كەشە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ ەلىمىزگە رەسمي ساپارمەن كەلگەن ۆەنگريا پرەمەر-ءمينيسترى ۆيكتور وربانمەن كەزدەستى.
كەزدەسۋ بارىسىندا تاراپتار ەكى جاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ, ونىڭ ىشىندە كولىك ينفراقۇرىلىمى, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە مادەنيەت سالالارىنداعى ماسەلەلەردى تالقىلادى.
قازاقستان پرەمەر-مينيسترi كارiم ءماسiموۆ ۆەنگريا ۇكiمەتى باسشىسىنا رەسمي ساپارمەن ەلiمiزگە كەلگەنى ءۇشiن العىسىن بiلدiردi. «وسى ءساتتi پايدالانا وتىرىپ, ۆەنگرياعا ساپارىم بارىسىندا مەنi جىلى لەبiزبەن قارسى العاندارىنا ريزاشىلىعىمدى بiلدiرگiم كەلەدi. بۇگiنگi كەلiسسوزدەردiڭ ءداستۇرلى ساياسي ديالوگتان وزگەشە وتكەنiمەن كەلiسەمiن. بۇگiن قازاقستان پرەزيدەنتi نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن پرەمەر-مينيستر ۆيكتور ورباننىڭ كەزدەسۋi بارىسىندا جانە ۇكiمەتارالىق كەزدەسۋلەر ناتيجەسiندە ءوزارا ارەكەتتەستiك وتە جوعارى دەڭگەيدە اتالدى دەگەن ويدامىن. بiزدiڭ ەلدەرiمiزدىڭ ىنتىماقتاستىعىنا سەپ بولار ورتاق ماسەلەلەر وتە كوپ. ۆەنگريا – ەۋروپادا ورنالاسقان ءارi ەو-عا مۇشە مەملەكەت. قازاقستان – ازيادا ورنالاسقان, ەاەو مۇشەسi, ءارi قىتايدىڭ كورشiسi. بۇل بiزدiڭ ەلدەرiمiز ءۇشiن ستراتەگيالىق ارىپتەستiك پەن ىنتىماقتاستىقتى ۇيىمداستىرۋعا سەپ بولۋى مۇمكiن. بۇگiن بولاشاقتا جەمiسiن كورەتiن iستەر قولعا الىندى. بۇل جۇمىسىمىزدىڭ ءناتيجەسiنە جاقىن ۋاقىتتا كوز جەتكiزەتiنiمiزگە سەنiمدiمiن», دەدi ك.ءماسiموۆ.
ال ۆەنگريا پرەمەر-مينيسترى ۆ.وربان ءوز كەزەگىندە «بiزدiڭ ارامىزداعى ىنتىماقتاستىق ءداستۇرلi ارىپتەستىك بايلانىستار شەگiنەن شىعاتىنىن ايتقىم كەلەدi. قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترiنىڭ ۆەنگرياعا كەلۋi بiزگە ۇلكەن اسەر ەتتi. ونىڭ ساپارى قازاقستان مەن ۆەنگريا اراسىنداعى دوستىق قاتىناستارعا الىپ كەلدi. بiز مۇنداي قاتىناستاردىڭ ورناعانىنا وتە قۋانىشتىمىز جانە قازاقستانعا قۋانا-قۋانا كەلەمiز», دەي كەلە, ۆەنگريا مەن قازاقستان اراسىندا تۋىستىق قاتىناستاردىڭ بار ەكەنiن تiلگە تيەك ەتتi.
«بiز بريۋسسەلگە بارعاندا وندا ءوز تۋىستارىمىزدى كەزدەستiرە المايمىز. ال قازاقستانعا كەلگەندە مۇندا ءوز تۋىسقاندارىمىزدىڭ بار ەكەنiن جاقسى سەزiنەمiز», دەدى ۆەنگريا ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى. وسى رەتتە ول كەزدەسۋگە ۆەنگريانىڭ 11 ۇكiمەت مۇشەسiنiڭ 6-ۋى كەلiپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتi. ۆ.وربان, سونداي-اق, قازاقستان الەمنىڭ ەڭ جىلدام دامۋشى مەملەكەتتەرىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «سوڭعى 20 جىلدا مۇندا زور ىلگەرىلەۋ جۇزەگە استى. سوندىقتان, ءبىز قازاقستانمەن تەرەڭ ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ ماقساتتىلىعىنا سەنىمدىمىز», دەدى ۆەنگريا پرەمەر-مينيسترى.
