مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سارسەنبى كۇنى اقوردادا قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىنىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭەس وتكىزدى
وندا ۇلەستىك قۇرىلىس پروبلەمالارى, ەلدە زاڭدىلىق پەن ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ جانە كاسىپكەرلەر قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرى ءسوز بولدى. كەڭەس جۇمىسىنا پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ, مەملەكەتتىك حاتشى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆ, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى اسلان مۋسين, باس پروكۋرور قايرات ءمامي, جوعارعى سوت توراعاسى مۇسابەك الىمبەكوۆ, ىشكى ىستەر ءمينيسترى سەرىك بايماعانبەتوۆ, ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس اگەنتتىگىنىڭ (قارجى پوليتسياسى) توراعاسى قايرات قوجامجاروۆ جانە قۇقىق قورعاۋ قۇرىلىمدارى مەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى قاتىستى.
پرەزيدەنت تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋشىلار پروبلەمالارىنا ەرەكشە توقتالدى. ۇلەسكەرلەر قۇقىن قورعاۋ بويىنشا مەملەكەت جەتكىلىكتى شارالار قابىلداپ وتىر. 518,8 ميلليارد تەڭگە بيۋدجەتتەن ارنايى ءبولىنىپ, بۇل قارجىلار ۇلەستىك قۇرىلىستى قولداۋعا باعىتتالعان. سونىڭ ءناتيجەسىندە 353 تۇرعىن ءۇي كەشەنى سالىنىپ, 45 مىڭنان استام ۇلەسكەر ماسەلەسى شەشىمىن تاپتى.
– ءبىزدىڭ كوپتەگەن ەلدەر سەكىلدى بۇل پروبلەمادان سىرت قالۋىمىزعا دا بولار ەدى, بىراق ءبىز ءوز ازاماتتارىمىزعا قولداۋ كورسەتپەي تۇرا المادىق جانە بۇل ماسەلەنى شەشۋگە قاراجات تاپتىق, – دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
سونىمەن بىرگە پرەزيدەنت ۇلەسكەرلەردىڭ قۇقىن قورعاۋدا جاۋاپسىز قۇرىلىس كومپانيالارى جىمقىرعان م ۇلىكتەردى ىزدەستىرۋدى جانە ولاردىڭ قىلمىستىق جولمەن تاپقان تابىستارىن زاڭداستىرۋدىڭ الدىن الۋدى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا قاتاڭ تاپسىردى. بۇل ءاسىرەسە استانا, الماتى جانە وسكەمەن قالالارىنا قاتىستى. جاۋاپسىز قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ اكتيۆتەرىن ىزدەپ تاۋىپ, كەرى قايتارۋ, ولاردىڭ ۇلەسكەرلەر مەن مەملەكەتكە كەلتىرگەن زالالىن ءماجبۇرلەپ وتەتۋ باستى مىندەتكە اينالۋى ءتيىس. وسى رەتتە ەلباسى سوتتاردىڭ ۇلەسكەرلەردىڭ قۇرىلىس ۇيىمدارىنىڭ ۇستىنەن بەرگەن وتىنىشتەرىن جىلدام ءارى ءادىل قاراۋدى قامتاماسىز ەتۋدە, ۇلەسكەرلەردىڭ ورىندى تالاپتارىن قاناعاتتاندىرۋدا زاڭ اياسىنداعى بارلىق امالداردى قولدانۋعا ءتيىس ەكەندىگىن دە ەسكەرتە كەتتى. ۇلەسكەرلەردىڭ قۇقىقتارىن سوت ارقىلى ساپالى قورعاۋ ءۇشىن بۇل سياقتى سوت شەشىمدەرىنىڭ تولىق جانە ۋاقىتىلى ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت.
بۇل ماسەلەلەر زاڭنامالىق دەڭگەيدە دە, پراكتيكالىق قىزمەت جاعدايىندا دا ساپالى ويلاستىرۋدى قاجەت ەتەدى. ۇلەسكەرلەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۇرعىسىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا ارامقول قۇرىلىس سالۋشىلار ۇرلاعان م ۇلىكتى, سونىڭ ىشىندە ەلدەن سىرتقارى جەرلەردە دە ىزدەستىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە ولاردىڭ قىلمىستىق جولمەن تاپقان تابىستارىن زاڭداستىرۋلارىنىڭ الدىن الۋ جونىنەن قوسىمشا شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى.
