قازاقستان جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتقا كوشتى. مەملەكەت باسشىسى تەڭگەنىڭ ەركىن اينالىمداعى باعامىن ەنگىزۋ جانە ينفلياتسيالىق تارگەتتەۋگە ءوتۋ ەڭ دۇرىس قادام ەكەنىن ايتتى. راسىندا, قازاقستان الەمدىك قوعامداستىقتىڭ ءبىر ءبولشەگى, سوندىقتان بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىكتەن ءبولىنىپ, ءوز الدىنا توماعا-تۇيىق تىرلىك ەتە المايدى. مىسالعا, قىتاي ءوز ۆاليۋتاسىنا دەۆالۆاتسيا جاسادى. رەسەي ءرۋبلدى وتكەن جىلى ەركىن اينالىمعا جىبەردى. بىزدە جاعداي تۇراقتى بولىپ كەلدى. رەسەيدە وتكەن توقساندا ينفلياتسيا دەڭگەيى 17 پايىز بولسا, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە 4 پايىز بولدى. ينفلياتسيا ءدالىزى 6,8 پايىز بولىپ بەلگىلەنسە, بۇگىندە سوعان جاقىندادىق. ول كورسەتكىش جىل اياعىنا دەيىن ساقتالادى دەپ وتىرمىز.
تەڭگە باعامىنىڭ ەركىن اينالىمعا جىبەرىلۋىنەن شوشۋدىڭ ءجونى جوق. الدىمەن تەڭگە باعامىنىڭ ەركىن اينالىمعا جىبەرىلۋىن اقشانىڭ قۇنسىزدانۋىمەن شاتاستىرماۋ كەرەك. تەڭگە قۇنسىزدانعان جوق, تەك ەركىن اينالىمعا شىعارىلدى. ءيا, تەڭگەنىڭ باعامى ءالى تۇراقتالعان جوق. ويتكەنى, بۇدان بىلاي ۆاليۋتانىڭ باعامىن ۇلتتىق بانك ەمەس, نارىقتىڭ ءوزى رەتتەيدى. بۇل تەك ءبىزدىڭ قازاقستانعا عانا ءتان ءۇردىس ەمەس, دامىعان ەلدەردىڭ بارلىعى وسى جولدان وتكەن. تەڭگەنىڭ باعامىن سۇرانىس پەن ۇسىنىس قانا وزگەرتىپ وتىرماق. مىسالعا, كەيبىر كليەنتتەرگە تەڭگەنى ايىرباستاۋ قاجەت, ەكىنشىلەرىنە كەرىسىنشە دەگەندەي, سوندا تەڭگەگە سۇرانىس كوپ بولسا, ونىڭ باعامى وسەدى. سۇرانىس بولماي, ۇسىنىس كوبىرەك بولسا, وندا تەڭگەنىڭ باعامى تۇسە بەرەدى. بۇگىن قازاقستاندىق بيرجادا تەڭگەنىڭ دوللارعا شاققانداعى باعامى 253, وڭىردەگى ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر ونى 240-تان ساتىپ جاتىر. ال كەشە بيرجاداعى تەڭگەنىڭ باعامى 255 بولدى. تەڭگەگە سۇرانىستىڭ ازايۋىنا بايلانىستى باعامى تومەندەۋدە, ول ءارى كەتكەندە ءبىر جۇمانىڭ ىشىندە تۇراقتالادى. انادا رەسەيدىڭ ءرۋبلى تۇسكەندە وبلىستاعى بانكتەر قاڭتار-شىلدە ايلارىنىڭ ىشىندە 10 ملرد. 731 ملن.-نان استام ءرۋبلدى ساتىپ جىبەردى. سوندا 30 ملرد. تەڭگەمىز تىكەلەي رەسەيگە كەتتى. كورشىلەس ەلدىڭ كاسىپكەرلەرىنىڭ تاۋارلارى مەن ازىق-ت ۇلىگىنىڭ وتىمدىلىگى ارتتى. بۇلاي جالعاسا بەرسە وتاندىق ەكونوميكا, ءوندىرىس تىعىرىققا تىرەلۋى عاجاپ ەمەس. سوندىقتان, جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتقا كوشۋ وتاندىق وندىرىسشىلەرگە مىقتى قولداۋ بولادى دەپ بىلەمىن. تۇرعىندارعا كۇندەلىكتى تۇتىناتىن ازىق-ت ۇلىكتىڭ باعاسى وسەدى-اۋ دەپ قورقۋدىڭ رەتى جوق. ءىشىپ-جەپ وتىرعان تاماق تۇرلەرىنىڭ بارلىعى سىرتتان اكەلىنبەيدى عوي. ەت, نان وزىمىزدىكى, باعا باقىلاۋدا. رەسەيدەن اكەلىنەتىن تاماق ءتۇرلەرىنىڭ باعاسى ءوسىپ جاتسا, ونى الماي, جەرگىلىكتى ءونىمدى الۋعا بولادى ەمەس پە؟ تابىسىمىز دوللارمەن ەمەس, تەڭگەمەن بەرىلەدى دەگەندەي. ەندى دەپوزيتتەگى جيناقتارعا كەلسەك, مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق بانككە جەكە تۇلعالاردىڭ مەرزىمدى دەپوزيتتەرىنە تولەم تەتىگىن ەنگىزۋدى تاپسىردى. ياعني ايىرباس باعامىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى حالىق سالىمدارىنىڭ شىعىندارىن تومەندەتۋ ماقساتىندا بيىلعى جىلدىڭ 18 تامىزىنا دەيىنگى تەڭگەمەن اشىلعان جەكە تۇلعالاردىڭ مەرزىمدى دەپوزيتتەرىنە (ەسەپشوتتاعى 1 ميلليون تەڭگەگە دەيىن قارجىعا) تولەم تەتىگى ەنگىزىلمەك. سوندىقتان, دەپوزيتتەرگە سالىنعان تەڭگەڭىزدى دوللارعا, رۋبلگە ايىرباستايمىن دەپ اسىعىس شەشىم قابىلداماڭىز. عاليا ساتىبالدينا, ۇلتتىق بانكتىڭ باتىس قازاقستان فيليالىنىڭ ديرەكتورى. ورال.سالىمشىلار سالماقتىلىق تانىتتى
امانعوس ورىنعالي ۇلى, جۋرناليست. تەڭگەنىڭ ەركىن اينالىمعا جىبەرىلۋى وڭىردە ءانابىر دۇربەلەڭ تۋعىزعان جوق دەۋگە بولادى. وبلىس اۋماعىنداعى كاسىپكەرلەر مەن بانكتەردىڭ سالىمشىلارى ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانكتىڭ بۇل قادامىنا ءبىرىنشى كۇننەن-اق تۇسىنىستىكپەن قارادى. ەلىمىزدىڭ ءىرى بانكتەرىنىڭ ايماقتاعى فيليالدارىنىڭ باسشىلارى «قازاقستان-اقتوبە» تەلەارناسىندا بولعان كەزەكتى بريفينگتە وسىلاي دەپ مالىمدەدى. مەملەكەت باسشىسى تەڭگەنىڭ ەركىن اينالىمداعى باعامىن ەنگىزۋ جانە ينفلياتسيالىق تارگەتتەۋگە ءوتۋ قازاقستاننىڭ جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىنداعى بىردەن-ءبىر دۇرىس جانە ماڭىزدى قادام ەكەنىن ايرىقشا اتاپ كورسەتتى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا الەمدىك وركەنيەتتى ەلدەردىڭ قاتارىندا دامىعان ءبىزدىڭ ەلىمىز – الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ ءبىر بولشەگى. سوندىقتان, بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىكتەن ءبولىنىپ, ءوز الدىنا توماعا-تۇيىق تىرلىك ەتە المايدى. بۇل جەردە كورشى ەلدەر قىتايدىڭ ءوز ۆاليۋتاسىنا دەۆالۆاتسيا جاساعانىن, رەسەي اقشاسىنىڭ وتكەن جىلى ەركىن اينالىمعا جىبەرىلگەنىن ەسكەرمەۋگە بولمايدى. ەندىگى جەردە ۆاليۋتانىڭ باعامىن ۇلتتىق بانك ەمەس, نارىقتىڭ ءوزى رەتتەيدى. بۇل دامىعان ەلدەردىڭ بارلىعىنا ءتان ءۇردىس. بۇدان بىلاي تەڭگەنىڭ باعامى سۇرانىس پەن ۇسىنىسقا بايلانىستى وزگەرىپ وتىرماق. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكى وبلىستىق فيليالى ەكونوميكالىق تالداۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى ماركون قۋاتباەۆا وسىلاردى اتاپ كورسەتە كەلىپ, تەڭگە باعامى تۇراقتانعانعا دەيىن قانداي دا ءبىر بولجامدارعا ەمەس, رەسمي اقپاراتتارعا سۇيەنۋ قاجەتتىگىن ايتتى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنىڭ ۇلتتىق بانكتىڭ قازىرگى ساتتەگى ۆاليۋتا ايىرباسىنا ىقپالى تۋرالى ساۋالدارىنا ول تومەندەگىدەي جاۋاپ بەردى. – ۇلتتىق بانك ءىرى داعدارىس بولعان جاعدايدا عانا ۆاليۋتالاردى ساتۋ جانە ساتىپ الۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ارقىلى ارالاسا الادى. قالعان ۋاقىتتا ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتتەر بيرجاداعى ۆاليۋتالىق باعام بويىنشا قىزمەت كورسەتەدى. تەڭگەنى ەركىن اينالىمعا جىبەرۋدىڭ ماعىناسى سول – ەندىگى جەردە ماسەلە الەمدىك ەكونوميكاعا, ىشكى نارىقتىق ەكونوميكانىڭ فاكتورلارىنا بايلانىستى شەشىلەدى. بۇل جەردە ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, بانكتەر ساتۋ, ساتىپ الۋ باعامىن بيرجاعا بايلانىستى ورنالاستىرعاندا, بۇرىنعى بەلگىلەنگەن دوللار بويىنشا 2 تەڭگە, ەۋرو بويىنشا 3 تەڭگە, وسىنى ساقتاپ تۇرۋلارى كەرەك. «قازكوم» اكتسيونەرلىك قوعامى وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى دانيا ەسباەۆا ەندىگى جەردە باعامنىڭ اۋىتقۋىنان پايدا تابۋدىڭ بوس اۋرەشىلىك بولاتىنىن اتاپ ايتتى. ماسەلەن, ايىرباس پۋنكتتەرى ءبىرىنشى كۇنى دوللاردى 252 تەڭگەدەن ساتتى. ال ەكىنشى كۇنى ول ءتۇسىپ كەتتى. ياعني, دوللار ساتىپ العان ۇتىلدى. سوندىقتان, بانك سالىمشىلارى دەپوزيتتەگى جيناقتارىن قوزعاماۋى كەرەك. ونىڭ ۇستىنە, ەلباسى ۇلتتىق بانككە جەكە تۇلعالاردىڭ مەرزىمدى دەپوزيتتەرىنە تولەم تەتىگىن ەنگىزۋدى تاپسىردى. ايىرباس باعامىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى حالىق سالىمدارىنىڭ شىعىندارىن تومەندەتۋ ماقساتىندا بيىلعى جىلدىڭ 18 تامىزىنا دەيىنگى تەڭگەمەن اشىلعان جەكە تۇلعالاردىڭ مەرزىمدى دەپوزيتتەرىنە (ەسەپشوتتاعى 1 ميلليون تەڭگەگە دەيىنگى قارجىعا) تولەم تەتىگى ەنگىزىلمەك. سوندىقتان, دەپوزيتتەرگە سالىنعان تەڭگەنى دوللارعا, رۋبلگە ايىرباستايمىن دەپ اسىعىس شەشىم قابىلداماعان ءجون. وسى پىكىردى «حالىق بانكى» اكتسيونەرلىك قوعامى وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى اپۋاجان تولەگەنوۆا دا ءبىلدىردى. ال «قازاقستاننىڭ قىزمەت كورسەتۋ سالاسى مەن ساۋدا كاسىپورىندارى, بازارلار قاۋىمداستاعى» وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى دميتري دوۆماتەنكو, «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ ديرەكتورى