋ, بايقاۋشى رەتىندە كەلەتىن ەلدەردىڭ دەلەگاتسيالارى قانشاما. سامميتكە دايىندىقتىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قىرلارى جونىندە نە ايتا الاسىز؟
– استانا سامميتىنە دايىندىق, ونى ويداعىداي وتكىزۋ ەندىگى جەردە ءبىزدىڭ ۇيىمعا توراعالىعىمىزدىڭ ءتۇيىندى مىندەتىنە عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە شىن مانىندە جالپىۇلتتىق باسىمدىققا اينالعانى انىق. پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ ءادىل ايتقانىنداي, ەقىۇ ءسامميتىن – بۇكىل كەڭەستەن كەيىنگى كەڭىستىكتە مۇنداي اۋقىمداعى تۇڭعىش حالىقارالىق فورۋمدى وتكىزۋ ابىرويلى مىندەت قانا ەمەس, ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك تە. ەندىگى جەردە ونى دايىنداۋ مەن ەڭ جوعارى ۇيىمداستىرۋشىلىق دەڭگەيدە وتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزى زور. ءبىز ءۇشىن ءبىزدىڭ قوعامىمىزدىڭ تولەرانتتىلىق, داستۇرلەردى قۇرمەتتەۋ, سەنىم مەن ءوزارا تۇسىنىستىك ءتارىزدى باستى قۇندىلىقتارىن پاش ەتۋدىڭ تاڭعاجايىپ مۇمكىندىگى تۇر.
قازاقستاننىڭ بۇل مىندەتتى دە تاماشا اتقارارىنا ءبىزدىڭ ەشقانداي كۇمانىمىز جوق.
– بۇگىندە قازاقستان حالىقارالىق ساياساتتىڭ بۇرىنعىداي جاي قاتىسۋشىسى ەمەس. قازىر قازاقستان سول ساياساتقا بەلسەندى ىقپال جاسايتىن ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلدى. الداعى سامميت بەرى قويعاندا ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى, ارىرەك ايتقاندا بۇكىل الەمدەگى ەلەۋلى وقيعالاردىڭ بىرىنە اينالارىنا, مەملەكەتىمىزدىڭ مەرەيىن تاسىتارىنا, وسىنداي ءمارتەبەگە قول جەتكىزگەن ەلباسىمىزدىڭ ابىرويىن اسىرارىنا كۇماندانبايمىز. ال ەندى ناقتى ءبىر سۇراق. سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋىندە استانا ءسامميتىنىڭ وتەر ۋاقىتى “جىل سوڭىنا دەيىن” دەپ بەلگىلەنگەن ەدى. ەلباسىمىز كۇنى كەشە عانا استانا ءسامميتىن بيىلعى 1-2 جەلتوقسان كۇندەرى وتكىزۋ جونىندە ۋاعدالاستىققا قول جەتكەنىن ءمالىمدەدى. بۇعان بايلانىستى نە ايتار ەدىڭىز؟
– ءيا, 3 تامىزدا ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسى ۇيىم ءسامميتىن استانادا وتكىزۋ جونىندە رەسمي شەشىم قابىلدادى.
قازاقستان ءۇشىن جۇلدىزى بيىكتەن جارقىراعان ساۋلەلى ساتتە, الداعى وقيعانىڭ تاريحي ماڭىزىن ەسكەرە كەلگەندە, سامميت شاقىرۋ جونىندەگى شەشىمدى ءدال نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ – ەقىۇ-نى باسقارۋشى ەل باسشىسىنىڭ, قازاقستاننىڭ وسىناۋ حالىقارالىق اسا جارقىن جەتىستىگىن جاساعان جاننىڭ جاريا ەتكەنى ناعىز ادىلەتتىلىكتىڭ ءوزى بولىپ شىقتى.
– سامميت دايىندىعىنىڭ قاربالاس كەزەڭىندە ۋاقىت ءبولىپ, سۇراقتارىما تىڭعىلىقتى جاۋاپ قايتارعانىڭىزعا العىس ايتامىن. الداعى ۇلى جيىنعا تابىس تىلەيمىن.
سۇحباتتاسقان ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ.
تۇركيا, بودرۋم.