2015 جىلعى 29 ءساۋىر – قازاقستان دامۋىندا جاڭا ءداۋىردىڭ باستالۋ كۇنى.
وسى كۇنى ەلباسى ءوزىنىڭ يناۋگۋراتسيالىق-باعدارلامالىق سوزىندە ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ قالىپتاسۋىنىڭ ماڭىزدى كەزەڭدەرىن اتاپ ءوتىپ, حالىقارالىق ارەناداعى شىم-شىتىرىق جاعدايدى اشىپ كورسەتىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان ماقساتتاردى ناقتى بەلگىلەپ بەردى. پرەزيدەنتىمىز ۇلتىمىزدى جاڭا 5 قاۋىپ-قاتەردەن بۇرىنعىداي الدىن الا ساقتاندىرا ەسكەرتتى. وسى جاعدايدىڭ وزىندە الداعى جىلدارداعى مىندەت ايقىن: ول – الەمدەگى احۋالعا قاراماستان, قازاقستاندى نىعايتۋ, دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسۋ. ەلباسى ۇسىنعان بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ الداعى ماقساتتارعا جەتۋگە جول اشاتىنى ءسوزسىز. جاڭا رەفورمالارعا قادام بۇرىن بولعان جوسپارلار مەن باعدارلامالاردان تۇبەگەيلى وزگەشە. سونداي-اق, رەفورمالار ءتيىمدىلىگىنىڭ ءاربىر ازامات پەن بۇكىل قوعامنىڭ قاتىسۋىنا تىكەلەي بايلانىستى ەكەندىگى باسا ايتىلدى. «رەفورمالاردىڭ ءمانى – ۇلتتى جاڭعىرتۋدا. ۇلتتىڭ ساپاسى, حالىق رۋحىنىڭ كۇشى, ۋاقىت سىن-قاتەرلەرىن قابىلداي ءبىلۋ جانە تەك قانا العا باسۋ – بۇرىن دا مەملەكەت تابىسىنىڭ ايقىنداۋشى فاكتورى بولعان جانە بولا بەرەدى», دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ءوز سوزىندە. ۇلتتى جاڭعىرتۋ, ول قانداي بولۋ كەرەك جانە قانداي قۇندىلىقتار جۇيەسىنە بەتبۇرۋى ءتيىس – بۇل بۇرىن-سوڭدى ەشبىر مەملەكەت بەلگىلەمەگەن, الدىنا قويماعان شىن مانىندە عالامات مىندەت بولىپ وتىر. تاريحي دامۋدىڭ ءاربىر مەجەسىندە ءوزىنىڭ ءمانىن جوعالتقان قۇندىلىقتاردىڭ ورنىنا ۋاقىت تالابىنا ساي جاڭالارى قالىپتاسادى. ولارعا وزگەرمەس كوۆاريانتتىق نەگىز بولىپ البەتتە جالپى ادامزاتتىق قۇندىلىقتار قالادى. قازاقستاندا ۋاقىت اعىسى مۇلدەم باسقاشا. قازاقستان باسقا ەلدەر ءۇشىن ءجۇز جىلدى قاجەت ەتكەن ءوزىنىڭ ۇلى جولىن ونشاقتى جىلدىڭ ىشىندە ءجۇرىپ ءوتتى. ەندى مەملەكەتىمىز ماڭگىلىك ەلگە اپاراتىن «نۇرلى جولدى» لايىقتى ءوتۋى كەرەك. مەجەلەنگەن شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ول ماقساتقا جەتكىزەتىنى دە ءسوزسىز. وسى رەتتە ەڭ باستى قۇندىلىقتاردىڭ ءبىرى – پرەزيدەنتتىڭ «جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا» قاتىستى ايتقان ەڭبەك ۇعىمى. ادامداردى مىندەتتەر مەن ماقساتتاردىڭ ورتاقتىعىنداي