ەلىمىزدىڭ باستى تۋريزم باعىتتارىنىڭ ءبىرى سانالاتىن اۋليەلى, امبيەلى تۇركىستان توپىراعىنا شەت مەملەكەتتەردەن, ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىنەن كەلۋشىلەر قاتارى جىلدىڭ قاي مەزگىلىندە دە تولاستاعان ەمەس. وڭىردە تۋريزم سالاسىن دامىتۋ باعىتىندا اۋقىمدى ءىس اتقارىلىپ جاتىر.
ايتالىق, سالاعا تارتىلعان ينۆەستيتسيا 133 ملرد تەڭگەگە جەتىپ, 67,9%-عا, ورنالاستىرۋ ورىندارىنىڭ قىزمەت كورسەتۋ كولەمى 8 ملرد تەڭگە بولىپ, 24,5%-عا ءوستى. بۇگىندە وبلىستا 265 ورنالاستىرۋ ورنى جۇمىس ىستەيدى. 11 تۋروپەراتور, 45 تۋراگەنتتىك كومپانيا, 66 گيد-ەكسكۋرسيا وكىلى قىزمەت ەتىپ جاتىر. وبلىس اكىمدىگىنىڭ دەرەگىنشە, وڭىردەگى تاريحي نىساندارعا كەلۋشىلەر سانى 1 ملن ادامعا جەتىپ, 13%-عا ارتتى. تابيعي اۋماقتارعا ساياحاتتاۋشىلار سانى 151,9 مىڭ ادامدى قۇراپ, 18,1%-عا ءوستى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىندا وڭىرگە كەلگەن تۋريستەر سانى 500 مىڭ ادامنان اسىپ, الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 15,9%-عا ارتتى. ياعني 2023–2024 جىلدارمەن سالىستىرعاندا تۇراقتى ءوسىم بار. E-qonaq جۇيەسىندە 48 400 شەتەلدىك تۋريست تىركەلىپ, بۇل كورسەتكىش ءبىر جىلدا ەكى ەسەگە كوبەيگەن. شەتەلدىك قوناقتاردىڭ باسىم بولىگى وزبەكستان, تۇركيا, رەسەي, قىتاي, قىرعىزستان مەملەكەتتەرىنەن كەلگەن.
ساياحاتشىلارعا قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا تۇركىستان, شىمكەنت قالالارىنىڭ اۋەجايلارى ارقىلى اۋە قاتىناسى كوبەيگەن. قازىر اپتاسىنا 147 رەيس ورىندالادى. نەگىزگى اۋە كومپانيالارى قاتارىندا «Air Astana», «SCAT Airlines», «FlyArystan», «Turkish Airlines», وزگە دە حالىقارالىق تاسىمالداۋشىلار بار. ءوڭىردىڭ تۋريستىك ونىمدەرىن حالىقارالىق دەڭگەيدە ىلگەرىلەتۋ ماقساتىندا قىتاي, تۇركيا, وزبەكستان, رەسەي, ازەربايجان, موڭعوليا, اراب ەلدەرى, ەۋروپا مەملەكەتتەرى مەن مالايزيا نارىعىنا شىعۋ جوسپارلانعان. اسىرەسە قىتاي نارىعىنا باعىتتالعان WeChat پلاتفورماسىندا ارنايى كونتەنت ازىرلەنىپ, العاشقى كەزەڭدە كەمىندە 50 مىڭ اۋديتوريانى قامتۋ كوزدەلىپ وتىر.
