مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ مەكتەپكە جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ تۋرالى تاپسىرماسى – كەشەندى رەفورما. مەكتەپ بولاشاعىنا تىكەلەي قاتىسى بار بايىپتى باستاما. ويتكەنى بۇگىنگى ءبىلىم ساياساتى ەندى جەكەلەگەن شەشىمدەرمەن ەمەس, ساپالى ءبىلىم, زاماناۋي ينفراقۇرىلىم, مۇعالىم دايارلىعى, دەرەك قاۋىپسىزدىگى جانە بالالاردىڭ تەڭ مۇمكىندىگى ءبىرتۇتاس جۇيە رەتىندە قاراستىرىلاتىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلىپ وتىر.
بۇل ماسەلەنىڭ قازاقستان ءۇشىن ماڭىزى ەرەكشە. سەبەبى مەكتەپ – ەلدەگى ەڭ اۋقىمدى الەۋمەتتىك جۇيەلەردىڭ ءبىرى. 2024-2025 وقۋ جىلىنىڭ باسىندا ەلىمىزدە شامامەن 8 مىڭ مەكتەپ, 3,9 ميلليوننان استام وقۋشى جانە 406 مىڭ مۇعالىم بولدى. دەمەك, جاساندى ينتەللەكتىنى ءبىلىم سالاسىنا ەنگىزۋ بەلگىلى ءبىر شاعىن تاجىريبەلىك الاڭمەن شەكتەلمەيدى. بۇل ءاربىر وتباسىعا تىكەلەي قاتىسى بار اۋقىمدى وزگەرىس.
پرەزيدەنت كوتەرگەن باستامانىڭ نەگىزگى ءمانى – جاساندى ينتەللەكتىنى سانگە اينالعان تەحنولوگيا رەتىندە ەمەس, ناقتى ءبىلىم ماسەلەلەرىن شەشۋگە كومەكتەسەتىن قۇرال رەتىندە پايدالانۋ. قازاقستان مەكتەبى كەيىنگى جىلدارى جۇيەلى تۇردە جاڭارىپ كەلەدى. ينفراقۇرىلىم جاقسارىپ جاتىر, پەداگوگتەردىڭ كاسىبي دايارلىعىنا كوڭىل ءبولىنىپ جاتىر. زاماناۋي وقۋ ماتەريالدارىنا قولجەتىمدىلىك كەڭەيىپ, ءبىلىمدى باعالاۋ تاسىلدەرى جەتىلدىرىلۋدە. ەندى وسى جاڭعىرۋدىڭ كەلەسى كەزەڭى رەتىندە جاساندى ينتەللەكت مەكتەپتەگى وقىتۋ پروتسەسىن اناعۇرلىم ءدال, يكەمدى ءارى ءار بالانىڭ قاجەتتىلىگىنە بەيىم ەتۋگە جول اشادى.
حالىقارالىق زەرتتەۋلەر دە بۇل باعىتتىڭ وزەكتىلىگىن كورسەتىپ وتىر. PISA-2022 ناتيجەلەرى بويىنشا وقۋشىلار ماتەماتيكا, وقۋ ساۋاتتىلىعى جانە جاراتىلىستانۋ باعىتتارىندا ەىدۇ ەلدەرىنىڭ ورتاشا كورسەتكىشىنەن تومەن ناتيجە كورسەتتى. ماتەماتيكا بويىنشا فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىقتىڭ ەڭ تومەنگى دەڭگەيىنە قازاقستاندا وقۋشىلاردىڭ 50 پايىزى جەتسە, ەىدۇ ەلدەرىندە بۇل كورسەتكىش ورتا ەسەپپەن 69 پايىزدى قۇرايدى. وقۋ ساۋاتتىلىعىندا بۇل اراقاتىناس – 36 پايىزعا قارسى 74 پايىز, جاراتىلىستانۋ باعىتىندا – 55 پايىزعا قارسى 76 پايىز. بۇل دەرەكتەر مەكتەپكە ءار وقۋشىمەن ناقتى, جۇيەلى جانە دەربەس جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا قۇرالدار قاجەت ەكەنىن اڭعارتادى.
