كۇلكى كەرۋەنى №17

ءازىل-وسپاق, سىن-سىقاق بۇرىشى   ءبولىمدى جازۋشى-ساتيريك بەرىك سادىر جۇرگىزەدى   بىردە... بىردە اناتول فرانسقا جۇمىسقا جالدانۋعا ستەنوگرافيستكا كەلىپ: - فرانس مىرزا, مەن مينۋتىنا 150 سوزگە دەيىن جازا الامىن, - دەيدى. - سولاي ما؟ بىراق وسىنشا ءسوزدى مەن قايدان تابام, - دەپ تاڭدانادى جازۋشى. *** بىردە فلوبەردەن ءبىر بەلگىسىزدەۋ جازۋشىنىڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى سۇراعاندا, ول: - مەن ونى اركەز سىيلاپ قادىرلەۋمەن كەلەمىن, سوندىقتان دا ونىڭ ەشتەڭەسىن دە وقىعان جوقپىن, - دەپتى. *** ەرتەدەگى گرەكيانىڭ دراماتۋرگى سوفوكل ءوز جولداستارىنا ءبىر تراگەدياسىنىڭ ءۇش قانا جولىن جازۋ ءۇشىن ءۇش كۇن ۋاقىتىن جىبەرگەنىن اڭگىمەلەيدى. - ءۇش جولعا ءۇش كۇن! - دەپ تاڭدانادى بىرەۋ. - ءۇش كۇننىڭ ىشىندە مەن تالايىن جازار ەدىم. سوندا سوفوكل: - ارينە, جازاسىڭ, بىراق سەنىڭ سول جازعاندارىڭنىڭ عۇمىرى ءۇش كۇنگە دە جەتپەيدى عوي, —دەپتى. *** بىردە دارىگەر پيكاسسوعا: «كارتيناڭىزدىڭ بوياۋى جايلى ۇكىم ايتۋدان اۋلاقپىن, ال اناتوميا تۇرعىسىنان قاراساڭ, كارتيناداعىلار ناۋقاس ادامدار» - دەپتى. سوندا سۋرەتشى: «سويتسە دە ءسىز ەمدەپ جۇرگەن ادامداردان كوبىرەك ءومىر سۇرەدى» دەگەن ەكەن.   *شەتەل ءازىلى تۇمان ميحايل زوششەنكو. قازىر, ازاماتتار, كىمنىڭ ساۋاتتى, كىمنىڭ ساۋاتسىز ەكەنىن سايتان دا بىلمەدى. ماسەلەن, ءبىر ازامات ءوز فاميلياسىن يرەكتەپ سالا الادى, بىراق مۇلدە جازا بىلمەيدى. باسقا ءبىر ازامات جازا بىلەدى, بىراق ءوز جازعانىن ءوزى وقي المايدى. الگىنىڭ جازۋىن ءوزى تۇگىل, عالىم, پروفەسسورعا كورسەتىڭىزشى, قانشا جەردەن عالىم بولسا دا, سول پروفەسسورىڭ دا اجىراتا المايدى. مەيلى, پروفەسسور تۇگىلى, اكادەميك بولا بەرسىن. ويتكەنى, ونىڭ جازۋى تاۋىقتىڭ ءىزى نەمەسە ولگەن شىبىننىڭ تاڭباسى سياقتى. ال ەندى, قىمباتتى جولداستار, وسى ازاماتتاردى كىم دەپ ەسەپتەۋىمىز كەرەك؟ ولار ساۋاتتى ما الدە ساۋاتسىز با؟ بىرەۋلەر ساۋاتتى دەسە, باسقالار ساۋاتسىز دەيدى. ال ەندى انىقتاپ كور. ناقتى مىسالعا ۆاسيلي يۆانوۆيچ گولوۆەشەچكيندى الايىق. ول ءوزىنىڭ ساۋاتتى نە ساۋاتسىز ەكەنىن بىلمەي دال. اعارتۋدىڭ وسى تۇمانىندا ول مۇلدە اداسىپ تىندى. وسى ءۇشىن ءبىر كۇنى ونى پرەدسەداتەل ءولتىرىپ قويا جازدادى. سەبەبى, ساۋاتسىزدىقتى تۇبىرىمەن جويۋعا ەكى-اق كۇن قالعان-تىن. ماسەلەن, گۋبەرنياداعى ساۋاتسىزدىقتى ءبىرىنشى مايعا دەيىن مۇلدە جويۋعا نۇسقاۋ بولدى دەيىك. ال وسىعان ەكى كۇن قالعاندا, ۆاسيلي يۆانوۆيچ سەلسوۆەتكە تاناۋلاپ جەتىپ بارىپ: «مەن ساۋاتسىزبىن» دەپ قاسقايىپ تۇر. پرەدسەداتەل ونى سول تۇرعان ورنىندا جوق قىپ جىبەرە جازدادى. - سەن, ءيتتىڭ بالاسى, نە دەپ تۇرسىڭ؟ - دەپ دۇرسە قويا بەردى. - ەكى كۇن قالعانشا قالايشا جويىلماي ءجۇرسىڭ؟ ۆاسيلي يۆانوۆيچ جاعدايىن ءتۇسىندىرىپ جاتىر: - قابىلەتسىزبىن, عىلىمي يكەمىم جوق, - دەيدى. - ساعان, باقشاداعى قاراقشىعا, نە ىستەسەم ەكەن, ءا؟ - دەپ قينالدى پرەدسەداتەل. — جۇرتتىڭ ءبارى تەپ-تەگىس, تاپ-تازا جويىلدى, دەكرەتتىڭ شىرقىن بۇزىپ تۇرعان جالعىز سەنسىڭ. جىلدام جۇگىرىپ ترويكاعا بار دا, جالىن, جالبارىن. مۇمكىن, ولار سەنى ەكى كۇن ىشىندە ءبىر نارسە ەتەر. ەڭ بولماسا, داۋىستى دىبىستاردى ۇيرەتسىن. - داۋىستى دىبىستاردى ءوزىم-اق تانيمىن, - دەدى ۆاسيلي يۆانوۆيچ. - ولاردى نەسىنە قايتا-قايتا كورسەتە بەرەم؟ ونسىز دا باسىم مىڭعى-دىڭعى. پرەدسەداتەل ۆاسيلي ءيۆانوۆيچتىڭ موينىن بۇراپ سۋىرىپ الا جازدادى. - ءاي, قالايشا تانيسىڭ؟ مۇمكىن, سەن فاميلياڭدى دا جازا الاتىن شىعارسىڭ؟ - يا, جازا الام. - ءيتتىڭ بالاسى-اۋ, دەمەك, سەن ساۋاتتى ەكەنسىڭ عوي؟ - يا, دەمەك, مەن ساۋاتتىمىن, - دەيدى ۆاسيلي يۆانوۆيچ. - بىراق مەن قالاي ساۋاتتى بولام؟ قوي, جۇرت مازاق قىلار. وسى سوزدەردى ەسىتكەننەن كەيىن پرەدسەداتەل ۆاسيلي ءيۆانوۆيچتىڭ جانىن جاھاننامعا جىبەرە جازدادى. - وڭباعان قاراقشى-اۋ! - دەپ ءشۇيىلدى پرەدسەداتەل, - سەندەردىڭ بىلىمدەرىڭدى انىقتايتىن نۇسقاۋ جوق مەندە. تەك مەرەكە الدىندا جۇرتتىڭ بوسقا زارەسىن الاسىڭ. ال ءوزى ساۋاتتى. ۆاسيلي يۆانوۆيچ تاعى ءبىر اجالدان قالدى. سودان بەرى ۆاسيلي يۆانوۆيچ جۇرتقا مۇرىن شۇيىرەتىن بولدى. «مەن ساۋاتتىمىن. كەرەك دەسەڭ, جوعارى ءبىلىمىم بار» دەپ قوقيلانادى. وزىنشە ءتىپتى جوعارى وقۋ ورنىندا ساباق بەرۋگە جارايتىن سياقتى, بىراق ۇستاز بولعىسى كەلمەيدى, ونىڭ ۇستىنە ايەلى جىبەرمەيدى جانە بالالارى دا ەتەگىن باسىپ, جىلاپ-ەڭىرەيدى. ويتكەنى, قالادا اكەسىن ءولتىرىپ قويادى دەپ قورقاتىن كورىنەدى. جوعارى ءبىلىمدى بۇل ادام وسىلايشا كۇن كەشىپ ءجۇر. مۇلدە كەرەمەت دەسە بولعانداي. وسىدان ءبىر اپتا عانا بۇرىن الگى ادام ساۋاتسىزبىن دەپ قىڭقىلداپ ءجۇرۋشى ەدى, ەندى لەزدە عالىم بولا قالدى. «بۇرىن تايقى ماڭداي - ەندى قايقى مانداي» دەگەننىڭ كەرى. 1925 جىل.   سۇزەگەن ءسوز ەگەر قوناعىڭىز كوپ وتىرىپ كەتە قويماسا, ۋاقىتقا قاراپ ساعاتتى ايتا بەرمەڭىز, ول ادەپتىلىككە جاتپايدى. تەك, كەشەلەرگى قاراڭعى تۇسە ءۇي توڭىرەگىڭىزدەگى تونالعان ادامداردىڭ حيكاياسىن ايتىپ, مايىن تامىزا بەرىڭىز. «كۋرسانت مىرزالار, مەنىڭ ۋاقىتىم تىعىز, سوندىقتان ايتارىمدى وي ەلەگىنەن وتكىزبەي-اق ايتسام دەپ تۇرمىن». ماحابباتتا شەك-شەكارا بولمايدى, سوندىقتان دا كوپشىلىك ماحاببات ماشاقاتىندا شەك-شەكارادان ءوتىپ كەتىپ, اۋرە-سارساڭعا ءتۇسىپ شات-شالەكەي بولادى. ەگەر دۇكەنشى مايدى قالىڭ قاعازعا ولشەپ بەرىپ جاتسا, وعان قاپالانباڭىز تەك: – ماعان, اينالايىن, ءۇش ءجۇز گرامم ماي, ءجۇز گرامم قاعاز ولشەي قويشى, – دەسەڭ بولدى, ءىستىڭ ارتى ورنىمەن بولادى. بىرەۋگە ور قازبا, كەرەك بولسا ءوزى قازىپ السىن.                                                                                                                         سۇزگىلەگەن بەرىك.