مەديتسينا سالاسىنداعى تۇيتكىل: ەمحانالارداعى كەزەك قاشان قىسقارادى؟

ءبىر جولداما, بىرنەشە كابينەت

«مەن ءمامس-كە تۇراقتى تۇردە اقشا تولەيمىن. بىراق اۋىرىپ قالعان كەزدە مەملەكەتتىك ەمحانادا دەر كەزىندە دارىگەرگە قارالۋ وتە قيىن. بۇرىن ءوزىمىز قالاعان بەيىندى مامانعا تىكەلەي جازىلا الاتىنبىز. قازىر ءبارىن جالپى تاجىريبەلىك دارىگەر (جتد) ارقىلى وتكىزىپ قويعان. ال وعان جازىلۋدىڭ ءوزى كەيدە ەكى اپتاعا سوزىلادى. ودان كەيىن عانا بەيىندى مامانعا جولداما الاسىڭ, تاعى كۇتۋ كەرەك. كەي جاعدايدا اناليزدەر مەن تەكسەرۋلەرگە ۇزاق كەزەك بولعاندىقتان, امالسىز اقىلى كلينيكاعا جۇگىنەمىز. سوندا ء«مامس-كە اقشا تولەپ وتىرساق, نەگە ءبارىبىر اقىلى ەمحاناعا بارۋعا ءماجبۇرمىز؟» دەگەن سۇراق تۋىندايدى. اسىرەسە سوزىلمالى اۋرۋى بار ادامدارعا قيىن. ءبىر جولداما الۋ ءۇشىن بىرنەشە كابينەتكە كىرۋگە تۋرا كەلەدى. ۋاقىت تا, جۇيكە دە كەتەدى. Damumed ارقىلى جازىلۋ دا ءاردايىم ىڭعايلى ەمەس – كەيدە بوس ورىن بولمايدى نەمەس جۇيە دۇرىس ىستەمەيدى. دارىگەرلەردىڭ وزىنە دە وڭاي ەمەس ەكەنىن تۇسىنەمىز. بىراق قاراپايىم پاتسيەنت ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى – ۋاقىتىندا كومەك الۋ. ادام اۋىرعاندا اپتالاپ كەزەك كۇتكىسى كەلمەيدى. سوندىقتان كوپ ادام اقىلى مەديتسيناعا كەتۋگە ءماجبۇر بولىپ وتىر. ءمامس جۇيەسى شىنىمەن ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن حالىق ونىڭ ناتيجەسىن سەزىنۋى كەرەك. ەڭ الدىمەن دارىگەرگە جەتۋ جەڭىلدەپ, ۇزاق كەزەك ماسەلەسى شەشىلۋى قاجەت دەپ ويلايمىن», دەيدى №8 ەمحانادا جالپى تاجىريبەلىك دارىگەردىڭ قابىلداۋىنا كەلىپ وتىرعان بالىم (اتى-ءجونى وزگەرتىلدى) اجەي.

جتد ارقىلى جولداما بەرۋ جۇيەسى نە ءۇشىن قاجەت؟

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, مەملەكەتتىك ەمحانالاردا بەيىندى مامانعا تەك جالپى تاجىريبەلىك دارىگەر ارقىلى جولداما بەرۋ جۇيەسى مەديتسينالىق كومەكتى ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋ ماقساتىندا ەنگىزىلگەن. جتد پاتسيەنتتىڭ دەنساۋلىق جاعدايىن كەشەندى تۇردە باعالاپ, ناقتى قانداي تەكسەرۋلەر قاجەت ەكەنىن انىقتايدى.

«جالپى پراكتيكالىق دارىگەر پاتسيەنت مارشرۋتىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى بولىپ سانالادى. ول دياگنوزدى كلينيكالىق, زەرتحانالىق جانە اسپاپتىق دەرەكتەر نەگىزىندە قويادى. مۇنداي ءتاسىل ءارتۇرلى ماماندار تاعايىنداعان ەمنىڭ سايكەستىگىن باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ مالىمدەدى مينيسترلىك.

ۆەدومستۆونىڭ تۇسىندىرۋىنشە, بۇل جۇيە قاجەتسىز تەكسەرۋلەردى ازايتىپ, بەيىندى مامانداردىڭ شامادان تىس جۇكتەلۋىنىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان.