ال ۇكىمەتكە مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ ۇلەستىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالاسىنداعى قاتىناستاردى رەتتەيتىن زاڭنامالاردى جەتىلدىرۋدى تاپسىردى. وسى ورايدا جاۋاپسىز قۇرىلىس كومپانيالارىنان اقشالاي قاراجاتتى, باسقا دا م ۇلىكتەردى ءوندىرىپ الۋ ءجونىندەگى سوت شەشىمدەرىنىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ءبولىنگەن قارجىنى قايتارۋ تەتىگىن جاساۋ دا باستى نازارعا الىنۋى ءتيىس.
ەلدەگى زاڭدىلىق پەن قۇقىقتىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە قاتىستى ۇمىتتەندىرەرلىكتەي ءمالىمەتتەر كەلتىرىلدى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتىنىڭ 2010 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىنداعى قورىتىندىلارى بويىنشا وڭ ءوزگەرىستەردىڭ ورىن العاندىعى بايقالادى. اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىستار, جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى جانە ەكونوميكا سالاسىنداعى قىلمىستار سانى ازايعان. بۇتىندەي العاندا قىلمىستىڭ اشىلۋى ارتىپ وتىر. دەگەنمەن, پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي, بىرىنشىدەن, ستاتيستيكا بارلىق ۋاقىتتا بىردەي احۋالدى تولىق بەينەلەي بەرمەيدى, ەكىنشىدەن, وڭ وزگەرىستەر بولعان كۇننىڭ وزىندە دە ول ءوزىمىزدى ءوزىمىز تىنىشتاندىرۋعا سەبەپ بولۋعا ءتيىس ەمەس.
وسىعان وراي نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇكىمەتكە قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋعا, ماسكۇنەمدىكپەن كۇرەسكە, ايەلدەر مەن كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى قىلمىستاردىڭ ءوسىمىن تومەندەتۋگە, قىلمىستىق ىستەردى تەرگەگەن كەزدەگى اۋرە-سارساڭداردى جويۋعا, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ازاماتتار مەن زاڭدى تۇلعالاردىڭ ءوتىنىشتەرىن قاراۋدى ۋاقىتىلى جانە ساپالى جۇزەگە اسىرۋىنا ايرىقشا كوڭىل ءبولۋدى تاپسىردى. سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى كەڭەسكە قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگى مەن كوپتەگەن ادامداردىڭ ءومىرىن قيعان جول-كولىك وقيعالارى پروبلەمالارىنا اۋداردى. سونىڭ ىشىندە جاقىندا 21 ادامنىڭ ءومىرى قيىلعان جامبىل وبلىسىندا ورىن العان جول اپاتى دا اتاپ كورسەتىلدى. وسى قايعىلى وقيعاعا بايلانىستى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قايتىس بولعانداردىڭ وتباسىلارىنا كوڭىل ايتتى.
