جازعى دەمالىس باستالىسىمەن كوپتەگەن ءجاسوسپىرىم قوسىمشا تابىس تابۋدىڭ جولىن ىزدەيدى. ءبىرى ۋاقىتشا جۇمىسقا ورنالاسۋعا ۇمتىلسا, ەندى ءبىرى الەۋمەتتىك جەلىدەگى جارنامالارعا سەنەدى. الايدا ءدال وسى كەزەڭدە قىلمىستىق توپتار مەن الاياقتاردىڭ ارباۋىنا ءتۇسىپ قالۋ قاۋپى دە ارتادى. بۇگىندە ينتەرنەت كەڭىستىگىندە «جوعارى جالاقى», «تاجىريبە قاجەت ەمەس», «ەركىن جۇمىس كەستەسى» دەگەن سيپاتتاعى حابارلاندىرۋلاردىڭ تاساسىندا جاسوسپىرىمدەردى ەسىرتكى بيزنەسىنە تارتۋ ارەكەتتەرى جيىلەپ وتىر.
بۇل ماسەلە الماتى قالاسىنىڭ وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى الاڭىندا وتكەن بريفينگتە كەڭىنەن تالقىلاندى. جيىنعا الماتى قالاسى پوليتسيا دەپارتامەنتى ەسىرتكى قىلمىسىنا قارسى ءىس-قيمىل باسقارماسىنىڭ اعا جەدەل ۋاكىلى, پوليتسيا مايورى سۇلۋشاش دوسبولوۆا مەن پسيحولوگ عاليا نازحانوۆا قاتىستى.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, قىلمىسكەرلەر جاسوسپىرىمدەردى كوبىنە الەۋمەتتىك جەلىلەر, مەسسەندجەرلەر جانە ءتۇرلى ينتەرنەت-پلاتفورمالار ارقىلى ىزدەيدى. ولار زاڭسىز ارەكەتتى قاراپايىم كۋرەرلىك قىزمەت نەمەسە كومەكشىلىك جۇمىس رەتىندە كورسەتىپ, وڭاي اقشا تابۋعا قىزىقتىرادى.
– جاسوسپىرىمدەردىڭ كوبى وزدەرىن جاي عانا جۇمىس ىستەپ ءجۇرمىن دەپ ەسەپتەيدى جانە ونىڭ سالدارى تۋرالى ويلانا بەرمەيدى. ارباۋشىلار الدىمەن سەنىمگە كىرىپ, قارىم-قاتىناس ورناتادى. كەيىن ادامدى بىرتىندەپ قىلمىستىق سحەماعا تارتادى. ءجاسوسپىرىم ناقتى نەمەن اينالىسىپ جۇرگەنىن تۇسىنگەن كەزدە بۇل جۇيەدەن شىعۋ وتە قيىنعا سوعادى, – دەيدى س.دوسبولوۆا.
قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كەيىنگى جىلدارى ەسىرتكى قىلمىسىنا تارتىلعان كامەلەتكە تولماعانداردىڭ سانى ارتقانىن بايقاپ وتىر. بۇرىن ولار كوبىنە تىيىم سالىنعان زاتتاردى تۇتىنۋشى رەتىندە تىركەلسە, قازىر زاڭسىز اينالىمنىڭ تىكەلەي قاتىسۋشىسىنا اينالىپ بارادى. ەڭ الاڭداتارلىعى, ولاردىڭ باسىم بولىگى ءوز ارەكەتىنىڭ قانشالىقتى اۋىر قىلمىس ەكەنىن تولىق تۇسىنە بەرمەيدى.
ساراپشىلار ەلىمىزدىڭ زاڭناماسىندا ەسىرتكى قىلمىسى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك وتە قاتاڭ ەكەنىن ەسكە سالدى. مۇنداي قۇقىقبۇزۋشىلىق بويىنشا قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك 14 جاستان باستالادى. جاسالعان ارەكەتتىڭ سيپاتىنا قاراي جازا مەرزىمى 10 جىلدان 15 جىلعا دەيىن, كەي جاعدايدا ودان دا ۇزاق بولۋى مۇمكىن. ماسەلەن, ەسىرتكى جارناماسىن گراففيتي ارقىلى ناسيحاتتاعانى ءۇشىن التى جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ قاراستىرىلسا, ەسىرتكى تاسىمالداۋشىسى رەتىندە ارەكەت ەتكەندەر ون جىلعا دەيىن سوتتالۋى ىقتيمال.
بريفينگ بارىسىندا پسيحولوگ عاليا نازحانوۆا قىلمىسكەرلەر جاسوسپىرىمدەردىڭ پسيحولوگيالىق ەرەكشەلىگىن شەبەر پايدالاناتىنىنا نازار اۋداردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ولار الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلاردىڭ بالالارىن عانا ەمەس, ينتەرنەتكە ەركىن قول جەتكىزەتىن, ءوز بەتىنشە ءومىر ءسۇرىپ, قارجىلىق تاۋەلسىزدىككە ۇمتىلاتىن كەز كەلگەن ءجاسوسپىرىمدى نىساناعا الادى.