Qalqan: جاڭا تەحنولوگيا ءمامس-ءتى قالاي وزگەرتەدى؟

سونىمەن بىرگە كەيبىر جاعدايلاردا ازاماتتار بەيىندى مامانعا تىكەلەي جۇگىنە الادى. اتاپ ايتقاندا:

شۇعىل جاعدايلار مەن جاراقات كەزىندە; ستوماتولوگيالىق كومەك الۋ ءۇشىن; دەرماتوۆەنەرولوگيالىق اۋرۋلار بويىنشا; اكۋشەر-گينەكولوگ قابىلداۋىنا; پسيحولوگ پەن پسيحياترعا; ونكولوگيالىق كۇدىك تۋىنداعان جاعدايدا; ديناميكالىق باقىلاۋدا تۇرعان سوزىلمالى اۋرۋلار كەزىندە.

مينيسترلىك ونكولوگياعا كۇدىك بولعاندا «جاسىل ءدالىز» جۇيەسى جۇمىس ىستەيتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل جاعدايدا پاتسيەنت بارلىق تەكسەرۋدەن كەزەكسىز وتەدى.

جۇيە ناۋقاستار ءۇشىن قولجەتىمدىلىكتى شەكتەپ وتىر

ءماجىلىس دەپۋتاتى گۇلدارا نۇرىموۆا جالپى تاجىريبەلىك دارىگەر ارقىلى جولداما بەرۋ مودەلى تەوريا جۇزىندە دۇرىس بولعانىمەن, ءىس جۇزىندە ازاماتتارعا قوسىمشا قيىندىق تۋدىرىپ وتىرعانىن ايتادى.

«تەوريادا بۇل دۇرىس مودەل. بىراق تاجىريبەدە جتد-گە جەتۋدىڭ ءوزى قيىن. ۋاقىت جوعالادى, دياگنوز كەش قويىلادى. اسىرەسە سوزىلمالى اۋرۋى بار ناۋقاستار ءۇشىن بۇل جۇيە قولجەتىمدىلىكتى شەكتەپ وتىر», دەدى دەپۋتات.

ونىڭ ايتۋىنشا, پاتسيەنت الدىمەن جتد-گە, كەيىن بەيىندى مامانعا جازىلۋعا ءماجبۇر. بۇل ۋاقىتتى سوزىپ, ەمدى كەشىكتىرەدى.

«بەيىندى مامانداردىڭ ءوزى كەي جاعدايدا قوسىمشا اناليز تاعايىنداي المايدى. پاتسيەنت قايتادان جتد-گە جىبەرىلەدى. بۇل بيۋروكراتيانى كوبەيتەدى», دەيدى گۇلدارا نۇرىموۆا.

كەزەك نەگە بىرنەشە اپتاعا سوزىلادى؟

مينيسترلىك نورماتيۆ بويىنشا جالپى تاجىريبەلىك دارىگەرگە جوسپارلى قابىلداۋدى كۇتۋ مەرزىمى جەتى كۇننەن اسپاۋى ءتيىس ەكەنىن حابارلادى. الايدا ءىس جۇزىندە ازاماتتار دارىگەرگە ەكى-ءۇش اپتا بۇرىن جازىلۋعا ءماجبۇر.

دەپۋتاتتىڭ سوزىنشە, مۇنىڭ بىرنەشە سەبەبى بار.

ء«بىر دارىگەرگە تىركەلگەن حالىق سانى تىم كوپ. كەي جەردە ءبىر جتد-گە 1800–2000 ادام بەكىتىلگەن. ونىڭ ۇستىنە دارىگەردىڭ ۋاقىتىنىڭ كوپ بولىگى پاتسيەنتكە ەمەس, ەسەپ پەن قۇجات تولتىرۋعا كەتەدى», دەدى ول.

ونىڭ پىكىرىنشە, قازىر دارىگەرلەردىڭ كۇيزەلىسكە ۇشىراۋى دا ۇلكەن ماسەلەگە اينالعان.

«ەلىمىزدە جىل سايىن ستاتيستيكا مالىمەتتەرى بويىنشا جوعارى ءبىلىمدى بىرنەشە مىڭ مەديتسينا قىزمەتكەرى, اسىرەسە پەدياترلار, اكۋشەر-گينەكولوگتار مەن انەستەزيولوگ-رەانيماتولوگتار جەتىسپەيدى. سونىمەن قاتار جىل سايىن دارىگەرلەرگە قويىلاتىن تالاپتارىڭ ارتۋى دارىگەرلەردىڭ كۇيزەلىسكە ۇشىراۋىنا الىپ كەلەدى», دەدى دەپۋتات.

نۇرىموۆا ماسەلەنىڭ باستى سەبەبى كادر تاپشىلىعىمەن عانا بايلانىستى ەمەس ەكەنىن ايتادى.

