بۇرىندارى جاز شىعىسىمەن ءتورت ت ۇلىك وسىرگەن مالشى قاۋىمى كوش تۇزەپ, شالعىنى بەلدەن كەلەتىن, تازا اۋا مەن تۇنىق سۋلى تاۋدى جاعالايتىن ەدى. نارىقتىڭ وتپەلى كەزەڭىندە ولار وسى ۇردىستەرىنەن جاڭىلىپ, شاماسىنا, كورپەسىنە قاراي كوسىلدى. قيىندىققا قاراماستان, ءبىرىن ەكى ەتسە, سوڭعى جىلدارى مال سانى ءوسىپ, ءورىس تالعايتىن, شۇرايلى جايىلىم ىزدەيتىن كەز دە كەلىپتى. دەمەك, ءشوبى شۇيگىن جايلاۋ ءتورى ولار ءۇشىن تاپتىرمايتىن مەكەن بولعاندىقتان جاز قىزىعى وسىندا جالعاسۋدا.
توي – قازىنا, دەيتىن حالقىمىز وسى كەزدە باس قوسىپ, قىستان امان-ەسەن شىققانىن, ءورىسى مالعا تولعانىن اتاپ وتەتىن ءداستۇرلى جايلاۋ تويىن مەرەكەلەيتىنى بار. ەڭبەكشىقازاقتىق مالشىلاردىڭ وسىنداي مەرەكەسىنە بيىل تالعار اۋدانىنداعى ارىپتەستەرى دە قوسىلىپتى. اسى جايلاۋىنداعى شوپاندار كەڭەسىنە وبلىس اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى مەن باۋىرلاس تۇركيا ەلىنەن كەلگەن ءبىر توپ قوناقتار قاتىسىپ, ونىڭ مەرەيىن ارلەندىرىپ, تاۋ بوكتەرى قىزىق-تاماشاعا تولدى.
اۋدان ورتالىعىنان 80 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى جول كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, قاتىناس جاقسارعان. جايلاۋ تورىندە 240 مىڭنان استام قوي-ەشكى, 40 مىڭ ءىرى قارا, 15 مىڭ جىلقى باعىلىپ, كۇتىلۋدە. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا ساي حالىقتى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىنداعى جۇمىس جاندانىپ, مال باسىن ءوز ءتولى ەسەبىنەن ءوسىرۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردىڭ تياناعى كەلتىرىلۋدە. سوندىقتان دا بولار جيىن بارىسىندا اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋداعى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ مەن ەكسپورتتىق الەۋەتتى جەتىلدىرۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردىڭ تياناعى كەلتىرىلگەنى ءسوز بولدى. وتكەن جىلى سالاداعى جالپى ءونىم 220 ملرد. تەڭگەنى قۇراعان. ال, بيىلعى 6 ايدا 63 ملرد. تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپ, ءار ءجۇز انالىقتان ايتارلىقتاي ءتول الىنعانى دا تابىستىڭ تاي قازانى تاسىعانىنىڭ دالەلى.
قازىرگى كەزدە وڭىردە ت ۇلىك سانىنا شاققاندا اسىل تۇقىمدى مالدىڭ ۇلەسى ارتىپ, قولدا بار تۇقىمنىڭ گەنوفوندىن ساقتاۋدا دا ناتيجەلى جۇمىستار قولعا الىنعان. اتاپ ايتقاندا, وڭىردە 152 اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى جۇمىس ىستەيدى. سالانى دامىتۋعا مەملەكەتتەن جاندى كومەك كورسەتىلىپ, بيىلعى جىلى اتالعان سالاعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 302,3 ملن. تەڭگە كولەمىندە سۋبسيديا ءبولۋ كوزدەلىپتى. ونىڭ 242,1 ملن. تەڭگەسى اسىل تۇقىمدى مال ساتىپ الۋعا, 42,4 ملن. تەڭگەسى اسىل تۇقىمدى بالاپان شىعاراتىن جۇمىرتقا الۋعا, 17,8 ملن. تەڭگەسى ءىرى قارا مالىن ۇرىقتاندىرۋعا جۇمسالماقشى.
بيىلعى جىلى مال ونىمدەرىن جاقسارتىپ, ساپاسىن ارتتىرۋدى سۋبسيديالاۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 3 ملرد. 859,4 ملن. تەڭگە قاراستىرىلسا, ونىڭ تەڭ جارتىسى يگەرىلگەنى قۋانتادى. مۇنداي جەڭىلدىكتى “ادال”, “ايدارباەۆ” شارۋاشىلىقتارى پايدالانىپ, ءبۇگىندە تۇتىنۋشى تالابىن قاناعاتتاندىرىپ وتىر. ءناتيجەسىندە ەت پەن ءسۇتتىڭ كوپشىلىگى وڭدەۋدەن وتكىزىلىپ كەلەدى. وڭىردە تاۋارلى ءسۇت فەرماسى, بالىق ءوڭدەۋ زاۋىتى, ءسۇت قابىلداۋ مەن كوكونىس, جەمىس-جيدەك قويمالارى, تاعى باسقا ورىندار جۇمىس ىستەپ تۇر. وسىنداي ىرگەلى ىستەردى ءوز ءسوزىنە ارقاۋ ەتكەن وبلىس باسشىسى مال شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋدەگى وزگە دە ماڭىزدى ماسەلەلەردى ەگجەي-تەگجەيلى ورتاعا سالدى.
جيىندا اۋدان اكىمى ءاليحان تويباەۆ, قاراجوتا سەلولىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ابىلبەك ايتاقىنوۆ, شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى بەشەن دوعالوۆ جانە باسقالار مەملەكەت باسشىسىنىڭ مال شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋدەگى العا قويعان مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋ قاجەتتىگىن ورتاعا سالىپ, كەيبىر ماسەلەلەردى دە اتاپ ءوتتى.
