دەتەكتيۆتىك قىزمەتكە جول اشىلادى

ەلىمىزدە دەتەكتيۆتىك قىزمەت ەندى زاڭدىق تۇرعىدان رەتتەلەتىن بولادى. ءماجىلىس توراعاسى قابيبوللا جاقىپوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى كەزەكتى جالپى وتىرىسىندا «جەكە دەتەكتيۆتىك قىزمەت تۋرالى» زاڭ جوباسى ىلەسپە تۇزەتۋلەرىمەن ءبىرىنشى وقىلىمدا قارالىپ, جان-جاقتى تالقىعا ءتۇستى.

زاڭ جوبالارى بويىنشا بايانداما جاساعان ادىلەت ءمينيسترى بەرىك يماشەۆ «جەكە دەتەكتيۆتىك قىزمەت تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ 2012 جىلعى 30 قاڭتارداعى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جالپىۇلتتىق ءىس-شارالار جوسپارى بويىنشا قولعا الىنعاندىعىمەن ءبولىستى. نەگىزى, بۇل قىزمەت ءتۇرىن ەنگىزۋ جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ قۇقىقتارى مەن ەركىندىگىن, مەملەكەت پەن قوعام مۇددەلەرىن قورعاۋمەن ۇشتاسىپ جاتىر. جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارعا دەتەكتيۆتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ, وعان تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋ جانە جەكە دەتەكتيۆتىك قىزمەتتىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى زاڭ جوباسىندا جان-جاقتى كورىنىس تاۋىپ وتىر ەكەن. «زاڭدىلىق; ادام­­نىڭ جانە ازاماتتىڭ, سون­داي-اق, زاڭدى تۇلعالاردىڭ قۇقىق­تا­رىن, بوستاندىقتارى مەن زاڭ­دى ءمۇد­دەلەرىن, كونستيتۋ­تسيالىق قۇرى­لىستى, قوعامدىق يمان­دىلىق­تى بۇزۋعا جول بەرمەۋشىلىك; قۇ­پيالىلىق; لاۋازىمدى ادام­داردىڭ جەكە دەتەكتيۆتىك قىزمەتكە ارالاس­پاۋى قاعيداتتارى بەكىتىلەدى», دەدى بەرىك ءماجيت ۇلى.

مينيستر, بۇل رەتتە, جەكە دە­تەكتيۆتىك قىزمەتكە تاپسىرىس بەرۋ­شىنىڭ زاڭدى قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋمەن بايلانىس­تى دەتەكتيۆتىك قىزمەتتەر كور­سەتۋ بويىنشا ليتسەنزيالاۋ ۇسى­نىل­عاندىعىنا دا نازار اۋدارتا كەتتى. جالپى, زاڭدىق قۇجاتتا جەكە دەتەكتيۆتىڭ قۇقىقتارى مەن ءمىن­دەتتەرى, ليتسەنزيانى بەرۋ, توقتاتا تۇرۋ نەمەسە ايىرۋ كوزدەلگەن.