ەشتەڭە بىرىكتىرە المايدى. ول بولاشاق ۇلتتى قالىپتاستىرۋدىڭ داڭعىل جولى بولا الادى. ەلباسى رەفورمالاردى قاتاڭ بىرىزدىلىكپەن جۇزەگە اسىرۋ قاجەتتىگىن جانە ولار مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىن رەفورمالاۋدان باستالاتىنىن ەسكەرتىپ ايتتى. قازىردىڭ وزىندە جاڭعىرتۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا قۇرىلىپ, جۇمىسىن باستاپ كەتتى. شىن مانىندە, ءاربىر سالانىڭ جەتىستىگى, الداعى ەكونوميكالىق ءوسىم, يندۋستريالاندىرۋ ساياساتىنىڭ تيىمدىلىگى, الەۋمەتتىك سالانىڭ احۋالى, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى, جالپى العاندا, ەلدىڭ دامۋ دەڭگەيى ساۋاتتى كاسىبي باسقارۋشىلىققا تىكەلەي بايلانىستى. مەملەكەتتىك قىزمەتكەر بولاشاقتا ءوزىنىڭ مىندەتىن حالىققا, ازاماتتاردىڭ زاڭدى ءمۇددەسىنە, مەملەكەتكە قىزمەت ەتۋ دەپ تۇسىنەتىن, باسقارۋ باسپالداقتارىنىڭ بارىنەن بىرتىندەپ وتكەن, ءوز ءىسىنىڭ شەبەرى, جوعارى كاسىپقوي مامان. سوندىقتان, مەملەكەتتىك قىزمەتكە كىرۋدىڭ باستى تالابى: كاسىبيلىك, سايكەس ديپلوممەن دالەلدەنەتىن, ماماندىعى بويىنشا بازالىق بىلىممەن عانا شەكتەلمەيتىن بىلىكتىلىك. بىلىكتىلىك – بۇل جان-جاقتى ءبىلىمى بار جانە جۇكتەلگەن مىندەتتى ورىنداۋعا دايىن ەكەندىگىن كورسەتەتىن ساپالىق كورسەتكىش. كاسىپقوي ءۇشىن بۇگىنگى كۇنى جوعارى شەبەرلىك پەن ماماندىقتى تەرەڭ مەڭگەرۋ ازدىق ەتەدى. بۇل – سونىمەن قاتار, ءوز ىسىنە بەيجاي قاراماي, جان تانىمەن بەرىلە بىلەتىن ازامات بولۋ. قۇزىرەتتى جانە كاسىپقوي باسقارۋشىلاردى قالىپتاستىرۋ – بۇل وتە ماڭىزدى جانە وتە كۇردەلى مىندەت. وعان ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن جانە تاپسىرماسىمەن مەملەكەتتىك قۇرىلىمدى وڭتايلاندىرۋ, وكىلەتتىكتەردىڭ اراجىگىن اجىراتۋ, زاڭدىق دەڭگەيدە بەكىتۋ ارقىلى الدىن الا جاعداي جاسالعان بولاتىن. بۇگىنگى تاڭدا ونى ودان ءارى تەرەڭىرەك رەفورمالاۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر. مەملەكەتتىك قىزمەتكە ىرىكتەۋ مەن قابىلداۋعا عانا ەمەس, باستاپقى كەزەڭى رەتىندە كادرلاردى دايىنداۋ جۇيەسىنە تۇبەگەيلى وزگەرىس قاجەت. كاسىبي اۆتونوميالىق مەملەكەتتىك اپپارات ءاربىر ۇيىمنىڭ, مەكەمەنىڭ, ءوز وكىلەتتىلىگى اياسىندا ماسەلەلەردى جەدەل شەشۋ, قابىلدانعان شەشىمدەر ءۇشىن باسقالارعا سىلتەمەي, وزىنە جاۋاپكەرشىلىك الا ءبىلۋ سىندى كۆازيدەربەستىكتى بىلدىرەدى. بۇل ءۇردىس تۇراقتى, جۇيەلى جانە ساباقتاستىقتى