– قازىر ەسىرتكى قىلمىسىنا ارباۋشىلار تەك قيىن جاعدايداعى بالالاردى ىزدەمەيدى. قولىندا سمارتفونى بار, ينتەرنەت قولداناتىن جانە تەزىرەك دەربەس بولعىسى كەلەتىن قاراپايىم جاسوسپىرىمدەردىڭ ءوزى ولاردىڭ نازارىنا ىلىگۋى مۇمكىن. كوپ جاعدايدا ءبارى ەسىرتكىدەن ەمەس, قوسىمشا جۇمىس ىزدەۋدەن باستالادى. ءجاسوسپىرىم مۇنداي ۇسىنىسقا قىلمىسكەر بولعىسى كەلگەندىكتەن ەمەس, ونىڭ سالدارىن تولىق تۇسىنبەگەندىكتەن كەلىسەدى, – دەيدى مامان.
پسيحولوگتىڭ ايتۋىنشا, ارباۋشىلار جاستاردىڭ تاۋەكەلگە بەيىمدىگىن, قاتارلاستارى اراسىندا مويىندالۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن, بەلگىلى ءبىر ورتاعا تيەسىلى بولۋعا دەگەن قاجەتتىلىگىن ءتيىمدى پايدالانادى. سوندىقتان الدىن الۋ جۇمىستارى بالا كۇماندى ۇسىنىسپەن كەزدەسپەي تۇرىپ باستالۋى كەرەك.
مامانداردىڭ ورتاق پىكىرىنشە, قاۋىپتىڭ الدىن الۋدا وتباسىنىڭ ءرولى ەرەكشە. اتا-انالار بالاسىنىڭ مەكتەپتەگى ۇلگەرىمىن قاداعالاۋمەن شەكتەلمەي, ونىڭ ينتەرنەتتەگى بەلسەندىلىگىنە, ارالاساتىن ورتاسىنا, بوس ۋاقىتىن قالاي وتكىزەتىنىنە نازار اۋدارعانى ءجون.
ماماندار ءجاسوسپىرىمنىڭ مىنەز-قۇلقىنداعى كۇتپەگەن وزگەرىسكە بەيجاي قاراماۋعا شاقىرادى. بەلگىسىز جەردەن اقشا تابۋى, قىمبات زاتتار ساتىپ الۋى, بۇرىنعىدان تۇيىقتالىپ كەتۋى, تەلەفونداعى حات-حابارلارىن ءجيى ءوشىرۋى, جاڭا دوستارى تۋرالى ايتۋدان قاشقاقتاۋى نەمەسە ۇيدەن ءجيى شىعىپ كەتۋى الاڭداۋعا نەگىز بولۋى مۇمكىن. دەگەنمەن مۇنداي بەلگىلەردىڭ بولۋى مىندەتتى تۇردە قىلمىسقا قاتىسى بار دەگەندى بىلدىرمەيدى. ەڭ باستىسى – اشىق اڭگىمە مەن سەنىمدى قارىم-قاتىناستى ساقتاۋ.
– ەگەر ۇيدە ءجاسوسپىرىم كۇماندى جۇمىس ۇسىنىسى تۋرالى اشىق سويلەسە الاتىن ەرەسەك ادام بولماسا, ول كەڭەستى سول ۇسىنىستى جاساعان ادامداردان سۇرايدى. سوندىقتان اتا-انامەن سەنىمدى بايلانىس وتە ماڭىزدى, – دەيدى ع.نازحانوۆا.
بريفينگتە جاستار ءۇشىن قاۋىپسىز بالامالار قالىپتاستىرۋ ماسەلەسى دە كوتەرىلدى. ساراپشىلار جاسوسپىرىمدەرگە زاڭدى تۇردە جۇمىس ىستەۋگە, ءوز قابىلەتىن دامىتۋعا, بوس ۋاقىتىن مازمۇندى وتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن باعدارلامالاردى كوبەيتۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.
ال ەگەر ءجاسوسپىرىم ەسىرتكى تۇتىنۋعا نەمەسە ەسىرتكى قىلمىسىنا تارتىلىپ قويعان جاعدايدا, وعان تەك مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ جەتكىلىكسىز. ماماندار مۇنداي جاعدايدا پسيحولوگيالىق قولداۋ, الەۋمەتتىك بەيىمدەۋ جانە وتباسىمەن جۇرگىزىلەتىن جۇمىستى قامتيتىن كەشەندى وڭالتۋ شارالارى قاجەت ەكەنىن ايتتى.
قوعامدا ءجيى ايتىلاتىن «وڭاي اقشا» ۇعىمى كەيدە جاسوسپىرىمدەردى اۋىر قىلمىسقا جەتەلەۋى مۇمكىن. سوندىقتان بۇگىنگى تسيفرلىق داۋىردە بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگى تەك قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ عانا ەمەس, اتا-انالاردىڭ, ءبىلىم ۇيىمدارىنىڭ, تۇتاس قوعامنىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگىنە اينالىپ وتىر. ۋاقتىلى جۇرگىزىلگەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىسى مەن سەنىمدى قارىم-قاتىناس تالاي جاستى قاۋىپتى قادامنان ساقتاپ قالۋى مۇمكىن.
الماتى