استانانىڭ اجارى مەن تۇرعىندار ءومىرىنىڭ ساپاسى قالا تازالىعىمەن تىكەلەي بايلانىستى. قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان مەگاپوليستە سانيتارلىق جاعدايدى ساقتاۋ – جۇيەلى ءارى ۇزدىكسىز ەڭبەكتى تالاپ ەتەدى. وسى ماڭىزدى سالاداعى جۇمىستىڭ بارىسى, وزەكتى ماسەلەلەر مەن ولاردى شەشۋ جولدارى تۋرالى «استانا تازالىق» جشس-نىڭ باس ديرەكتورى زامير ساعىنوۆپەن اڭگىمەلەستىك.
– زامير سادىق ۇلى, بيىل قار ادەتتەگىدەن قالىڭ جاۋىپ, جۇمىسشىلاردى ءبىراز ابىگەرگە تۇسىرگەن سىڭايلى. ماۋسىمدى قالاي اياقتادىڭىزدار, جۇمىستىڭ توقىراعان, تۇرالاعان كەزى بولدى ما؟
– جالپى, بىلتىرعى جىل, بەرىدەگى قىس ماۋسىمى ءساتتى ءوتتى دەپ ايتۋعا بولادى. قىس بويى 2,2 ملن تەكشە مەتردەن استام قار شىعارىلدى. 475 توننا رەاگەنت قولدانىلدى. كۇن سايىن 600-دەن استام تەحنيكا مەن 750-دەن ارتىق جول جۇمىسشىسى قالانى اق قار, كوك مۇزدان تازالادى. ءيا, اقپان مەن ناۋرىزدىڭ باسىنداعى قارلى جاۋىن كەزىندە جۇمىسشىلارعا ءبىراز سالماق ءتۇستى. قازىردىڭ وزىندە شامامەن 200-گە جۋىق قىزمەتكەر تۇنگى اۋىسىمدا جۇمىس ىستەيدى. الدىمىز جاز بولعان سوڭ, جول جۇمىسشىلارىنىڭ سانى 450–550 ادامعا قىسقارادى. مەكەمەنىڭ تەڭگەرىمىندە 418 تەحنيكا بار, جەتپەگەن, قوسىمشا تەحنيكالاردى مەردىگەرلەردەن جالعا الدىق. ول كولىكتەر دە كۇن-ءتۇن توقتاماي, جولعا شىقتى. ايتا كەتكەن ءجون, ءبىز تەك قالانىڭ 32% اۋماعىن قامتاماسىز ەتەمىز. ەڭ نەگىزگى, ورتالىق كوشەلەردىڭ تازالىعىنا ءبىز جاۋاپتى بولساق, شاعىن كوشەلەردى تازالايتىن بولەك كومپانيالار بار. جالپى العاندا, كەيىنگى 3–4 جىلدىڭ كولەمىندە قار تازالاۋ, كوممۋنالدىق قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا ايتارلىقتاي ىلگەرىلەۋ بار. ەڭبەگىمىزگە ەل-جۇرت وڭ باعاسىن بەرىپ جاتىر.
– كوممۋنالدىق مەكەمەنىڭ تىرەگى – جۇمىسشىلار. ولاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا, ىنتالاندىرۋعا قانشالىقتى كوڭىل ءبولىنىپ وتىر؟
– استانا قالاسىنىڭ تۇرعىندارى الاتىن ورتاشا جالاقىمەن سالىستىرعاندا مەكەمە قىزمەتكەرلەرىنىڭ تابىسى تومەن. ال جۇمىس جەڭىل ەمەس, قىستىڭ سۋىعىنا, جازدىڭ اپتاپ ىستىعىنا قاراماي ەڭبەك ەتۋگە تۋرا كەلەدى. سوعان قاراماستان, قالاداعى, ەلدەگى باسقا كوممۋنالدىق مەكەمەلەرمەن سالىستىرعاندا بىزگە جۇمىسقا كەلۋگە تالپىناتىندار كوپ. سوعان قۋانامىز. قازىر بىزدە جاياۋ ءجۇرىپ, قولمەن قوقىس جينايتىن قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسى شامامەن 250–270 مىڭ تەڭگەنىڭ شاماسىندا. بۇل – مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا, زەينەتاقى قورىنا ۇستالاتىن تولەمدەردى شەگەرگەندەگى تازا ءتۇسىم. بالكىم, وزگە ءوڭىردىڭ تازالىقشىلارى, تۇرعىندارى بىزدەگى جالاقىنى جاقسى دەۋى مۇمكىن, الايدا استانادا ازىق-ت ۇلىكتەن باستاپ, جالپى كۇنكورىس قىمبات. از جالاقىنى قالا تۇرعىندارى مىسە تۇتپاعان