جەتىسۋدىڭ تاۋلى تابيعاتى كوركەم, قۇز-شىڭى ادامنىڭ ەرىك-جىگەرىن شىڭداپ, سەزىمىن تەربەيدى. تەكەلى شاھارىنىڭ اينالاسىنداعى كوگىلدىر تاۋلاردىڭ كورىنىسى ءتىپتى عاجاپ. وسىنداي سۇلۋلىقتى پاش ەتۋ, جارقىراتا كورسەتۋ ارقىلى تۋريستەر تارتىپ, ونى قارجى كوزىنە اينالدىرۋ بۇگىنگى كۇننىڭ ەنشىسىندەگى ماسەلە. قالا الاتاۋدىڭ باتىس سىلەمدەرى شاتقالىنىڭ بىرىندە, تەڭىز دەڭگەيىنەن 950-1600 مەتر بيىكتىكتە ورنالاسسا, ونىڭ ىرگەسى 1911 جىلى قالانىپ, 1927 جىلى كەنت مارتەبەسى بەرىلگەن ەكەن. قالانىڭ وڭ جاعالاۋىنان قورعاسىن, مىرىش, كۇمىس, كادمي كەندەرى تابىلىپ, ەل ەكونوميكاسىن ارتتىرۋعا ۇلەس قوسىپ, كەزىندە قانشاما جاندارعا قانات ءبىتىردى دەسەڭىزشى. دەسەك تە, وسى مەكەننىڭ بار بولمىسىن كوپشىلىككە كورسەتۋ جاعى كەمشىن ءتۇسىپ جاتقانى انىق. وسىعان وراي تەكەلى قالاسىنداعى تاۋ شاتقالىندا تاۋ جانە جاياۋ ءجۇرۋ تۋريزمىنە ارنالعان “جوڭعاريا – 2010” اشىق رەسپۋبليكالىق تۋرياداسى باستالىپ, ول ءبىراز ۋاقىتقا سوزىلاتىندىقتان العا قويعان ماقسات-مۇددە جوعارى.
جالاۋ كوتەرگەن تۋريادا بيىل “تۋريزم ەسىرتكىگە قارسى” ۇرانىمەن جاستاردى سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ مەن ءتۋريزمدى سپورتتىڭ ءبىر ءتۇرى رەتىندە ناسيحاتتاۋدى, جوڭعار الاتاۋىنداعى تۋريستىك باعىت پەن جاستارعا ەكولوگيالىق تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋعا باۋلۋدى العا قويۋىمەن قۇندى دەۋگە بولادى.
تالدىقورعان قالاسىنداعى “جاسوسپىرىم تەحنيكتەر” ۇيىرمەسى مەن “جوڭعاريا” تۋريستىك كلۋب جەتەكشىسى الەكساندر بوبرۋسوۆ اڭگىمەسىندە جاستاردى سپورتتىق تۋريزمگە كوپتەپ تارتۋدى, تاۋ ءتۋريزمنىڭ تەحنيكاسىنداعى تاجىريبەنى ارتتىرىپ, رازريادتى تۋريستەردىڭ قاتارىن كوبەيتۋ قاجەتتىگىن ورتاعا سالدى. سونداي-اق, نۇسقاۋشىلار دايىنداپ, تمد مەملەكەتتەرىندەگى تۋريستىك مەكەمەلەرمەن بايلانىس ورناتۋ ماقسات ەتىلگەنىنە دە ەكپىن بەردى.
كوپتەن بەرى شىركەيساي تاۋ شاتقالى تۋريستەر نازارىنان تىس قالىپ كەلدى. الايدا, قازىرگى تاڭدا بۇل سايدا دەمالۋشىلار مەن تۋريستەردىڭ قاتارى ەداۋىر وسكەن. رەسپۋبليكالىق تۋريادا اشىق بولعاندىقتان وعان ءتىپتى رەسەي مەملەكەتىنىڭ تۋريستىك توپتارى دا كوپتەپ كوڭىل اۋدارىپ, قاتىسۋدا. ماسەلەن, تۋريادا توبىنىڭ ەكەۋى ماسكەۋدە جيناقتالسا, بارناۋل مەن تومسكىنىڭ تۋريستىك توپتارى دا الىستان ارنايى ات ارىلتىپ كەلگەن. ال قالعان توپتار كوكشەتاۋ, قاراعاندى, شىمكەنت, الماتى قالالارى مەن تالدىقورعان وڭىرىنەن قۇرىلىپ, جاساقتالعان. بارلىعى 180-گە جۋىق تۋريستەر 15 كومانداعا ءبولىنىپ, ءار كوماندانىڭ جەكە مارشرۋتپەن تابيعاتتى تاماشالاۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزىلعان. مارشرۋتتىڭ ارنايى كاتەگوريالىق دەڭگەيى بار دەسەك, ونى ءجۇرىپ وتكەن جاستار سپورتتىق دەڭگەيلەرىن كوتەرۋىنە مۇمكىندىك الادى. تۋريستەردىڭ جەكە قاۋىپسىزدىگىنە “ريسك” قۇتقارۋشى وتريادى” قوعامدىق بىرلەستىگى جاۋاپتى بولعاندىقتان, ولاردىڭ بەلسەندىلىگى دە ەرەكشە.
