قازاق دالاسىندا تۇڭعىش تەاتر شىمىلدىعى اباي اۋدانى ويقۇدىق جايلاۋىندا ءتۇرىلدى. دالىرەك, 1917 جىلعى 7 ماۋسىمدا زاڭعار جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ءوزى «ەڭلىك–كەبەك» پەساسىن كيىز ءۇي ساحناسىندا قويدى. سول تاريحي باستاۋ «تۇڭعىشتار مەكەنى» سانالاتىن سەمەي قالاسىندا تەاتر ونەرىن جۇيەلى دامىتۋعا ارنالعان جوعارى كوركەمدىك كەڭەس قۇرىلدى.
اباي وبلىسىندا وتكەن جوعارى كوركەمدىك كەڭەستىڭ العاشقى وتىرىسى ءوڭىردىڭ مادەني-رۋحاني ومىرىندەگى جاڭا كەزەڭنىڭ باستالعانىن اڭعارتتى. قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, پروفەسسور تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ, جازۋشى اسقار التاي, قازاقستاننىڭ مادەنيەت قايراتكەرى وتانتاي كارىبجان ۇلى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى داريعا تۇرانقۇلوۆا, بەكجان تۇرىس, اسەت يمانعاليەۆ, اكتريسا گۇلميرا جاكيلينا, رەجيسسەر ەرلان كارىباەۆ, دراماتۋرگ الىشەر راحات (باقىلاۋشى) كوركەمدىك كەڭەستىڭ مۇشەسى بولىپ بەكىتىلدى. كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ ۇسىنىسىمەن, وبلىس اكىمىنىڭ كەلىسىمىمەن بەرىك ءۋالي جوعارى كوركەمدىك كەڭەستىڭ توراعاسى بولىپ تاعايىندالدى.
«بۇگىن اباي وبلىسىندا العاش رەت ءوتىپ وتىرعان جوعارى كوركەمدىك كەڭەستىڭ وتىرىسى – ءوڭىرىمىزدىڭ مادەني-رۋحاني ومىرىندەگى ماڭىزدى قادامداردىڭ ءبىرى. ويتكەنى مۇنداي كوركەمدىك كەڭەستەر ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىندە جوقتىڭ قاسى. اباي وبلىسى اكىمىنىڭ جانىنان قۇرىلعان جوعارى كوركەمدىك كەڭەستىڭ نەگىزگى ماقساتى – تەاتر ونەرىنىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرۋ, شىعارماشىلىق ۇدەرىستەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ, وڭىردەگى مادەني ساياساتتى جۇيەلى تۇردە جەتىلدىرۋ», دەدى ءوڭىر باسشىسى.
العاشقى وتىرىستا تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ, وتانتاي كارىبجان ۇلى, داريعا تۇرانقۇلوۆا, بەكجان تۇرىس ءسوز سويلەپ, تەاتر ونەرىنىڭ قازىرگى احۋالى, شىعارماشىلىق باعىتتى جەتىلدىرۋ, سالانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە قاتىستى ۇسىنىس-پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. وبلىستا تەاتر ۇجىمىنىڭ ۆاكانسياسىن كوبەيتۋ, ايلىق-جالاقىسىن ارتتىرۋ, قىزمەتكەرلەرگە باسپانا بەرۋ تۋرالى ۇسىنىستار ايتىلدى.
«بۇل كەڭەس تەك اباي ەلىندەگى تەاتردىڭ عانا ەمەس, ەلىمىزدەگى تەاترلاردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن جوقتايتىن جاعدايعا جەتەتىن كوركەمدىك كەڭەس بولۋعا ءتيىس», دەدى تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ.