مەملەكەت باسشىسى كەڭەس بارىسىندا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا قىلمىسپەن كۇرەستى جانداندىرىپ, ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ قاجەتتىگى تۇرعىسىندا تۇبەگەيلى شارالار قابىلداۋ جونىندە تاپسىرما بەردى. اتاپ ايتقاندا, باس پروكۋراتۋرا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن قاداعالاۋدى كۇشەيتۋگە, ولاردىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋ دەڭگەيىن جاقسارتۋعا, قىلمىستى تەرگەۋ مەن اشۋ, قىلمىستىق ىستەردى سوتتاردا قاراۋ جانە جازانى باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىندا وتەۋ كەزىندە زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. مۇنداي تاپسىرمالار ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە دە بەرىلدى. تارقاتىپ ايتقاندا, ىشكى ىستەر ۆەدومستۆوسى پايداكۇنەمدىك, كۇش كورسەتۋ قىلمىستارىنىڭ جولىن كەسۋ, قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋ مەن قىلمىستىڭ الدىن الۋدى كۇشەيتۋ, جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدى جاقسارتۋدا قوسىمشا شارالار قابىلداۋ, زاڭسىز ەسىرتكى بيزنەسى مەن ناشاقورلىققا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ, ونىڭ ىشىندە ەسىرتكى زاتتارىن قولدانۋدى جاسىرۋ جانە ولاردىڭ ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى مەن ويىن-ساۋىق ورىندارىندا تاراتىلۋى دەرەكتەرىن انىقتاۋ جانە جويۋ, تۇرعىنداردىڭ ناشاقورلىققا سالىنۋعا بەيىمدەۋ كەلەتىن توبىن ناقتىلاپ, ساقتاندىرۋدى كۇشەيتۋ سياقتى باعىتتار بويىنشا شارالار كەشەنىن قابىلداۋ قاجەت. ال ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس اگەنتتىگى جالعان كاسىپكەرلىك پەن قولدان جاسالعان بانكروتتىققا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋدى قولعا الۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار اگەنتتىككە بانك سالاسىنداعى قىلمىستاردىڭ جولىن كەسۋ, قىلمىستىق جولمەن تابىلعان اقشانى زاڭداستىرۋعا جانە شەتەلگە كەتكەن قاراجاتتىڭ قايتپاي قالۋىنا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ, سىبايلاس جەمقورلىق پەن ەكونوميكالىق قىلمىس سالدارىنان كەلگەن زالالدى بارىنشا تولىق وتەتۋ بويىنشا قوسىمشا شارالار قابىلداۋ جونىنەن ناقتى تاپسىرمالار بەرىلدى.
قارجى مينيسترلىگىنە بەرگەن تاپسىرماسىندا پرەزيدەنت كەدەن وداعىنىڭ سىرتقى كەدەندىك شەكاراسىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن ەرەكشە اتادى. ناقتىراق ايتقاندا, حالىق تۇتىناتىن تاۋارلار كونترابانداسىن, قارۋ-جاراق پەن ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز تاسىمالىن انىقتاپ, جولىن كەسۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋدى جانە جۇزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ باستى مىندەت بولۋعا ءتيىس. ادىلەت مينيسترلىگىنە بەرىلگەن تاپسىرمادا تۇزەتۋ مەكەمەلەرىندە ءتارتىپ ورناتۋعا جەتكىلىكتى تۇردە شارا قولدانىپ, باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىنداعى جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستاۋدى جاقسارتۋ قاجەتتىگى باسا ايتىلدى. ماڭعىستاۋداعى ورىن العان جاعدايدى مىسالعا كەلتىرە وتىرىپ, ن.نازارباەۆ جازانى وتەۋ ورىندارىنىڭ پروبلەمالارىن دا تىلگە تيەك ەتتى.
مەملەكەت باسشىسى سوت جۇيەسىنىڭ جۇمىسىن كۇشەيتۋ تۇرعىسىندا دا بىرنەشە باعىتتاردى اتاپ كورسەتتى. سوتتار اتا زاڭ مەن وزگە دە زاڭداردىڭ مۇلتىكسىز ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە مىندەتتى. ىستەر جەدەل ءارى ءادىل تۇردە ءوز شەشىمدەرىن تابۋى تيىستىگى دە قاتاڭ ەسكەرتىلدى. كەز كەلگەن سوتقا جۇگىنۋشىلەر ءوز تالابىنىڭ ءادىل دە جەدەل شەشىلگەنىن قالايتىنى تۇسىنىكتى دە. پرەزيدەنت سۋديالار ءوز جۇمىسىندا جىبەرىلگەن قاتەلىكتەرىنە جانە ءوزىنىڭ جەكە ارەكەتتەرىنە دە ەڭ قاتاڭ جاۋاپكەرشىلىك تۇرعىسىنان قاراۋى كەرەك دەگەندى قاداپ ايتتى.
– سۋديانىڭ ءبىر عانا لايىقسىز قىلىعى قوعامنىڭ سوتقا دەگەن سەنىمىن تومەندەتىپ, سوت جۇيەسىندە قول جەتكىزىلگەن بۇكىل جەتىستىكتەردى جەلگە ۇشىرۋى مۇمكىن, – دەپ ەسكەرتتى ەلباسى.