ونىمەن اينالىسۋ ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتىعىنىڭ, جوعارى زاڭ ءبىلىمىنىڭ جانە قۇقىق قورعاۋ نەمەسە ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جەدەل نەمەسە تەرگەۋ بولىمشەلەرىندە كەمىندە ون بەس جىل ەڭبەك ءوتىلىنىڭ بولۋى كەرەك. سونىمەن قاتار, وتىز بەس جاسقا تولۋى, الىپ تاستالماعان نەمەسە وتەلمەگەن سوتتىلىعىنىڭ بولماۋى جانە وزگە دە تالاپتار دا بار. ب.يماشەۆ وسى ورايدا قىلمىس­تىق ءىس-ارەكەتتەر مەن اكىمشىلىك قۇ­قىق بۇزۋشىلىقتارعا بايلانىستى ىستەر بويىنشا دەتەكتيۆتىك قىز­مەت­تەر كورسەتۋگە تىيىم سالۋ زاڭ جوباسىندا ەرەكشە قاراس­تى­رىل­عاندىعىنا دا نازار اۋدارتا كەتتى. جالپى, دەتەكتيۆتىك ءىس-شارالار تىزبەسىنە اڭگىمەلەسۋ, جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردان انىقتامالارعا, سيپاتتامالارعا جانە قۇجاتتارعا سۇراۋ سالۋ كوزدەلەدى. زاڭ جوباسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ جانە ۋاكىلەتتى ورگان­نىڭ جەكە دەتەكتيۆتىك قىزمەت سالاسىنداعى قۇزىرەتى دە ايقىن­دالعان. سونىمەن بىرگە, جەكە دەتەك­تيۆتىك قىزمەتتى مەملەكەتتىك باقى­لاۋ مەن قاداعالاۋدىڭ نەگىزدەرى بەكىتىلگەن. جوعارىدا اتالعان ەرەجەلەر, ءبىر جاعىنان, دەتەكتيۆتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ نارىعىن دامى­تۋعا, ەكىنشى جاعىنان – جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ, قوعام مەن مەم­لەكەتتىڭ قۇقىقتارىن, بوستان­دىق­تارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قام­تا­ما­سىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. زاڭ جوباسىندا قىلمىستىق كودەكسكە, اكىمشىلىك قۇقىق بۇ­زۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە, سا­لىق كودەكسىنە, «ليتسەنزيالاۋ تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى مەملەكەتتىك باقىلاۋ جانە قادا­عالاۋ تۋرالى» زاڭدارعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر. اتاپ ايت­قاندا, جەكە دەتەكتيۆتەردىڭ ءوز­دەرىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن تەرىس پايدالانعانى ءۇشىن قىلمىستىق جانە اكىمشىلىك جاۋاپتىلىقتى ەنگىزۋ; ليتسەنزيالىق الىمنىڭ مولشەرلەمەلەرىن, سالىقتاردى ەسەپتەۋ جانە تولەۋ, سونداي-اق, ولار بويىنشا سالىق ەسەپتىلىگىن ۇسىنۋ ءتارتىبىن بەلگىلەۋ; جەكە دەتەكتيۆتىك قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋعا ارنالعان ليتسەنزيانىڭ بولۋى تۋرالى تالاپتى بەكىتۋ مەن جەكە دەتەكتيۆتىك قىزمەتتى مەملەكەتتىك باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ تەتىكتەرى زاڭدىق تۇرعىدان قاراستىرىلعان. دەپۋتات رومان كيمنىڭ سۇراعىنا وراي جاۋابىندا مينيستر جەكە دەتەكتيۆپەن اينالىسۋشى وزىنە كومەكشىلەردى قانشا تارتقانىمەن, ولاردىڭ دەتەكتيۆتىك قىزمەتپەن اينالىسا المايتىندىعىن العا تارتتى. ويتكەنى, بۇل قىزمەت ءتۇرى ليتسەنزيالاۋعا جاتادى. ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ جەدەل نەمەسە تەرگەۋ بولىمشەلەرىندە كەمىندە ون بەس جىل ەڭبەك ءوتىلىنىڭ بولۋى جانە وتىز بەس جاسقا تولۋى مەن وزگە دە تالاپتار تىم قاتاڭ ەكەندىگىنە نازار اۋدارتقان سەرىكجان قاناەۆ كورشىلەس رەسەيدى مىسالعا كەل­تىردى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, بۇل ەلدە جيىرما ءبىر جاسقا تول­عان, كەمىندە ءۇش جىل تەرگەۋ ءبولىم­شەلەرىندە قىزمەت ىستەگەن ادام دەتەكتيۆ بولا الادى. مۇنىڭ جاڭا ينستيتۋت ەكەندىگىنە, اتا زاڭ ەرەجەلەرىنە جانە دە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ تالاپتارىنا سۇيەنگەن ب.يماشەۆ ەكىنشى وقىلىمدا جاس جاعىنان شەكتەۋدى قاراستىرۋعا بولاتىنىن العا تارتتى. وسىلايشا جالعاسقان بىرەر سۇ­راق-جاۋاپتان كەيىن زاڭ جوبالارى ءبىرىنشى وقىلىمدا قولداۋ تاپتى. سونداي-اق, دەپۋتاتتار مەنشىك قۇقىعىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ, شارتتىق مىندەتتەمەلەردى قورعاۋ­دى كەپىلدەندىرۋ مەن ولاردى بۇز­عانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى قاتاڭ­داتۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمدا قاراپ, ماقۇلدادى. وندا ازاماتتىق كودەكستىڭ زاڭسىز اكتىلەردى شىعا­رۋ سالدارىنان مەنشىك يەسىنە كەل­تى­رىلگەن زالالدى, ءتيىستى اكتىنى شىعارعان مەملەكەتتىك ورگان­نىڭ نەمەسە لاۋازىمدى ادام­نىڭ كىناسىنە قاراماستان, وتەۋ بولىگى ناقتىلانادى. كەپىل­مەن قامتاماسىز ەتىلگەن مىندەتتە­مەلەردى مەرزىمىنەن بۇرىن ورىنداۋ جانە كەپىلگە سالىنعان م ۇلىككە ءوندىرىپ الۋدى قولدانۋ نورمالارى دا ايقىن جازىلىپ وتىر. بۇدان باسقا, كۇن تارتىبىنە شىعارىلعان قازاقستان مەن بولگاريا جانە رۋمىنيا ەلدەرىمەن ادامداردى ۇستاپ بەرۋ تۋرالى شارتتاردى راتيفيكاتسيالاۋعا قاتىستى زاڭدىق قۇجاتتار دا قولداۋ تاپتى. زاڭدىق قۇجاتتار اتالعان ەلدەردىڭ قۇزىرەتتى ورگاندارى اراسىنداعى قاتىناستاردى رەتتەۋگە باعىتتالعان. سونىمەن قاتار, قازاقستان مەن رۋمىنيا اراسىنداعى سوتتالعان ادامداردى بەرۋ تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى دا ماقۇلداندى. بۇل رەتتە, ەگەر سوتتالعان ادام جازاسىن وتەگەننەن كەيىن دەپورتاتسيالاۋعا جاتاتىن جاعدايدا, ونىڭ كەلى­سىمى تالاپ ەتىلمەيتىندىگىن ايتا كەتكەن ءجون. سونىمەن بىرگە, تاراپ­تار­دىڭ ارقايسىسى ءوز ۇلتتىق زاڭنا­مالارىنا سايكەس كەشىرىم جاساۋدى, راقىمشىلىق جاساۋدى نەمەسە جازانى جەڭىلدەتۋدى جۇزەگە اسىرا الادى. جانە دە پالاتا «سوت جۇيەسى مەن سۋديالاردىڭ مارتەبەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا; كونستيتۋتسيالىق زاڭدارعا ازا­مات­تىق پروتسەستىك زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەرگە قاتىستى زاڭ جوبالارىنا; كاسپي تەڭىزىنىڭ سۋبيولوگيالىق رەسۋرستارىن ساقتاۋ جانە ۇتىمدى پايدالانۋ زاڭدىق قۇجاتىنا جانە بايقوڭىر قالاسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى تۋرالى كەلىسىمدەردى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسىنا قورىتىندى ازىرلەۋ مەرزىمىن ءتيىستى كوميتەتتەرگە بەكىتىپ بەردى.

اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».