ىسكەرلىك ءتۋريزمدى دامىتۋعا دا ايرىقشا ءمان بەرىلىپ كەلەدى. جىل سايىن 20-30 ىسكەرلىك ءىس-شارا, ينۆەستيتسيالىق تۋريزم, ITجوبالار فورۋمدارى مەن حالىقارالىق كونفەرەنتسيالار وتكىزۋ جوسپارلانعان. حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق اياسىندا بىلتىر 113 شەتەلدىك تۋركومپانياعا, 23 ترەۆەل-بلوگەرگە, 11 شەتەلدىك باق وكىلىنە اقپاراتتىق تۋر ۇيىمداستىرىلدى. قىتايدىڭ تانىمال Hunan TV تەلەارناسىمەن بىرلەسىپ, ايگىلى ءانشى ديماش قۇدايبەرگەننىڭ قاتىسۋىمەن «Voice Beyond Horizon» تەلەجوباسى وڭىردە ءتۇسىرىلىپ, حالىقارالىق اۋديتورياعا ۇسىنىلدى.
البەتتە, وڭىرگە كەلگەن قوناقتار الدىمەن قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنە ات باسىن بۇرادى. بۇل ورايدا كۇنى كەشە تۇركىستاندا «ازىرەت سۇلتان» ۇلتتىق تاريحي-مادەني مۋزەي-قورىعى ۇجىمىمەن كەزدەسۋ وتكىزگەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا 2023 جىلدان بەرى «قازرەستاۆراتسيا» رمك نىسانعا عىلىمي زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, ولاردىڭ ناتيجەسىندە بىرقاتار پراكتيكالىق شارالار جۇزەگە اسىرىلعانىن اتاپ ءوتتى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى قازىرگى كەزەڭدەگى باستى باسىمدىق سىرتقى جاڭارتۋ ەمەس, بىرەگەي ەسكەرتكىشتىڭ تاريحي كەلبەتىن ساقتاۋ ەكەنىنە نازار اۋداردى. سونداي-اق كەزدەسۋدە «ازىرەت سۇلتان» ۇلتتىق تاريحي-مادەني مۋزەي-قورىعى تەك مادەني مەكەمە ەمەس, ۇلتتىڭ تاريحي جادىن ساقتايتىن, رۋحاني تۇتاستىعىن بەكىتەتىن ىرگەلى ورتالىق ەكەنى ايتىلدى. «مۇندا تەك بىرەگەي مادەني مۇرا عانا ساقتالماي, سونىمەن بىرگە داۋىرلەردىڭ بايلانىسى كورىنىس تابادى. بۇل بايلانىس مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ, ءداستۇرىمىزدىڭ, رۋحاني قۇندىلىعىمىزدىڭ باستاۋىن تەرەڭىرەك تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – وسى مۇرانى ساقتاپ قانا قويماي, ونى بۇگىنگى ۇرپاققا جاڭا مازمۇندا جەتكىزۋ», دەدى ا.بالاەۆا.
سونداي-اق قايتا قالپىنا كەلتىرىلگەن حان مەشىتىنە كەلۋشىلەر قاتارى دا كوبەيىپ كەلەدى. قوناقتار تاريحي نىساننىڭ ساۋلەتتىك ەرەكشەلىكتەرىمەن تانىسىپ, ونىڭ رۋحاني-مادەني ماڭىزى جونىندە كەڭىنەن ماعلۇمات الادى. حان مەشىتى – قازاق حاندارىنىڭ, ولاردىڭ تۋىستارى مەن نوكەرلەرىنىڭ, سونداي-اق مارتەبەلى قوناقتاردىڭ ناماز وقيتىن قاسيەتتى ورنى بولعان. حاندار بەس ۋاقىت نامازىن ارنايى «ماقسۋرا» بولمەسىندە وقىعان. بۇل بولمەگە حان ورداسىنا باعىتتالعان جەكە ەسىك ارقىلى كىرگەن. مەشىت كەشەنى ءوز داۋىرىندە ورام حالقىنا ارنالعان ءجامي مەشىتىن, جوعارى لاۋازىمدى تۇلعالارعا ارنالعان «ماقسۋرا» بولمەسىن, اۋلاسىن, جەكە تاحاراتحاناسىن قامتىعان. «ماقسۋرانىڭ» جەكە ميحرابى مەن يمامىنىڭ بولۋى ونىڭ ەرەكشە مارتەبەسىن ايقىندايدى. حان مەشىتى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنەن باتىسقا قاراي 300 مەتر قاشىقتىقتا, جەتى اتا كوشەسىنىڭ بويىندا ورنالاسقان. مەشىت اۋلاسى تىك ءتورتبۇرىشتى پىشىندە سالىنعان, ولشەمدەرى – 25,1ح18,4 مەتر. اۋلانىڭ شىعىس بولىگىندە جابىستىرا تۇرعىزىلعان تاحاراتحانا قۇرىلىسىمەن قوسا ەسەپتەگەندە, قاس بەتىنىڭ ۇزىندىعى 30,7 مەتر بولادى. مەشىت اۋماعىندا جاماعات يمامىنا ارنالعان ەكى بولمەلى تۇرعىن ءۇي, باستىرمالار, قۇدىق ورنالاسقان. سونداي-اق اۋلا سىرتىندا قوسىمشا تاحاراتحانا ورنى قاراستىرىلعان.
