ەل دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىندە عىلىم مەن يننوۆاتسيانىڭ ماڭىزى بۇرىنعىدان دا ارتا تۇسەرى انىق. بۇل باعىتتى جۇيەلى تۇردە دامىتۋ – مەملەكەتتىڭ باستى ستراتەگيالىق باسىمدىقتارىنىڭ بىرىنە اينالدى. ولجاس بەكتەنوۆ توراعالىق ەتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا جاڭا كونستيتۋتسيادا ايقىندالعان ەلدىڭ ۇزاقمەرزىمدى دامۋ باعدارىمەن ساباقتاس يننوۆاتسيالاردى ىلگەرىلەتۋ ماسەلەسى جان-جاقتى قارالدى.
«عىلىم مەن يننوۆاتسيانى دامىتۋ جاڭا كونستيتۋتسيادا مەملەكەت قىزمەتىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتى دەپ تانىلدى. پرەزيدەنت ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا يننوۆاتسيالار ەلىمىزدىڭ تەڭدەسسىز باسىمدىقتارى رەتىندە ايقىندالعانىن ايتتى. ەكونوميكا سالالارىنداعى جەتىستىكتەر مەن تابىستاردىڭ دەنى يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ اۋقىمى مەن قارقىنىنا تىكەلەي بايلانىستى. يننوۆاتسيالار ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ءارى جوعارى تەحنولوگيالىق جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا نەگىز بولادى», دەدى و.بەكتەنوۆ.
ماسەلەن, پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن كەيىنگى التى جىلدا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن عىلىمعا بولىنەتىن قارجى التى ەسە ءوستى. مەملەكەت عىلىم مەن يننوۆاتسيانى دامىتۋعا قولايلى جاعداي جاساپ جاتىر. بۇگىندە عىلىمدى قولداۋ تەك قارجىلاندىرۋمەن شەكتەلمەي, جۇيەلى ىنتالاندىرۋ شارالارىمەن جالعاسىپ كەلەدى. مىسالى, وسى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ عىلىمي ازىرلەمەلەرگە جەكە ينۆەستيتسيا تارتۋدى كۇشەيتۋ ءۇشىن ەرەكشە سالىق جەڭىلدىكتەرى ەنگىزىلدى. ەندى كومپانيالار عىلىمعا جۇمساعان شىعىندارىنىڭ 300%-ىنا دەيىنگى كولەمىن سالىقتىق شەگەرىم رەتىندە ەسەپتەي الادى. بۇل – عىلىمعا قارجى سالۋدى الدەقايدا ءتيىمدى ەتەتىن ماڭىزدى قادام. سونىمەن قاتار بيۋدجەت كودەكسىنە ەنگىزىلگەن جاڭا تالاپقا سايكەس جەر قويناۋىن پايدالانۋشى كومپانيالار كەن وندىرۋگە جۇمسايتىن شىعىندارىنىڭ 1%-ىن عىلىم مەن يننوۆاتسيانى دامىتۋعا باعىتتاۋعا مىندەتتەلدى. ياعني ءىرى وندىرىستىك سەكتور ەندى عىلىمدى قارجىلاندىرۋدىڭ تىكەلەي قاتىسۋشىسىنا اينالىپ وتىر. يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيەنى دامىتۋ باعىتىندا دا ناقتى ىلگەرىلەۋ بار. ۆەنچۋرلىك قارجىلاندىرۋ قۇرالدارى كەڭەيىپ, تەحنولوگيالىق بروكەرلىك پەن بيزنەس-اكسەلەراتسيانى قولداۋ كۇشەيتىلدى. عىلىمي ناتيجەلەردى كوممەرتسيالاندىرۋ ماسەلەسىنە دە ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ جاتىر. ەندى گرانتتىق قارجىلاندىرۋ اياسىندا جۇزەگە اساتىن جوبالارعا بيزنەس تە بەلسەندى قاتىسۋعا ءتيىس. اتاپ ايتقاندا, كوممەرتسيالاندىرۋ جوبالارىندا كاسىپكەرلەردىڭ ۇلەسى كەمىندە 25% بولۋى تالاپ ەتىلەدى.