ال سەمەيدەگى «داريعا-اي» جاستار تەاترىنىڭ نەگىزىن قالاسقان تەاتر سالاسىنىڭ بىلىكتى ۇستازى داريعا تۇرانقۇلوۆا وبلىس جاستارىن تەاتر ماماندىعىنا وقىتۋعا گرانت ءبولۋ تۋرالى ۇسىنىسىن ايتتى. سونداي-اق جيىندا اباي اتىنداعى قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ ديرەكتورى نارتاي ساۋدانبەك ۇلى وبلىستىق تەاتردىڭ جاي-كۇيى تۋرالى باياندادى. كەڭەستە تەاتر رەپەرتۋارىنىڭ كوركەمدىك دەڭگەيىن قالىپتاستىرۋ, مادەني قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن باعالاۋ جانە شىعارماشىلىق ۇجىمداردى قولداۋ باعىتىندا جۇمىس جۇرگىزىلمەك.
ايتا كەتەيىك, اباي اتىنداعى قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترى – ەلىمىزدىڭ مادەني كەڭىستىگىندە وزىندىك ورنى بار, تاريحى تەرەڭ ونەر ورداسى. 1934 جىلى مەملەكەتتىك تەاتر رەتىندە قۇرىلعان ۇجىم ۇلتتىق ساحنا ونەرىنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. الايدا وبلىستا سودان بەرى, 80 جىلعا جۋىق ۋاقىتتا بىردە-ءبىر جاڭا مادەني نىسان سالىنباعانىن ايتادى جەرگىلىكتى جۇرتشىلىق.
اباي اتىنداعى قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترى ساحناسىندا وتكەن شاراعا ءوڭىر باسشىلىعى مەن بەلگىلى ونەر قايراتكەرلەرى قاتىستى. ءوڭىر باسشىسى ونەر يەلەرىن كاسىبي مەرەكەلەرىمەن قۇتتىقتاپ, وڭىردە تەاتر ونەرىن قولداۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ كەلە جاتقانىن جەتكىزدى.
«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ سەمەي قالاسىندا جاڭا تەاتر سالۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەنىن بىلەسىزدەر. قازىرگى تاڭدا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسى ازىرلەنىپ جاتىر. بۇل باستاما شىعارماشىلىق ۇجىمدارعا تىڭ سەرپىن بەرىپ, ۇلتتىق تەاتر ونەرىنىڭ جاڭا بيىكتەرگە كوتەرىلۋىنە جول اشاتىنىنا كامىل سەنەمىز. بۇگىن سەمەيدە تەاتر ونەرىن قولداۋ ماقساتىندا قۇرىلعان جوعارى كوركەمدىك كەڭەستىڭ العاشقى وتىرىسى ءوتتى. جيىندا داريعا تۇرانقۇلوۆا تالانتتى جاستاردى تەاتر ماماندىعىنا وقىتۋ جونىندە ۇسىنىس ايتتى. تەمىربەك جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىنا وبلىس اكىمىنىڭ گرانتىمەن وقۋعا جولداما بەرەتىن بولامىز», دەدى بەرىك ءۋالي.
مادەني ءىس-شارا بارىسىندا قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى داريعا تۇرانقۇلوۆا, سونداي-اق جەرگىلىكتى تەاتردىڭ بىرقاتار قىزمەتكەرى «اباي وبلىسىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن» توسبەلگىسىمەن, وبلىس اكىمىنىڭ العىسحاتتارىمەن, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ «دارا» مەدالى جانە العىسحاتىمەن ماراپاتتالدى. سونىمەن قاتار «ەڭ ۇزدىك ەر ادام بەينەسى», «ەڭ ۇزدىك ايەل ادام بەينەسى» اتالىمدارى بويىنشا ۇزدىكتەر انىقتالىپ, ف.دوستوەۆسكي, بەكەن يماحانوۆ, راحىمجان وتارباەۆ, ياكوۆ گورەلنيكوۆ, اكبارالى ايتباەۆ اتىنداعى ارنايى سىيلىقتار تابىستالدى.
مەرەكەلىك كەش اياسىندا اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترى, ف.دوستوەۆسكي اتىنداعى ورىس دراما تەاترى جانە «داريعا-اي» جاستار تەاترىنىڭ ۇجىمدارى كورەرمەن نازارىنا قويىلىمدارىن ۇسىندى.
اباي وبلىسى