وبلىستىق ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى باسقارماسى مەن تۋريزم باسقارماسىنىڭ بىرلەسە اتقارعان جۇمىسى ناتيجەسىندە وڭىردە 100 تۋريستىك ورىن انىقتالعان. ولاردىڭ قاتارىندا بايدىبەك اۋدانىنداعى «اقمەشىت» جەراستى ۇڭگىرى, قازىعۇرت اۋدانىنداعى «كەمە قالعان» مونۋمەنتى, تۇلكىباس اۋدانىندا «اقسۋ جاباعىلى» مەملەكەتتىك تابيعي قورىعى, وتىرار اۋدانىندا ارىستانباب كەسەنەسى بار. وبلىستىق ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, وتكەن جىلى 108 ەسكيزدىك جوبا قارالىپ, ونىڭ ىشىندە 19 جوبا تۇركىستان قالاسىنىڭ اكىمدىگى تاراپىنان, 57 جوبا باسقارما تاراپىنان زەردەلەنگەن.
ءوڭىردىڭ تۋريزم سالاسىن دامىتۋعا ينۆەستورلار دا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. مىسالى, ينۆەستور وتىرار اۋدانىنان شولدەگى قوناقۇي, قابىلداۋ ورتالىعى, شىعىس مونشاسى مەن ەجەلگى وتىرار كىتاپحاناسى اڭىزىن جانداندىرىپ, كىتاپحانا مەن مۇراجاي سالىپ, ارنايى تۋريستىك ورتالىق ۇيىمداستىرۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋعا نيەت ءبىلدىردى. وتىرار مەن ساۋران اراسىندا ساياحاتشىلارعا تۇيە كەرۋەنىن ۇيلەستىرۋ جوسپارى دا بار. بۇل جوبا زەردەلەنىپ, جۇزەگە اسىرۋعا قاتىستى جۇمىس جۇرگىزىلمەكشى. سونىمەن قاتار تۇركىستانداعى «جاڭا قالا» اۋماعىندا سالىناتىن مەيرامحانا, كەڭسە عيماراتتارى, قوناقۇي جوبالارى, مەديتسينالىق تۋريزم نىسانى, «قالا ىشىندەگى قالا» ۇسىنىسى ساۋلەتتىك جوبالار جونىندەگى كەڭەستىڭ نازارىنا الىندى.
جالپى, قابىلدانعان كەشەندى شارالار ناتيجەسىندە وبلىس تۋريزم سالاسىن ەكونوميكانىڭ درايۆەرىنە اينالدىرۋدى كوزدەپ وتىر. تۋريستىك اعىندى ۇلعايتۋ, ينۆەستيتسيا تارتۋ, قىزمەت ساپاسىن ارتتىرۋ, حالىقارالىق ءيميدجدى نىعايتۋ باعىتىنداعى جۇيەلى جۇمىستار الداعى كەزەڭدە دە جۇيەلى جالعاسادى.
تۇركىستان وبلىسى