كوك مايسالى جازىقتاعى ءدۇبىرلى تويدى مالشى قاۋىم اسىعا كۇتكەنى بىردەن بايقالادى. قىستان امان-ەسەن شىعىپ, مالىن تولدەتىپ, قىرقىمىن وتكىزگەن جۇرت ءبىر-بىرىمەن كورىسىپ, مارە-سارە. شوپاندار قۋانىشىن بولىسكەن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى ءۋاليحان قاليجان, زاعيپا باليەۆا وسى ءوڭىردىڭ ازاماتتارى بولسا دا اسى جايلاۋىنا العاش كوتەرىلىپتى. مالشى قاۋىمىنىڭ بۇگىنگى جاعدايىن بىلگەن حالىق قالاۋلىلارى جەتىسۋ جەرىندەگى مال شارۋاشىلىعىنىڭ جاقسارىپ, مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋداعى جاقسى ءىستەردى كوزدەرىمەن كورىپ, بايقاعانىن دا جاسىرمادى.
تاۋەلسىزدىگىمىزدى ەڭ ءبىرىنشى بولىپ قارسى العان ەلدەن شوپاندار مەرەكەسىنە دەپۋتاتتار, اكىمدەر مەن كاسىپكەرلەر قاتىستى. جەر جانناتى جەتىسۋدىڭ تاماشا تابيعاتىنا تامسانا قاراعان قوناقتار تۇركيادا مۇنداي مەرەكەنىڭ جوق ەكەنىن ايتادى.
وزات شوپانداردىڭ ەڭبەگىن باعالاعان وبلىس باسشىسى ارىپتەستەرىنەن وزا شاپقانداردى قۇرمەت گراموتاسى, العىس حات جانە باعالى سىيلىقتارمەن ماراپاتتادى. اۋىل شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋدە قانات ۇمبەتاليەۆ, نۇرلان مۇحامەدجانوۆ, ۇلداحان قۇرمانجانوۆ جانە تاعى باسقا ءبىر توپ مايتالمانداردىڭ ماڭداي تەرى ارقاسىندا اۋداننىڭ عانا ەمەس, وبلىستىڭ كورسەتكىشتەرىن ەسەلەۋدەگى ەڭبەكتەرى ەرەكشە اتالدى.
وسىدان ون جىل بۇرىنعى اسىمەن بۇگىنگى اسىنى سالىستىرۋعا مۇلدەم كەلمەيدى. وتكەن جىلى قالتالى ازاماتتار شوپاندارعا اللانىڭ ءۇيى – مەشىت سالسا, ەندى ولار بەس ۋاقىت نامازىن وقىپ, ءمىناجات ەتۋدە. شوپانداردىڭ ءتول مەرەكەسىندە جىلجىمالى پوشتانىڭ جۇمىسى جانداندى. ەندى جايلاۋداعى جۇرت حات-حابار الماسۋ ءۇشىن اۋىلعا بارىپ اۋرەلەنبەيدى. ارنايى اۆتوكولىك مالشى قاۋىمىن ارالاپ, قاجەت زاتتارىن جەتكىزىپ, ءوز قىزمەتىن ۇسىنادى.
زامان وزگەرىپ, ۇمىت بولعان دۇنيەلەردىڭ جاڭاشا جاڭعىرۋىن شوپاننىڭ اق تاياعىن ۇستاعان اعايىن دا قۇبا-قۇپ كورۋدە. ءماسەلەن, 72 جاستاعى قۇدايبەرگەن اقساقالدىڭ اسىدا اتا كاسىپتى جالعاستىرعانىنا 55 جىل بولىپتى. ءناسىبىن اتا كاسىپتەن ايىرعان قاريا قىستاۋعا, كوكتەۋگە, جايلاۋعا شىعىپ, كۇزدەۋگە كەلەتىن حالقىمىزدىڭ كوشپەلى ءداستۇرىن جالعاستىرعان جانداردىڭ ءبىرى. جاستارعا ايتارى, ۇيرەتەرى مول تاقۋا جان.
قازاق حالقىنىڭ ءار قۋانىشىنىڭ اجىراماس بولىگى ۇلتتىق ات سپورتى ويىندارى دەسەك, جايلاۋ تورىندە ات جارىستىرىپ, جۇلدەگەرگە بايگە تىككەن اعايىن پالۋان كۇرەستىرىپ, كوكپار تارتىستى. ءتىپتى, بوز كىلەم ۇستىندەگى ۇلكەن مەن كىشىنىڭ كۇش سىناسۋىنىڭ ءوزى قانداي جاراسىمدى. جەڭىمپازدار قارجىلاي سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى. قاۋىمنىڭ قۋانىشىن قازاق ەستراداسىنىڭ جۇلدىزدارى دا ەسەلەي ءتۇستى. ولار بيىك ساحنادان گورى قالىڭ جۇرتتىڭ اراسىندا ءان ايتۋدى ءجون كورگەنى دە جاراسىمدى ەدى.
مالشىلار كەڭەسىن ءار اۋدان وزىندىك رەڭكىمەن, سالتاناتىمەن اتاپ وتۋدە. وبلىس باسشىسىنىڭ مۇنداي تويدى وبلىستىق دەڭگەيدە وتكىزسەك دەگەن ويىن مالشى قاۋىمى قولدادى. دەمەك, جايلاۋداعى تويدىڭ جالعاسى بار. ول جەتىسۋداعى ەڭبەك مايتالماندارىن بىرىكتىرەتىنى دە انىق.
كۇمىسجان بايجان.
الماتى وبلىسى.