«بۇل – ەڭ الدىمەن جۇيەلىك باسقارۋ ماسەلەسى. رەسۋرستار دۇرىس جوسپارلانبايدى, پاتسيەنت اعىمى ءتيىمدى باسقارىلمايدى, تسيفرلىق جۇيەلەر تولىق ينتەگراتسيالانباعان. 2020 جىلعا دەيىن مۇنداي ۇزاق كەزەكتەر بولماعان. قازىرگى جاعدايدى ەمدەۋ مەكەمەلەرىنە تولىق قارجى بولىنبەۋىنە بايلانىستى دەۋگە بولادى. بىراق مەملەكەت وسى ماسەلەلەردىڭ ءبارىن شەشۋگە تىرىسىپ جاتىر جانە زاڭنامالىق دەڭگەيدە بىرقاتار باعدارلامالار قابىلداندى.

كاسىپتىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ ءۇشىن كاسىبي جاۋاپكەرشىلىكتى ساقتاندىرۋ قۇرالدارى مەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن قورعاۋ شارالارى ەنگىزىلەدى. جاقىندا ماجىلىستە ستۋدەنتەردى وقىتۋ مەرزىمى التى جىل, سودان كەيىن ءبىر جىل ينتەرناتۋرا بولادى دەگەن نورما قابىلداندى. جاس تۇلەك تولىققاندى دارىگەر بولىپ جۇمىس ىستەي الادى, سونداي-اق بۇل قادام دارىگەرلەر تاپشىلىعىن شەشەدى», دەدى دەپۋتات.

مينيسترلىك قولدانىستاعى نورماتيۆ بويىنشا كت, مرت, ۋدز, فگدس سەكىلدى قىزمەتتەردى كۇتۋ مەرزىمى 15 جۇمىس كۇنىنەن اسپاۋى ءتيىس ەكەنىن مالىمدەدى.

بىراق كوپتەگەن وڭىردە ازاماتتار مۇنداي تەكسەرۋلەرگە اپتالاپ, كەيدە ايلاپ كۇتەتىنىنە شاعىمدانادى.

ءمامس جارناسىن جەرگىلىكتى اكىمدىك كىمدەرگە تولەيدى؟

دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن بىرنەشە ناقتى قادام قاجەت:

مرت مەن كت اپپاراتتارىن بىرنەشە اۋىسىمدا پايدالانۋ; قاجەتسىز جولدامالاردى قىسقارتۋ; ءار ءوڭىر بويىنشا كۇتۋ ۋاقىتىنا KPI ەنگىزۋ; مەملەكەتتىك تاپسىرىستى جەكە كلينيكالارعا كوبىرەك بەرۋ.

«كەزەكسىز مەديتسينا بولمايدى. بىراق كۇتۋ اپتالار ەمەس, كۇندەر دەڭگەيىنە ءتۇسۋى كەرەك», دەدى ول.

ازاماتتار نەگە اقىلى ەمحاناعا كەتىپ جاتىر؟

سوڭعى جىلدارى ازاماتتاردىڭ اقىلى مەديتسينالىق قىزمەتكە جۇگىنۋى ايتارلىقتاي ارتقان.

دەپۋتات مۇنى مەملەكەتتىك جۇيەدەگى پروبلەمالاردىڭ بەلگىسى دەپ ەسەپتەيدى.

«ادامدار جىلدامدىق ءۇشىن اقشا تولەيدى. سەنىم بولماعان جەردە ازامات اقىلى قىزمەتكە بارادى. بۇل مەملەكەتتىك مەديتسينانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى تومەن ەكەنىن كورسەتەدى», دەيدى نۇرىموۆا.

ونىڭ پىكىرىنشە, ەگەر ازامات كونستيتۋتسيا كەپىلدىك بەرگەن بازالىق قىزمەتتەر ءۇشىن اقشا تولەۋگە ءماجبۇر بولسا, وندا جۇيەدە پروبلەما بار دەگەن ءسوز.

سونىمەن بىرگە دەپۋتات الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىندە مەملەكەتتىك جانە جەكە مەديتسينا قاتار جۇمىس ىستەيتىنىن اتاپ ءوتتى.

«ەڭ باستىسى – ادام ۋاقىتىندا ناقتى دياگنوز قويدىرىپ, ساپالى ەم الا الۋى كەرەك», دەدى ول.

مينيسترلىك قانداي رەفورمالار ازىرلەپ جاتىر؟

مينيسترلىك مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن العاشقى مەديتسينالىق كومەكتى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتقانىن حابارلادى.

رەفورمالاردىڭ نەگىزگى باعىتتارى:

مەيىرگەرلىك قابىلداۋدى كەڭەيتۋ; ءموبيلدى بريگادالار جۇمىسىن كۇشەيتۋ; پەدياتريالىق قىزمەتتى دامىتۋ; بالالاردى ەرتە انىقتاۋ ورتالىقتارىن اشۋ; دارىگەر قابىلداۋ ۋاقىتىن ۇزارتۋ.

مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە, مەيىرگەرلەرگە قوسىمشا وكىلەتتىكتەر بەرىلەدى.

«مەيىرگەرلەر قايتالاما رەتسەپت جازىپ بەرە الادى, سوزىلمالى ناۋقاستاردى باقىلاۋعا قاتىسادى, پروفيلاكتيكالىق كەڭەس جۇرگىزەدى. بۇل دارىگەرلەردىڭ جۇكتەمەسىن ازايتادى», دەپ مالىمدەدى ۆەدومستۆو.

سونىمەن بىرگە اۋىلدىق جەرلەرگە مامان تارتۋ ءۇشىن كوتەرمە جاردەماقى مەن تۇرعىن ءۇي بەرۋ باعدارلامالارى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر.

گۇلدارا نۇرىموۆا كادر تاپشىلىعىن ازايتۋ ءۇشىن ەڭبەككە اقى تولەۋدىڭ اشىق جۇيەسىن ەنگىزۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى.

«دارىگەردىڭ تابىسىن جۇمىس ىستەگەن ساعاتقا عانا ەمەس (جالاقىلىق بولىگى), ەمدەۋدىڭ تيىمدىلىگى مەن ساپاسىنىڭ يندەكستەرىنە دە بايلانىستىرۋ قاجەت.  جاس مامانداردى اۋىلدارعا تارتۋ بويىنشا اتىراۋ وبلىسىنىڭ تاجىريبەسىن اتاپ وتكىم كەلەدى. وڭىردە اكىمشىلىك اۋىلعا باراتىن مەديتسينالىق  دارىگەرلەرگە 10 ميلليون تەڭگە كولەمىندە جاردەم بەرەدى», دەدى ول.

ءمامس كۇتكەن ناتيجەنى بەردى مە؟

مينيسترلىك ءمامس ەنگىزىلگەننەن كەيىن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن قارجىلاندىرۋ ارتقانىن اتاپ ءوتتى.

ۆەدومستۆونىڭ مالىمەتىنشە:

مەديتسينالىق ۇيىمدار جاڭا جابدىقتار الدى; كت, مرت, پتر سەكىلدى قىمبات قىزمەتتەر ساقتاندىرۋ اياسىندا تەگىن قولجەتىمدى بولدى; تسيفرلىق رەنتگەن, ەندوسكوپيالىق جۇيەلەر ساتىپ الىندى.

الايدا دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە, بۇل وزگەرىستەر حالىق تولىق سەزىنەتىن دەڭگەيگە جەتكەن جوق.

«قارجىلاندىرۋ ءوستى. بىراق قولجەتىمدىلىك ايتارلىقتاي جاقسارعان جوق. كەزەك ماسەلەسى شەشىلمەدى. دەمەك ماسەلە اقشادا ەمەس – اقشانى باسقارۋدا»,  دەدى نۇرىموۆا.

ول الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى جۇمىسىنىڭ اشىقتىعىنا قاتىستى دا سۇراق كوپ ەكەنىن ايتتى.

«تيىمدىلىكتىڭ باستى ولشەمى – كەزەكتىڭ قىسقارۋى. ال حالىق ونى سەزىپ وتىرعان جوق», دەدى دەپۋتات.

دەپۋتاتتىڭ سوزىنشە, ساقتاندىرىلعان ازاماتتاردىڭ ءوزى مەديتسينالىق كومەكتى ۇزاق كۇتۋگە ءماجبۇر.

«جۇيە قارجى جيناۋعا باعىتتالعان, بىراق قىزمەتتى جەتكىزۋ مەحانيزمدەرى ءالسىز. ياعني ساقتاندىرۋ بار, بىراق قىزمەتكە قولجەتىمدىلىك كەپىلدىگى ءالسىز», دەدى ول.

ونىڭ ايتۋىنشا, كلينيكالارعا بولىنەتىن ءليميتتىڭ شەكتەۋلى بولۋى, مامان تاپشىلىعى جانە بيۋروكراتيا جاعدايدى قيىنداتىپ وتىر.

«ساقتاندىرىلماعان ازاماتتاردىڭ ماسەلەسى بۇرىنعىسىنشا وتكىر كۇيىندە قالىپ وتىر. حالىقتىڭ باسىم بولىگى ء(وزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار, بەيرەسمي سەكتور) تۇراقسىز تولەمدەر سالدارىنان ساقتاندىرۋ جۇيەسىنەن تىس قالدى, بۇل ولاردىڭ جوسپارلى مەديتسينالىق كومەككە قولجەتىمدىلىگىن شەكتەيدى.