– تالدىقورعاننان شىققاندا شىركەيساي تاۋ شاتقالىنا شامامەن ەكى ساعاتتا جەتۋگە بولادى. لاگەر تەڭىز دەڭگەيىنەن 2200 مەتر بيىكتىكتە. سوندىقتان وعان كەز كەلگەن اۆتوكولىك شىعا المايتىندىقتان, جول تالعامايتىن “گاز-66” نەمەسە “ۋاز” سياقتى كولىك پايدالانىلۋدا. پالاتكالىق لاگەردە تۋريستەرگە ازىرگە تالاپقا ساي تۇرمىستىق جاعدايلار جاسالماعان. بىراق, الداعى جوسپار ايقىن. بولاشاقتا وسى مەكەندى جالعا الىپ, بازالىق لاگەر جاساۋ جونىندە ءماسەلە كوتەرىلۋدە, دەدى كلۋب جەتەكشىسى.
جەتىسۋدى ايداي الەمگە تانىتقان – لەپسى, باسقان, اقسۋ, بۇيەن, قىزىلاعاش, قاراتال, كوكسۋ ءتارىزدى جەتى وزەننىڭ سۋى بالداي, تۇنىق. ال, شىركەيساي شاتقالىنىڭ شەتىندەگى ءشوبى شۇيگىن تۋريادانىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا كەلگەندەردىڭ ەشقايسىسى وعان بەي-جاي قارامادى. تاڭعاجايىپ تاۋ كورىنىستەرىن تاماشالاپ, سەزىمدەرىمەن ءبولىسىپ, جاقسى كوڭىل-كۇيگە بولەندى. تۋريستەر قاتارىندا جالىنداعان جاستار دا كوپ. ولاردىڭ قورشاعان ورتانى بىلۋگە قۇمارلىعى دا كوڭىل اۋدارتادى.
– مەن سپورت جانە تۋريزم اكادەمياسىندا وقيمىن. قازىرگى كەزدە جاتتىرىقتىرۋشى بولىپ جۇمىس ىستەيمىن. تۋريستىك توپپەن تاۋ شاتقالىنا كەلگەنىمە قۋانىشتىمىن. كوماندامىز “تريتون” دەپ اتالادى. ءبىز 130 شاقىرىمدىق مارشرۋتتى باستاپ, كاتەگوريامىزدى كوتەرسەك دەگەن ماقساتپەن ساپارىمىزدى جالعاستىردىق. جازعى تۋريستىك باعىت ماماندىعىم بويىنشا تاجىريبە جيناقتاۋىما سەپتىگىن تيگىزەدى, – دەدى ەرنار ءابدىراسىلوۆ. كۇنگە كۇيىپ, توتىققان جاستاردىڭ جۇزدەرى جارقىن, كوڭىلدەرى كوتەرىڭكى.
وبلىستىق تۋريزم, دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت باسقارماسى تۋريزمدى دامىتۋ ءبولىمىنىڭ مامانى اينۇر داۋلەتاليەۆا تۋريادا وبلىستاعى تۋريستىك مارشرۋتتاردى جارنامالاپ, ونى حالىققا كەڭىنەن ناسيحاتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتادى. ءمۇمكىندىكتەردى ءتيىمدى پايدالانۋى كەرەك دەپ, تۇرعىنداردى سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ مەن ولكەدەگى تابيعاتى سۇلۋ جەرلەرمەن تانىسۋعا ۇندەدى.
تۋريادا سوڭىنان وسى تاقىرىپ اياسىندا فوتوسۋرەت, تۋريستىك اندەرگە بايقاۋ جاريالانىپ, جاز قىزىعى جالعاسادى.
كۇمىسجان بايجان.
الماتى وبلىسى.