قامتاماسىز ەتەدى. ول قازىرگى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردى عانا ەمەس, قوعامنىڭ بارلىق سالالارىن قامتيدى. ءبىرىنشى كەزەكتە كادرلاردى دايىنداۋ جۇيەسىن قامتيدى. ەلىمىزدە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردى قايتا دايارلاۋ, كاسىبيلىگىن ارتتىرۋ جۇيەسى بار. سونىمەن قاتار, جۇكتەلگەن ءمىندەتتەر مۇقيات جۇمىس ىستەۋدى تالاپ ەتەتىن ايتارلىقتاي اۋقىمدى. مەملەكەتتىك اپپارات, ادەتتە, ءبىلىمى بار, ءتۇرلى سالادا قىزمەت ەتەتىن تۇلعالاردان قۇرالادى: ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك سالا, مادەنيەت, اۋىل شارۋاشىلىعى, تاعى باسقا. ال, جاڭا فورماتسياداعى مەملەكەتتىك قىزمەتشىگە قاجەتتى تالاپتار: وقىپ, ماماندىق الاتىن كەزدەن قالىپتاستىرۋدى قاجەت ەتەتىن جوعارى كاسىبيلىك, ادامدارعا, ەلگە قىزمەت ەتە ءبىلۋ قابىلەتى مەن ىنتاسى. ارينە, بارلىعى دا مەملەكەتتىك قىزمەتكە بارمايدى. الايدا, كاسىبيلىكتىڭ العاشقى داعدىلارى, ادامدارمەن جۇمىس ىستەي ءبىلۋ وسى كەزەڭدە قالىپتاسادى. وسى ماقساتتا كادرلاردى دايىنداۋ باعدارلاماسىن وزگەرتۋ, قايتا وي ەلەگىنەن وتكىزۋ قاجەت ەتىلەدى. ولار تەرەڭدەتە مامانداندىرۋعا باعىتتالۋى كەرەك. ءاربىر باسشىعا تومەننەن باستاپ بارلىق باسقارۋشىلىق باسپالداقتاردان ءوتۋ وتە ءادىل تالاپ. بارلىق كەزەڭنەن وتپەگەن باسشىنىڭ قاراماعىنداعىلارعا دۇرىس كەڭەس بەرە الۋى, ولاردىڭ قىزمەتىن تۇزەتىپ, ساۋاتتى باسقارا الۋى ەكىتالاي. ودان ءىس كەرى كەتەدى, ادامدار زارداپ شەگەدى. كۇندەلىكتى پوزيتسيادان مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ مانساپتىق مودەلىنە ءوتۋ اسا قاجەت. بۇل جەردە ايماقتارداعى جۇمىس ىستەۋ تاجىريبەسىنىڭ بار-جوقتىعىنا نازار اۋدارعان دا دۇرىس بولار ەدى. تامىرلاستىقتان تازارۋ مەملەكەتتىك قىزمەتكە ۇمىتكەرلەردى تاڭداۋ اياسىن كەڭەيتەدى, بۇل ساپالى كادرلاردى تاڭداۋعا جانە كوپتەگەن تالانتتى ادامداردىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتكە كەلۋىنە جول اشادى. سوندا ەلباسى ن.ءا نازارباەۆ ايتقانداي, «مەملەكەتتىك قىزمەت مەريتوكراتيا قاعيداتى نەگىزىندە بارلىق ازاماتتارعا ءوز قابىلەتتەرىن جۇزەگە ارتتىرۋ ءۇشىن بىردەي مۇمكىندىكتەر بەرىلەتىن ءادىل قازاقستاندىق قوعامنىڭ تۇپبەينەسىنە اينالادى». بۇل – مەجەلەنگەن رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ تۇپقازىعى.
گۇلميرا يسيمباەۆا, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.