انىقتالعان كەمشىلىكتەر مەن جۇرتشىلىق تاراپىنان جاسالعان سىنعا بايلانىستى قازاقستان ۇكىمەتى جۇيەنى رەفورمالاۋعا كوشتى. 2025-2026 جىلداردان باستاپ ەلىمىزدە ازاماتتاردىڭ بازالىق ەمدەۋگە قولجەتىمدىلىگىن جەڭىلدەتۋ جانە اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويۋ ءۇشىن تمككك (تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى) مەن ءمامس پاكەتتەرىن كەزەڭ-كەزەڭمەن بىرىكتىرۋ ىسكە اسىرىلىپ وتىر», دەدى گۇلدارا نۇرىموۆا.

Damumed نەگە تولىق ناتيجە بەرمەي وتىر؟

سوڭعى جىلدارى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە تسيفرلاندىرۋ كۇشەيگەنىمەن, ازاماتتار تاراپىنان Damumed پەن ەلەكتروندى كەزەك جۇيەسىنە قاتىستى شاعىم ازايار ەمەس.

مينيسترلىك بۇل جۇيەلەردى جەتىلدىرۋ جالعاساتىنىن ايتتى.

ءمامس قارجىسىن جىمقىرعاندار سوتتالدى

ال دەپۋتات ماسەلە تەحنولوگيانىڭ وزىندە ەمەس دەپ ەسەپتەيدى.

«تسيفرلاندىرۋ جاسالدى. بىراق پروتسەستەر وزگەرگەن جوق. سوندىقتان ناتيجە دە ءالسىز بولىپ وتىر», دەدى نۇرىموۆا.

ونىڭ ايتۋىنشا, مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ ءبارى بىردەي ورتاق جۇيەمەن جۇمىس ىستەمەيدى, اقپاراتتىق پلاتفورمالار اراسىندا تولىق ينتەگراتسيا جوق. سونىمەن بىرگە دارىگەرلەر بىرنەشە باعدارلاماعا ءبىر اقپاراتتى قايتا-قايتا ەنگىزۋگە ءماجبۇر.

ماسەلە اقشادا ەمەس...

دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە, دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندەگى نەگىزگى ماسەلە ەندى قارجى كولەمىندە ەمەس, ونى ءتيىمدى باسقارۋدا بولىپ وتىر.

ول دارىگەردى قاعازباستىلىقتان بوساتىپ, پاتسيەنتكە بولىنەتىن ۋاقىتتى كوبەيتۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.

«سونداي-اق مەديتسينالىق قۇجاتتاما ماسەلەسى بار. كەيدە ناۋقاستار ءار جارتى جىل سايىن گوسپيتاليزاتسياعا جاتادى, مىسالى مۇگەدەكتىك راسىمدەۋ ءۇشىن نەمەسە حيميوتەراپيا الاتىن ناۋقاستار جىلىنا بىرنەشە رەت كوپتەگەن اناليز تاپسىرۋعا ءماجبۇر بولادى. گوسپيتاليزاتسيا الدىندا تالاپ ەتىلەتىن وسى اناليزدەر ءتىزىمىن قايتا قاراپ, تەك ەڭ قاجەتتىلەرىن عانا قالدىرۋ كەرەك. كلينيكالىق حاتتامالاردى دا قايتا قاراپ, جەڭىلدەتۋ قاجەت. كەيبىر اناليزدەر بازالىق مىندەتتى بولسا, كەيبىرى تەك ۇسىنىستىق سيپاتتا بولۋى مۇمكىن. سەبەبى بەلگىلى ءبىر ناۋقاسقا ولاردىڭ ءبارى بىردەي قاجەت بولا بەرمەيدى. مىسالى, كەيبىر تەكسەرۋلەردىڭ جارامدىلىق مەرزىمى ءبىر اي نەمەسە بىرنەشە اي بولۋى مۇمكىن. ناۋقاستاردى كوپ اۋرەگە سالماۋمىز كەرەك», دەدى دەپۋتات.

كورىپ وتىرعانىمىزداي قوعامدا ءمامس جۇيەسىنە قاتىستى سۇراق ءالى دە كوپ. ازاماتتاردى ەڭ الدىمەن ءبىر ماسەلە الاڭداتادى: ساقتاندىرۋ جارناسىن تۇراقتى تولەيتىن حالىق ساپالى ءارى ۋاقىتىلى مەديتسينالىق كومەكتى قاشان تولىق الا الادى؟