«قازاقستان – الەمدە تەز دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەتتەردiڭ بiرi. سوڭعى 20 جىلدا ەل كۇردەلi وزگەرiستەردى باستان وتكەرە وتىرىپ, دامۋ ۇستىندە. سول سەبەپتi قازاقستانمەن تەرەڭ ىنتىماقتاستىق ورناتۋ ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيمiز», دەپ تولىقتىردى ءسوزىن ۆ.وربان.
كەزدەسۋ قورىتىندىسى بويىنشا بىرقاتار ەكىجاقتى قۇجاتتارعا قول قويىلدى. اتاپ ايتقاندا, ۇكىمەت باسشىلارى ك.ءماسىموۆ پەن ۆ.وربان قازاقستان-ۆەنگريا ستراتەگيالىق كەڭەسىن قۇرۋ تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى. قازاقستاننىڭ باس پروكۋرورى اسحات داۋىلباەۆ پەن ۆەنگريانىڭ ادىلەت ءمينيسترى لاسلو تروچاني قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ءوزارا قۇقىقتىق كومەك تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى. كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جانە وقىتۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق بويىنشا ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسلان ءسارىنجىپوۆ پەن ۆەنگريانىڭ ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ميحاي ۆارگا قول قويدى. اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسىلبەك مامىتبەكوۆ پەن ۆەنگريانىڭ سىرتقى ەكونوميكالىق جانە سىرتقى ىستەر ءمينيسترى پەتەر سييارتو اۋىل شارۋاشىلىعى جوبالارىن قارجىلاندىرۋ ءۇشىن بىرلەسكەن قور قۇرۋ شارتتارى بويىنشا الدىن-الا كەلىسىمگە قول قويدى.
ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ كەلىسسوزدەرى ناتيجەسىندە, سونداي-اق, مۇناي, يادرولىق ونەركاسىپ سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىق بويىنشا كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزىلدى. سول سياقتى, تاراپتار استانا مەن بۋداپەشت اراسىندا تىكەلەي اۋە قاتىناسىن اشۋ جانە ۆەنگريادا وقيتىن قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر سانىن ارتتىرۋ جايىندا كەلىستى. وعان قوسا, قازاقستان ۆەنگريا ازاماتتارى ءۇشiن ۆيزاسىز رەجىم ورناتپاق, ال ءوز كەزەگiندە ۆەنگريا بiزدiڭ ەلدiڭ ازاماتتارى ءۇشiن بۇل ءتارتiپتi شەنگەن رەجىمi اياسىندا جەڭiلدەتپەك.
كەشە, سونداي-اق, ۆەنگريادان كەلگەن دەلەگاتسيانىڭ جانە قازاقستاندىق بيزنەس وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ارنايى بيزنەس-فورۋم وتكەن بولاتىن. ەكى ەلدىڭ ۇكىمەت باسشىلارى تۇستەن كەيىن وسى بيزنەس-فورۋمعا قاتىستى. بيزنەس-فورۋمدا دا قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى كارىم ءماسىموۆ ەلدەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق جوعارى دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى.
«بۇگىنگى بيزنەس-فورۋم قازاقستان مەن ۆەنگريانىڭ بيزنەس قوعامداستىعى اراسىنداعى ءوزارا مۇددەلەستىكتى بىلدىرەدى. قازىرگى ۋاقىتتا ىنتىماقتاستىقتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ ءۇشىن جاقسى جاعداي قالىپتاسىپ وتىرعانىنا سەنىمدىمىن», دەدى ك.ءماسىموۆ.
ۇكىمەت باسشىسى ءوز سوزىندە قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ باسىمدىعى الەمدىك نارىقتاردا ورىن الىپ وتىرعان ەنەرگيا تاسىمالداۋشىلار قۇنىنىڭ ارزانداۋىنا بايلانىستى ەكونوميكانى ترانسفورماتسيالاۋ بولاتىندىعىن باسا ايتتى.