سوڭ, امال جوق جۇمىسشىلاردىڭ شامامەن 90%-ى ىرگەلەس اۋىلداردان كەلەدى. قاراعاندى وبلىسىنىڭ باتىسىنداعى نۇرا, سولتۇستىگىندەگى وساكاروۆ اۋداندارىنان باستاپ, بەرىدەگى قاجىمۇقان, قوياندى, تالاپكەر سياقتى اۋىلداردان جۇمىسشىلار مەكەمەنىڭ شاعىن اۆتوبۋستارىمەن تەگىن قاتىنايدى. ناعىز ەڭبەك سولاردىكى. ولاردىڭ باسىم بولىگى جۇمىسقا تاڭ اتپاي 03.00-دەن قامدانادى. سەبەبى ءتارتىپ بويىنشا 06.00-دە جۇمىسقا كىرىسۋ قاجەت. بىزدە ارنايى تەحنيكا جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ عانا تابىسى جاقسى, ولار قىستىگۇنى 800 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جالاقى الادى. جۇمىسشىلاردى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا بىرنەشە الەۋمەتتىك شارانى قولعا الدىق. سونىڭ ءبىرى – 80 ورىندىق جاتاقحانا. ونىڭ ءبىرىنشى قاباتىندا 8 قىزمەتتىك پاتەر ورنالاسقان. بۇل نىسان بۇرىن باسقا مەكەمەنىڭ بالانسىندا بولعان. كەيىن اكىمدىكتىڭ قولداۋىمەن بىزگە بەرىلگەن سوڭ, جوندەۋ جۇمىسىن جۇرگىزدىك. بىلتىر جىل سوڭىندا قىزمەتكەرلەرگە پاتەر كىلتتەرىن تابىستادىق. وسىعان قوسا, بۇرىنعى ورتالىق كەڭسە عيماراتىن قايتا جوندەپ, كەرەك-جاراعىن تۇگەندەپ, پاتەر رەتىندە قىزمەتكەرلەرگە ۇلەستىردىك. عيماراتتاردى پاتەر رەتىندە جوندەگەن سوڭ, تۇرمىستىق تەحنيكالارىن دا تۇگەندەپ بەردىك. جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەك جاعدايىن جاقسارتۋ ماقساتىندا بۇدان وزگە دە ناقتى جۇمىس جەتەرلىك.
– قىزمەتكەرلەردىڭ الاڭسىز ەڭبەك ەتۋىنە تاعى قانداي جاعداي جاسالعان؟
– ايتالىق, بۇرىن جۇمىسشىلاردىڭ قىستىگۇنى جىلىناتىن, جازدا تىنىعىپ, تاماقتاناتىن ورىندارى عيماراتتاردىڭ جەرتولەسىندە ورنالاسقان ەدى. ەندى اكىمدىكتىڭ قولداۋىمەن بوس تۇرعان عيماراتتاردى الىپ, جوندەپ, تىنىعاتىن ورىنداردى ءبىرىنشى قاباتقا كوشىردىك. جۇمىسشىلاردىڭ جۋىنىپ, تاماق ىستەۋىنە, جىلىنۋىنا, تىنىعۋىنا قولايلى سەگىز ورىن سايلادىق. ياعني قالانىڭ بارلىق اۋدانىندا وسىنداي ورىندار بار. وسىعان قوسا, قىس ايلارىنان باستاپ, ساۋىرگە دەيىن جۇمىسشىلارىمىزدى ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتتىك. قىزمەتكەرلەردىڭ سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋىنا جاعداي جاسادىق. باسسەينگە بارىپ, سپورت زالىندا جاتتىعۋعا مۇمكىندىك قاراستىرىلعان. بىلتىر قىزمەتكەرلەردىڭ 200-دەن استام بالاسىنا جازعى دەمالىس ۇيىمداستىردىق. ولار بۋرابايدا دەمالىپ قايتتى. مۇنداي باستامالار ۇجىمنىڭ اۋىزبىرلىگىن نىعايتىپ, قىزمەتكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا وڭ اسەر ەتەدى, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرادى. سونداي-اق قىزمەتكەرلەر مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ اياسىندا تەگىن ەمدەلەدى. ارتىقشىلىعى, مەديتسينالىق كومەك جۇمىسشىنىڭ وزدەرىنە عانا ەمەس, وتباسى مۇشەلەرىنە دە قولجەتىمدى.