ولاي بولسا, سوتتاردا قابىلدانعان شەشىمدەر تياناقتى ورىندالۋعا جاتادى. ماسەلەن, ازامات نەمەسە ۇيىم ءۇشىن سوتتىڭ ءادىل شەشىم شىعارۋى انشەيىن ماقسات ەمەس, ولار ءۇشىن ەڭ باستىسى – بۇزىلعان قۇقىنىڭ قالپىنا كەلگەنى بولماق. سوتتار تۇرعىندار ءۇشىن بارىنشا اشىق جانە جاريا بولۋى كەرەك. مەملەكەت باسشىسى سوت شەشىمدەرىنىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ قىزمەتىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلۋى تيىستىگىن دە ەرەكشە ەسكەرتىپ ءوتتى.
– جالپى العاندا, سىزدەردىڭ الدارىڭىزدا تۇرعان مىندەتتەر قولجەتىمدى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا ول ءۇشىن قاجەتتى الەۋەت بار. قويىلعان مىندەتتەردى سىزدەردىڭ اتقارىپ شىعا الاتىندارىڭىزعا سەنەمىن, الايدا, قۇقىق قورعاۋ قۇرىلىمدارىنىڭ باسشىلارى قاجەتتى قورىتىندى شىعارۋى جانە ءتيىمدى ءارى ناقتى شارالار قابىلداۋى قاجەت, – دەپ اتاپ كورسەتتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
كۇن تارتىبىندەگى سوڭعى ماسەلە كاسىپكەرلىكپەن اينالىسىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ قۇقىن قورعاۋعا قاتىستى بولدى. كاسىپتىڭ سوڭىندا جۇرگەن ازاماتتاردىڭ قۇقىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن “www.akorda.kz” رەسمي سايتى اشىلعان-دى. اتالعان سايتتاعى “پرەزيدەنتتىڭ بيزنەستى قورعاۋى” اتتى ارنايى ءبولىم ءرولىنىڭ ماڭىزدىلىعى دا ەرەكشە اتالىپ ءوتىلدى. ماسەلەن, بەس ايعا جۋىق مەرزىم ىشىندە سايتقا كاسىپكەرلەردەن 800-گە تارتا حات تۇسكەن. سول حاتتاردىڭ 247-ءسى قاداعالاۋ-باقىلاۋ جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تاراپىنان كاسىپكەرلەر قۇقى مەن مۇددەسىنىڭ بۇزىلۋىنا قاتىستى شاعىمدار كورىنەدى.
– مەن قاشاندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ جانە دامىتۋ ماسەلەلەرىنە, ونىڭ دامۋىنا توسقاۋىل بولاتىن اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويۋعا ايرىقشا نازار اۋدارىپ كەلەمىن جانە الداعى ۋاقىتتاردا دا سولاي بولا بەرەدى. مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا سايتتاعى شاعىمدار پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ قاتاڭ باقىلاۋىنا الىندى جانە بەلگىلەنگەن تارتىپكە ساي ءتيىستى ورگاندار قاراپ جاتىر. ءبىز كاسىپكەرلىكتى قولداۋدى قامتاماسىز ەتۋدە اۋقىمدى جۇمىستار اتقارۋدامىز, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. سايت كاسىپكەرلىك قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋشى ازاماتتاردىڭ قۇقىن قورعاۋدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى تەتىگى بولىپ تابىلادى.
كەڭەس وتىرىسىن قورىتا كەلە مەملەكەت باسشىسى قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن ءتيىمدى جەتىلدىرۋ ارقىلى ازاماتتارىمىزدىڭ جان-جاقتى قورعالۋىنا جاعداي جاسالىپ, سول ارقىلى ەلىمىزدىڭ دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسىلاتىنىن جەتكىزدى. بۇگىنگى تاڭدا ەكونوميكامىزعا قىرۋار قارجى جۇمسالىپ جاتسا, بۇل قارجى كوزدەرى ەلىمىزدىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتۋگە ءتيىس.
اسقار تۇراپباي ۇلى.