وسى تۇستا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ پايداسى ايقىن كورىنەدى. جي بالانىڭ بىلىمىندەگى ولقىلىقتاردى ەرتە انىقتاۋعا, جەكە تاپسىرمالار ۇسىنۋعا, وقۋ قارقىنىن باقىلاۋعا, مۇعالىمگە تەك قورىتىندى باعانى ەمەس, وقۋشىنىڭ سول ناتيجەگە قالاي كەلگەنىن كورۋگە كومەكتەسەدى. مىسالى, بالا بەلگىلى ءبىر ەسەپ تۇرىنەن ءجيى قاتەلەسسە, تسيفرلىق جۇيە ونىڭ سەبەبىن تەزىرەك كورسەتەدى. ال وقۋشى باعدارلامانى وڭاي مەڭگەرىپ, العا وزىپ وتىرسا, وعان كۇردەلىرەك تاپسىرما بەرۋگە مۇمكىندىك تۋادى. وسىلايشا, وقىتۋ ءار بالانىڭ جەكە ەرەكشەلىگىنە بەيىمدەلە تۇسەدى.
سونىمەن بىرگە پرەزيدەنت تاپسىرماسىندا اسا ماڭىزدى تەپە-تەڭدىك ساقتالعان. جاساندى ينتەللەكت مۇعالىمدى الماستىراتىن كۇش ەمەس, ونىڭ جۇمىسىن كۇشەيتەتىن قوسىمشا قۇرال بولۋى ءتيىس. بۇل دا وتە ورىندى ءارى جاۋاپتى ۇستانىم. ەڭ وزىق تەحنولوگيانىڭ ءوزى ۇستازدىڭ تاجىريبەسىن, بالاعا دەگەن جاناشىرلىعىن, تاربيەلىك ىقپالىن, شىنايى قارىم-قاتىناسىن الماستىرا المايدى. كەرىسىنشە, تەحنولوگيا مۇعالىمدى قاعازباستىلىقتان, قايتالاناتىن تەحنيكالىق جۇمىستان جەڭىلدەتىپ, ونىڭ باستى ميسسياسىنا, بالاعا ءبىلىم بەرۋ مەن تۇلعا قالىپتاستىرۋ ىسىنە كوبىرەك كوڭىل بولۋىنە جاعداي جاساۋى كەرەك.
مەكتەپتەرىمىزدە مۇنداي مودەلگە نەگىز بولاتىن مىقتى الەۋەت بار. PISA دەرەكتەرى بويىنشا ەلىمىزدەگى وقۋشىلاردىڭ 77 پايىزى ماتەماتيكا مۇعالىمى ءار بالانىڭ وقۋىنا قىزىعۋشىلىق تانىتاتىنىن ايتقان. ال 82 پايىزى قاجەت بولعان جاعدايدا مۇعالىم قوسىمشا كومەك كورسەتەتىنىن اتاپ وتكەن. بۇل ەىدۇ ەلدەرىنىڭ ورتاشا كورسەتكىشىنەن جوعارى ناتيجە. ياعني, قازاقستان مەكتەبىنىڭ باسىم تۇسى – مۇعالىم مەن وقۋشى اراسىنداعى ادامدىق بايلانىس. ەندەشە مەملەكەتتىڭ مىندەتى دە وسى ارتىقشىلىقتى تەحنولوگيا ارقىلى السىرەتۋ ەمەس, كەرىسىنشە كۇشەيتۋ.
الەمدىك ساراپشى لي كاي فۋ الماتىدا جي بويىنشا ساباق وتكىزدى
جاساندى ينتەللەكت مۇعالىمگە وقۋشىلاردىڭ ۇلگەرىمىن تالداۋعا, وقۋ ماتەريالدارىن تاڭداۋعا, ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى تاپسىرمالار ازىرلەۋگە, ساباق بارىسىن ءتيىمدى جوسپارلاۋعا كومەكتەسە الادى. بىراق بالامەن قالاي سويلەسۋ, كۇردەلى تاقىرىپتى قالاي ءتۇسىندىرۋ, ونىڭ ىنتاسىن قالاي وياتۋ جانە سەنىمىن قالاي ارتتىرۋ كەرەكتىگىن ءبارىبىر مۇعالىم شەشەدى. سوندىقتان جاڭا رەفورماداعى باستى تۇلعا بۇرىنعىداي ۇستاز بولىپ قالا بەرەدى.