ەلىمىزدە وڭىرلىك عىلىمدى دامىتاتىن قۇقىقتىق جانە بيۋدجەتتىك بازا قۇرىلدى. عىلىمي جەتىستىكتەر كورسەتكىشى وڭىرلەردى دامىتۋ جوسپارلارىنا ەنگىزىلدى. پرەمەر-مينيستر ونى, سونداي-اق وبلىستارمەن قاتار اكىمدەردىڭ دە رەيتينگىلەرىنە قوسۋدى تاپسىردى. جۋىردا قابىلدانعان «عىلىمدى شوعىرلاندىرۋ اۋماقتارىن قۇرۋ» تۇجىرىمداماسى تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالاردىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرەدى. ولاردىڭ قاتارىندا كۋرچاتوۆتاعى عىلىمي قالاشىقتى, سونداي-اق الماتىداعى يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتى مەن استاناداعى «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» بازاسىنداعى ەكى تەحنولوگيالىق پارك بار.
بارلىق اكىمدىكتەرتە ءار وبلىستىڭ ناقتى سالالىق ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, وڭىرلىك يننوۆاتسيالىق جۇيەلەردى قالىپتاستىرۋ تاپسىرىلدى. سالاعا ينۆەستيتسيانى ەسەلەپ ارتتىرۋ, سونىڭ ىشىندە جەكە كاسىپورىندار مەن وتاندىق بيزنەستىڭ ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرۋدى قولعا الىپ, يننوۆاتسيا سۋبەكتىلەرى اراسىنداعى ۇزاقمەرزىمدى بايلانىستاردى دامىتۋعا باسا نازار اۋدارۋ قاجەت.
«مەملەكەت باسشىسى جاقىندا وتكەن عىلىمي قوعامداستىقپەن كەزدەسۋىندە عىلىمدى قارجىلاندىرۋ مەن جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزۋدەن ناقتى ناتيجە كۇتەتىنىن باسا ايتتى. عىلىم مينيسترلىگى عىلىم اكادەمياسىمەن, عالىمدارمەن جانە بيزنەس-قاۋىمداستىقپەن بىرلەسىپ, ءبىر اي ىشىندە عىلىمي-يننوۆاتسيالىق قىزمەتتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جونىندەگى ناقتى ءىس-شارالار جوسپارىن دايىنداۋى قاجەت. بۇل قۇجاتتا ناتيجەگە نەگىزدەلگەن كورسەتكىشتەر, تسيفرلاندىرۋ اياسىنداعى شارالار مەن بارلىق قاتىسۋشىلاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ايقىندالۋعا ءتيىس», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ءوڭىر اكىمدىكتەرىنە عىلىم مەن يننوۆاتسيالاردى قارجىلاندىرۋدى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ۇلعايتىپ, ونى 2029 جىلعا قاراي جالپىوڭىرلىك ءونىمنىڭ كەمىندە 1%-ىنا جەتكىزۋ تاپسىرىلدى. بۇدان بولەك, 2035 جىلعا قاراي يننوۆاتسيالىق ونىمدەردىڭ ۇلەسىن ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 3%-ىنا دەيىن ۇلعايتۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. ول ءۇشىن يننوۆاتسيا سالاسىندا بىرقاتار جۇيەلى ماسەلەلەردى شەشۋ كەرەك.
اتاپ ايتقاندا, كەيىنگى جىلدارى بۇل سالا ينستيتۋتسيونالدىق جۇيەسىزدىككە تاپ بولىپ وتىر. سوعان قاراماستان دامىپ جاتىر. اسىرەسە وڭىرلەر تاراپىنان ءوز بەتىنشە جۇمىس جۇرگىزىلمەگەنى انىق كورىنەدى. سونداي-اق يننوۆاتسيالىق جۇيەگە قاتىسۋشىلار اراسىندا باسىمدىقتاردىڭ تىم كوپ ەكەندىگى دە بايقالادى. ونەركاسىپتىك كاسىپورىندار, عىلىمي ۇيىمدار مەن سالالىق مينيسترلىكتەر دامۋ باعىتتارىن ارقايسىسى ءوز الدىنا ايقىندايدى. جالپى, مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ءبىرتۇتاس ناقتى باعىت جوق. بۇل جۇمىستىڭ تيىمدىلىگىن تومەندەتەدى. مىسالى, قولدانبالى عىلىمعا بولىنەتىن مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋ كولەمىن ءوسىرۋ ونىڭ تيىمدىلىگىن جاقسارتپايدى.