جەدەلبەك مۇرزاعاليەۆ جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتقا كوشۋ وتاندىق وندىرىسشىلەرگە مىقتى قولداۋ بولعانىنا نازار اۋداردى. مۇنىڭ ءتۇپتىڭ-تۇبىندە حالىققا پايدالى بولاتىنىن ايتتى. ءبىر جاقسى جەرى, مۇندا ازىق-ت ۇلىك باعاسى وسەدى دەپ قاۋىپتەنۋدىڭ رەتى جوق. نەگىزىنەن تاماق تۇرلەرى سىرتتان اكەلىنبەيدى جانە باقىلاۋدا ۇستالادى. ەلباسى بۇل ماسەلەنى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاۋدى جەرگىلىكتى بيلىككە تاپسىردى. سىرتتان كەلەتىن تاماق ءتۇرىن, ەگەر قىمبات بولىپ جاتسا, الماي قويۋعا قازىر تولىق مۇمكىندىك بار. اقتوبە وبلىسى. شىندىق قاشاندا شىڭعا باستايدى ادام بالاسى العا باسۋ ءۇشىن جان-جاعىنا قاراپ وتىرۋى كەرەك. قوعام دا سولاي. ءومىر شىندىعىنان اتتاپ كەتۋ مۇمكىن ەمەس, قالاساڭ دا, قالاماساڭ دا قادامىڭا وزگەرىس ەندىرەتىن ساتتەر بولادى. تۇبەگەيلى ەسەپتەلگەن جاقسى باعدارلامالاردىڭ ءوزى كەدەرگىلەرگە تاپ كەلىپ جاتادى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇل جونىندە ۇنەمى ەسكەرتۋمەن كەلەدى. مەملەكەت باسشىسى ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ الداعى شارالارى جونىندەگى كەڭەستە: «سوڭعى جىلى الەمدىك ەكونوميكاداعى احۋال ەداۋىر تومەندەدى. ەكونوميكانىڭ بۇكىل دۇنيەدە ناشارلاعانى بارىمىزگە كورىنىپ تۇر... قانشا باعدارلامالار جاساساق تا, ءومىر مەن جاعداي الدىمىزدان قيىنشىلىقتاردى الىپ كەلەدى. قازىر دە وسىنداي قيىنشىلىققا تاقاپ تۇرمىز», – دەپ اتاپ كورسەتۋى بارشامىزدى جىگەرلەندىرىپ, قارىم-قابىلەتىمىزدى شيراتا ءتۇسۋدى تالاپ ەتەدى. ويتكەنى, بۇل سوزدەر ءبىزدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىمەن قۇرىلعان ءبىزدىڭ كاسىپورىنعا تىكەلەي قاتىستى ايتىلىپ تۇر. كەراميكالىق كىرپىشتىڭ بىرنەشە ءتۇرىن شىعاراتىن زاۋىت ونىمدەرىنە سۇرانىس جوعارى. ساپا ستاندارتتارى دا تالاپقا ساي. كاسىپورىن ءوز ونىمدەرىن ەل اۋماعىنان باسقا, رەسەيدىڭ ومبى, تۇمەن, قورعان قالالارىنا دا جەتكىزەدى. ايتكەنمەن, ءبىز سوڭعى ۋاقىتتا باعا جونىندە ءبىرشاما ۇتىلىپ وتىردىق. وتكىزۋ قۇنىنداعى ۇيلەسىمسىزدىك سالدارىنان ءونىمىمىزدى 30 پايىزعا قىسقارتۋعا ءماجبۇر بولدىق. قازىر قويمامىزدا 7 ميلليون تەڭگەنىڭ كىرپىشى جيناقتالىپ قالدى. سوعان قاراماستان, ءوندىرىستى ساۋىقتىرۋدىڭ بارلىق امالدارىن قاراستىرىپ جاتىرمىز. بۇل ورايدا مەملەكەتىمىزدىڭ جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى تىعىرىقتان شىعۋعا جول باستايتىنى انىق. تەڭگەنىڭ جاڭا باعامى ساتۋ كولەمىن ارتتىراتىنى, ىسىمىزگە جاڭا ەكپىن قوساتىنى داۋسىز. نۇريتدين سامپيەۆ, كوكشەتاۋداعى «ENKI» جشس ديرەكتورى. اقمولا وبلىسى.