«وسىعان بايلانىستى ءبىز مەملەكەتتىك جانە جەكە سەكتور ەسەبىنەن قارجىلاندىرۋ ارقىلى الەمدىك دەڭگەيدەگى ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋدامىز. بۇعان قوسا, ءبىز يننوۆاتسياعا جانە الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالارعا باسا ءمان بەرە وتىرىپ, يندۋستريالاندىرۋ بويىنشا اۋقىمدى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋدامىز. بۇل جوبالاردى تابىستى جۇزەگە اسىرۋ ءبىزدىڭ باسىمدىعىمىز بولماق», دەدى قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترى.
كارىم ءماسىموۆ, سونداي-اق, سوڭعى جىلدارى الەمدىك قوعامداستىقتىڭ ورتالىق ازياعا قىزىعۋشىلىعى ارتىپ كەلە جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى.
«سوڭعى جىلدارى الەمدىك قوعامداستىق تاراپىنان ءبىزدىڭ وڭىرگە قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. ءبىز كورشىلەرىمىز رەسەيمەن, قىتايمەن, سونىمەن قاتار, سەرىكتەستەرىمىز ەۋروپالىق وداقپەن, اقش-پەن جولعا قويعان دوس پەيىلدى, سىندارلى قارىم-قاتىناسىمىزدى ماقتان تۇتامىز», دەدى ول.
سونىمەن قاتار, ك.ءماسىموۆ ءوڭىردىڭ اۋقىمدى الەۋەتىن ءجۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قازاقستان پرەزيدەنتى جاڭا ۇلتتىق جوبانى ىسكە قوسقانىن, ياعني الماتىنى وڭىرلىك قارجى ورتالىعىنا اينالدىرعانىن باسا ايتتى.
«قازاقستان سىزدەردىڭ قىزمەتتەرىڭىز ءۇشىن, وڭىردەگى نارىقتارعا شىعۋلارىڭىز ءۇشىن وتە ىڭعايلى ورنالاسقان», دەدى ك.ءماسىموۆ ۆەنگريالىق ارىپتەسىنە قاراتا.
ۆيكتور وربان ءوز كەزەگىندە ۆەنگريا تاراپى ماقساتتى ءتۇردە قازاقستانمەن تەرەڭ ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا مۇددەلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «ءبىز مامىردا وتەتىن استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنا شاقىرۋ الدىق. سونىمەن قاتار, ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنە مىندەتتى تۇردە قاتىساتىن بولامىز», دەپ قوستى ۆ. وربان. سونداي-اق, ول مادەنيەت جانە ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق وتە ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «بۋداپەشتە استانانىڭ اتى بەرىلگەن كوشە بار. بىزدە قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر ءبىلىم الۋدا. بۇگىنگى كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەسىندە استانادان ۆەنگرياعا وقۋعا كەلەتىن ستۋدەنتتەر سانى 200-گە دەيىن ارتاتىن بولادى», دەدى ۆ. وربان. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ول ۆەنگريا تاراپىنان كەلگەن دەلەگاتسيانىڭ ساپارى تابىستى وتكەنىن اتاپ كورسەتتى.
ۆەنگريا پرەمەر-مينيسترi ۆيكتور وربان ەۋروپالىق وداق پەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ اراسىندا ەشقانداي قايشىلىق جوق دەپ ەسەپتەيدi. «بiز ەۋروپالىق وداق پەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ اراسىندا ەشقانداي قايشىلىقتاردى كورiپ تۇرعانىمىز جوق. بiز اتالمىش وداقتار اراسىندا تىعىز قارىم-قاتىناس بولعانىن قالايمىز. بiز ۆەنگريا مەن قازاقستاندى ليسسابوننان ۆلاديۆوستوكقا دەيiن سوزىلاتىن بiر وداقتىڭ اياسىندا بايلانىستىرۋدى قۇپ كورەمiز», دەدى ول قازاقستان-ۆەنگريا بيزنەس-فورۋمىندا.
فورۋمعا ەكi جاقتان شامامەن 300-گە تارتا كاسiپكەر قاتىستى. فورۋمنىڭ قورىتىندىسىندا دا بiرقاتار كەلiسiمدەر مەن مەموراندۋمدارعا قول قويىلدى.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».