مەملەكەت باسشىسى اۋىل مەكتەپتەرىنە دە ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىر. بۇل دا قۇجاتتىڭ الەۋمەتتىك سالماعىن ارتتىرا تۇسەدى. قالا مەن اۋىل بالاسىنىڭ ءبىلىم مۇمكىندىكتەرىندەگى ايىرماشىلىق كوبىنە ينفراقۇرىلىمعا, زاماناۋي رەسۋرستارعا جانە ينتەرنەت ساپاسىنا بايلانىستى. سوڭعى جىلدارى بۇل باعىتتا ەلەۋلى ىلگەرىلەۋ بار. ۇلتتىق بايانداما دەرەكتەرىنە سايكەس, 2022 جىلى ينتەرنەتكە قوسىلعان مەكتەپتەر سانى 2 306, ياعني 30 پايىز بولسا, 2024 جىلى بۇل كورسەتكىش 7 120 مەكتەپكە نەمەسە 89,9 پايىزعا جەتكەن. بۇل كورسەتكىش تسيفرلىق جانە جاساندى ينتەللەكت شەشىمدەرىن كەڭىنەن ەنگىزۋگە نەگىز بولارى ءسوزسىز.
بادمينتون فەدەراتسياسى جي نەگىزىندەگى تسيفرلىق رەيتينگ جۇيەسىن ىسكە قوستى
سوندىقتان پيلوتتىق جوباعا قاتىساتىن مەكتەپتەردى 2026 جىلعى 1 تامىزعا دەيىن قاجەتتى تەحنيكامەن جانە تۇراقتى جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى تاپسىرما رەفورمانىڭ وزەگىنە اينالىپ وتىر. بۇل جەردە اڭگىمە تەك كومپيۋتەر نەمەسە ينتەرنەت تۋرالى ەمەس. ماسەلە قازىرگى زاماننىڭ ءبىلىم قۇرالدارى ءىرى قالالارداعى تاڭداۋلى مەكتەپتەرگە عانا ەمەس, وڭىرلەردەگى, اۋىلدارداعى بالالارعا دا قولجەتىمدى بولۋىندا. وسى ارقىلى تسيفرلىق جاڭعىرۋ الەۋمەتتىك تەڭدىكتى نىعايتاتىن ناقتى تەتىككە اينالادى.
بۇل باستاما مەكتەپ ينفراقۇرىلىمىن جاڭارتۋ باعىتىنداعى اۋقىمدى جۇمىستارمەن دە ساباقتاسىپ جاتىر. 2025 جىلى 69 مىڭنان استام وقۋشىنى قامتيتىن 1 000 اۋىل مەكتەبىن جاڭعىرتۋ جوسپارلاندى. سونىمەن قاتار 245 مەكتەپكە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋ كوزدەلدى, ونىڭ 145-ءى اۋىلدىق جەرلەردە ورنالاسقان. 2026 جىلى حيميا, فيزيكا, بيولوگيا, روبوتوتەحنيكا جانە STEM باعىتتارى بويىنشا 1 000 زاماناۋي ءپان كابينەتىن جابدىقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. ال 2029 جىلعا دەيىن 1 300 مەكتەپتى, سونىڭ ىشىندە 900 اۋىل مەكتەبىن جاڭارتۋ كوزدەلگەن. وسى تۇرعىدان العاندا, جاساندى ينتەللەكت تۋرالى تاپسىرما مەكتەپ عيماراتىن جوندەۋدەن ءبىلىم مازمۇنىن جاڭارتۋعا وتەتىن ماڭىزدى كەزەڭ.