– «استانا تازالىق» سەرىكتەستىگىنىڭ بىلتىردان بەرى تسيفرلاندىرۋعا, جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋگە مىقتاپ كىرىسكەنىن بىلەمىز. تاۋەكەل دەپ كوممۋنالدىق سالادا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ جاڭا, ەلەكتروندى جۇيەگە كوشتىڭىزدەر. ناتيجە قالاي, كوڭىلدەن شىقتى ما؟
– بۇرىن بارلىق جۇمىس قاعاز جۇزىندە جۇرگىزىلەتىن. بۇل – جۇيەسىزدىككە, ءتۇرلى زاڭبۇزۋشىلىققا الىپ كەلەتىن. سونىڭ ىشىندە جانار-جاعارمايدى زاڭسىز پايدالانۋ, ياعني ۇرلاۋ جاعدايى استىرتىن ىسكە اساتىن. ەلەكتروندى جول پاراعى وسىنىڭ بارلىعىن تىيىپ, جۇرگىزۋشىنىڭ زاڭ بۇزۋىنا جول بەرمەيدى. جۇيە ارقىلى ارنايى تەحنيكانىڭ جۇمىسى ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە باقىلانادى. تەحنيكانىڭ قوزعالىس باعىتتارى, ورىندالعان جۇمىس كولەمى ءارى ماتەريالداردىڭ شىعىنى تولىق قاداعالانادى. بۇگىندە جۇيە 393 ارنايى تەحنيكاعا ەنگىزىلىپ, ناقتى ناتيجەلەردى كورىپ وتىرمىز. مىسالى, جول پاراعىن راسىمدەۋ ۋاقىتى 10 مينۋتتان 1 مينۋتقا دەيىن قىسقاردى. مەديتسينالىق تەكسەرۋدە ادام فاكتورى جويىلىپ, تەحنيكانى جەلىگە شىعارۋ قاۋىپسىزدىگى ارتتى. جانار-جاعارماي شىعىنىن باقىلاۋ كۇشەيدى, وتىن دەڭگەيىن باقىلاۋ داتچيكتەرى مەن بوس ءجۇرىستى ەسەپكە الۋ ارقىلى جىل سايىن 10%-عا دەيىن قارجى ۇنەمدەلەدى. تەحنيكانى ماقساتسىز پايدالانۋ تۇگەل دەرلىك جويىلدى, جۇمىس تيىمدىلىگى ارتتى. سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرى تومەندەدى. ناقتى ۋاقىتتاعى دەرەكتەردىڭ ارقاسىندا باسقارۋشىلىق شەشىم قابىلداۋ 15%-عا جەدەلدەدى, ء«وتىنىم – ورىنداۋ – اكت» تىزبەگىنىڭ اشىقتىعى ءتارتىپتى كۇشەيتىپ, داۋلى جاعدايلاردى ازايتتى. ءبىر عانا جانار-جاعارمايدى باقىلاۋ ارقىلى 300 ملن تەڭگەنىڭ شاماسىندا قاراجات ۇنەمدەلدى.
– تسيفرلىق شەشىمدەردىڭ ارقاسىندا جۇمىستىڭ ءبىرازى اۆتوماتتاندىرىلسا, جۇمىسشىلار دا قىسقاراتىن شىعار؟
– ءيا, بارلىق دەرەكتەر اۆتوماتتى تۇردە قالىپتاسقان سوڭ, قاعازباستىلىق ازايىپ, ەندى ادامي فاكتور تومەندەدى. ناتيجەسىندە, كەيبىر قىزمەتتەردى وڭتايلاندىردىق. مىسالى, بۇرىن تەك قاعاز قۇجاتتارمەن اينالىسقان 35 ديسپەتچەردىڭ ورنى قىسقاردى. تسيفرلاندىرۋدىڭ ارقاسىندا ەسەپ-قيساپ تا اۆتوماتتى تۇردە جۇرگىزىپ, جالاقى بىردەن ەسەپتەلەدى. كادر ماماندارى, بۋحگالتەرلەر قىسقارادى. بۇل جۇمىستار قازىر قاناتقاقتى رەجىمدە ىسكە قوسىلسا, جازدا تولىق ەنگىزىلەدى دەگەن جوسپار بار. 2024 جىلى مەكەمەدە شامامەن 2 448 ادام جۇمىس ىستەگەن بولسا, كەيىنگى وڭتايلاندىرۋ ناتيجەسىندە بۇل سان 1 740 ادامعا دەيىن ازايدى. بيىل قىس مەزگىلىندە شامامەن 1 428 قىزمەتكەر جۇمىس ىستەدى. مۇنىڭ بارلىعى تسيفرلاندىرۋدىڭ, جۇمىستى اۆتوماتتاندىرۋدىڭ ناتيجەسى. ۇنەمدەلگەن قىرۋار قاراجات مەكەمەنىڭ جوعىن تۇگەندەۋگە, جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىسىن ءوسىرىپ, الەۋمەتتىك جاعدايىن وڭالتۋعا جۇمسالادى. ءبىزدىڭ قاعيداتىمىز قاراپايىم, مەكەمەگە ناقتى تابىس اكەلەتىن نەگىزگى كۇش – جۇرگىزۋشىلەر مەن وندىرىستىك پەرسونال. سوندىقتان ارتىق اكىمشىلىك, قوسالقى قىزمەتتەردى قىسقارتۋ ارقىلى ەڭبەك قورىن ءتيىمدى پايدالانۋعا بولادى. تسيفرلاندىرۋ جۇمىسىن تولىق ءوزىمىزدىڭ وتاندىق IT-ماماندار اتقارعانىن ايتا كەتكەن ابزال. ءبىلىمدى جاستاردىڭ جۇمىسى كوڭىلدەن شىقتى. قازىر بىزگە قىزىعىپ, ەلىمىزدىڭ بىرنەشە ايماعىنان, ءتىپتى بىشكەكتەن كوممۋنالىق سالا قىزمەتكەرلەرى كەلدى. ولار دا تيىمدىلىگىن كورسەتكەن جۇيەنى ەنگىزگەلى وتىر.
– جۇمىسشىلاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن ءسوز ەتكەندە, ولاردىڭ باسپانامەن قامتىلۋى تۋرالى ايتپاي كەتە المايمىز. جاقىندا مەكەمە قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءۇيلى بولۋىنا قاتىستى جاعىمدى جاڭالىق ەستىپ ەدىك, سونى ءوز اۋزىڭىزدان ەستىسەك.
– ءيا, كەشە عانا 7 قىزمەتكەرىمىز ءۇيلى بولۋعا مۇمكىندىك الدى. ولارعا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ارقىلى يپوتەكا راسىمدەۋ كەزىندە باستاپقى جارنانىڭ 50%-ىن تولەۋگە ارنالعان سەرتيفيكات تابىستادىق. بۇل جىلدار بويى ءوز باسپاناسىنا كوشۋدى ارمانداپ جۇرگەن قىزمەتكەرلەرگە ۇلكەن جاردەم بولدى. تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتىنا ۇمىتكەرلەرگە مەكەمەدە كەمىندە 5 جىل ەڭبەك ءوتىلى بولۋى, كەيىنگى جىلدارى ءوز اتىندا تۇرعىن ءۇي بولماۋى كەرەك دەگەن تالاپتار قويىلدى. الەۋمەتتىك جاعدايى ەسكەرىلدى. ءبىز ءاربىر قىزمەتكەردىڭ وتباسىلىق, تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك قاراستىرعىمىز كەلەدى. الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارىن, ونىڭ ىشىندە جۇمىسشىلاردىڭ تۇرعىن ءۇي الۋىنا كومەكتەسىن باستامالاردى الدا ۇزبەي, جالعاستىرۋعا نيەتتىمىز.
– سۇحباتتى تۇيىندەي كەلە, تۇرعىنداردىڭ تازالىق ساقتاۋ مادەنيەتى قانشالىقتى ارتتى دەپ ويلايسىز؟
– سالاعا كوزقاراس وزگەرۋى قاجەت دەگەندى ءبىز ۇنەمى ايتامىز. قوعامدا ءالى كۇنگە كوشە تازالاۋعا نەمەسە قار كۇرەۋ جۇمىسىنا بارعىسى كەلەتىندەر از. بىزدە ەڭبەك ەتەتىندەردىڭ دە دەنى جاسى ۇلكەن ازاماتتار. جاستار جوق ەمەس, الايدا سالىستىرمالى تۇردە وتە از. تازالىق تەك تازالىققا جاۋاپتى جۇمىسشىنىڭ مىندەتى دەپ ويلايتىندار ءالى بار. شىن مانىندە, قالا تازالىعى – ءاربىر تۇرعىننىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگى. قالا – ورتاق ءۇيىمىز. ءبىز جۋىردا تاجىريبە جاساپ, ماڭگىلىك ەل داڭعىلى بويىنداعى ءبىر شاقىرىم اۋماقتى تاۋلىك بويى تازالامادىق. ناتيجەسىندە, سول قىسقا ۋاقىت ىشىندە مىڭداعان تەمەكى تۇقىلى, سۋسىن بوتەلكەلەرى, بالمۇزداق, باسقا دا تۇرمىستىق قالدىقتار قوقىس تاستاۋعا تىيىم سالىنعان ورىنداردا ءۇيىلىپ قالدى. ارينە, تازالىققا بەيجاي قارامايتىن تۇرعىندارىمىز كوپ, ولارعا العىس ايتامىز. سول تۇرعىدا مەن تازالىق بىزگە ۇلكەن ەڭبەكتىڭ, ادال جۇمىسشىلاردىڭ ارقاسىندا كەلەتىنىن جەتكىزگىم كەلدى.
اڭگىمەلەسكەن –
ساندىبەك ءاسانالى,
«Egemen Qazaqstan»