«قولدانبالى زەرتتەۋلەر مەن ەكونوميكالىق ۇدەرىستەردى جۇيەلى تۇردە ساباقتاستىرۋ, ءوندىرىستى وقشاۋلاۋ مەن جاڭعىرتۋدى ىنتالاندىرۋ, ەكسپورتقا باعدارلانعان تەحنولوگيالاردى دامىتۋ قاجەت. بىزگە جەكەلەگەن يدەيالار مەن تاسىلدەر ەمەس, يننوۆاتسيالاردىڭ ونەركاسىپتىك الەۋەتتى دامىتۋعا ناقتى ۇلەس قوسقانى قاجەت», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
وتىرىس قورىتىندىسىندا پرەمەر-مينيستر عىلىم مەن يننوۆاتسيا سالاسىن جۇيەلى دامىتۋعا باعىتتالعان ناقتى تاپسىرمالار جۇكتەدى. بۇل تاپسىرمالار ەندى تەك باستامالار دەڭگەيىندە ەمەس, ناقتى مەرزىمى مەن جاۋاپتى ورگاندارى ايقىندالعان پراكتيكالىق قادامدارعا اينالىپ وتىر. ەڭ الدىمەن, عىلىم مينيسترلىگىنە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, نەبارى 3 كۇن ىشىندە ۇكىمەت جانىنان يننوۆاتسيالىق شتاب قۇرۋ تاپسىرىلدى. بۇل شتاب سالانى ۆەدومستۆوارالىق دەڭگەيدە ۇيلەستىرىپ, ماڭىزدى تەحنولوگيالىق باسىمدىقتاردى ايقىنداۋعا ءتيىس. شتابتىڭ جۇمىسىنا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا جەتەكشىلىك ەتەدى. ونىڭ نەگىزگى مىندەتى – يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيەگە قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعىن, ياعني, عىلىم, بيزنەس جانە ءوندىرىس وكىلدەرىن ءبىر ماقساتقا جۇمىلدىرۋ. يدەيانىڭ پايدا بولۋىنان باستاپ, ناقتى ءونىم شىعارۋعا دەيىنگى بۇكىل كەزەڭدى قامتيتىن تولىق تسيكل قالىپتاستىرۋ كوزدەلىپ وتىر.
سونىمەن قاتار كاسىپورىنداردىڭ يننوۆاتسيالىق بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋعا ماڭىزدى قادام جاسالماق. بيىلعى 1 ماۋسىمعا دەيىن ەلىمىزدەگى بارلىق ءوندىرىس ورىندارىنىڭ تەحنولوگيالىق دامۋ دەڭگەيىنە جانە يننوۆاتسيالىق قىزمەتىنە كەشەندى تۇگەندەۋ جۇرگىزۋ تاپسىرىلدى. بۇل – قاي سالادا قانداي الەۋەت بار ەكەنىن, قاي جەردە السىزدىك بارىن ناقتى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇدان بولەك, سول مەرزىمگە دەيىن يننوۆاتسيالاردى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋ مىندەتى قويىلدى. قۇجاتتا ەلگە قاجەتتى سالالار مەن تەحنولوگيالار ايقىندالىپ, عىلىم مەن ءوندىرىستىڭ توعىساتىن نەگىزگى باعىتتارى بەلگىلەنۋگە ءتيىس.
تاعى ءبىر ماڭىزدى جاڭالىق – تسيفرلىق باسقارۋ تەتىكتەرىنىڭ ەنگىزىلۋى. عىلىم جانە جاساندى ينتەللەكت مينيسترلىكتەرىنە سالالىق ۆەدومستۆولار مەن اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, 1 شىلدەگە دەيىن يننوۆاتسيالىق جوبالاردى تىركەۋ, قولداۋ جانە مونيتورينگ جۇرگىزۋگە ارنالعان «بىرىڭعاي تەرەزە» قاعيداتىمەن جۇمىس ىستەيتىن تسيفرلىق پلاتفورمانى ىسكە قوسۋ تاپسىرىلدى. بۇل پلاتفورما ازىرلەۋشىلەردى, تەحنولوگيالاردى جانە ينۆەستورلاردى ءبىر ورتاعا جيناپ, اقپاراتتى اشىق ءارى قولجەتىمدى ەتۋگە باعىتتالعان. سونىمەن قاتار يننوۆاتسيالىق جوبالاردىڭ ۇلتتىق ءتىزىلىمىن قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر. وندا بارلىق جوبالار, ولاردى جۇزەگە اسىرۋشىلار جانە الەۋەتتى ينۆەستورلار تۋرالى مالىمەتتەر جيناقتالادى. بۇل ءوز كەزەگىندە عىلىم مەن بيزنەستىڭ اراسىنداعى بايلانىستى كۇشەيتىپ, جاڭا جوبالاردىڭ تەزىرەك جۇزەگە اسۋىنا جول اشادى.