جاڭا تەحنولوگيانى ەنگىزۋدە ورتاق ءتارتىپ پەن ايقىن تالاپتىڭ بولۋى دا اسا ماڭىزدى. 2026 جىلعى 1 قىركۇيەككە دەيىن ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ ستاندارتتارى بەكىتىلۋى ءتيىس. بۇل ستاندارتتار ءبىلىم بەرۋ كونتەنتىن ازىرلەۋ, وقۋ ناتيجەلەرىن باعالاۋ جانە اكادەميالىق ادالدىقتى ساقتاۋ ماسەلەلەرىن قامتيدى. مۇنداي تالاپتار مەكتەپتەرگە, مۇعالىمدەرگە, وقۋشىلارعا جانە اتا-انالارعا جاساندى ينتەللەكت قاي جەردە كومەكتەسەتىنىن, قانداي جاعدايدا قولدانىلاتىنىن جانە وقۋ ەڭبەگىنىڭ دەربەستىگى قالاي قورعالاتىنىن ناقتى تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ەلىمىزدە ەگىس ناۋقانىن باقىلايتىن جي-پلاتفورما ىسكە قوسىلادى
تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – بالالاردىڭ دەربەس دەرەكتەرىن قورعاۋ. مەكتەپ وقۋشى تۋرالى ۇلگەرىمى, وقۋ قارقىنى, قابىلەتى, قيىندىقتارى, جەتىستىكتەرى, جەكە ءبىلىم تراەكتورياسى دەگەن سياقتى وتە كوپ مالىمەتتەرمەن جۇمىس ىستەيدى. ەگەر مۇنداي دەرەكتەر تسيفرلىق ورتادا قولدانىلاتىن بولسا, ولاردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەملەكەت تاراپىنان سەنىمدى قورعالۋى كەرەك. سوندىقتان وقۋشىلاردىڭ جەكە دەرەكتەرىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ جونىندەگى تاپسىرما رەفورمانىڭ تەك تەحنولوگيالىق ەمەس, قۇقىقتىق نەگىزى دە قاتار قالانىپ جاتقانىن كورسەتەدى.
پرەزيدەنت تاپسىرماسىنىڭ باستى ارتىقشىلىعى – ونىڭ ءۇش دەڭگەيدى ءبىر ارناعا توعىستىرۋىندا. ءبىرىنشىسى – ستراتەگيالىق دەڭگەي. بۇل جەردە اڭگىمە ەلدىڭ ادامي كاپيتالىن دامىتۋ, بولاشاق ۇرپاقتىڭ ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ تۋرالى بولىپ وتىر. ەكىنشىسى – ينستيتۋتسيونالدىق دەڭگەي. ۇكىمەت پەن اكىمدىكتەرگە ناقتى مەرزىمدەر, مىندەتتەر جانە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. ءۇشىنشىسى – مەكتەپ دەڭگەيى. ياعني, بارلىق وزگەرىستىڭ تۇپكى ناتيجەسى ناقتى وقۋشىعا, مۇعالىمگە جانە سىنىپتاعى ءبىلىم ساپاسىنا اسەر ەتۋى ءتيىس.
وسى بايلانىس قازاقستاننىڭ ءبىلىم ساياساتىنداعى جاڭا كەمەلدىكتى كورسەتەدى. بۇل ەسەپ ءۇشىن جاسالاتىن تسيفرلاندىرۋ ەمەس, مەكتەپتى مازمۇندى, قاۋىپسىز جانە ءادىل تۇردە جاڭارتۋ جولىنداعى جۇيەلى قادام. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسى ورتا ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا مودەلىنە نەگىز قالايدى. ول مودەلدە تەحنولوگيا ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋگە, مۇعالىمنىڭ ەڭبەگىن جەڭىلدەتۋگە, بالانىڭ قابىلەتىن اشۋعا جانە قالا مەن اۋىلداعى وقۋشىلارعا تەڭ مۇمكىندىك بەرۋگە قىزمەت ەتۋى كەرەك.