ەندى تمد ەلدەرىندە بالالاردىڭ اليمەنت الۋ قۇقىعىن قورعاۋ كۇشەيتىلەدى. سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن پالاتا وتىرىسىندا وسى ماسەلەگە قاتىستى بىرنەشە حالىقارالىق كەلىسىم راتيفيكاتتالدى.
بورىشكەرلەرگە تالاپ كۇشەيەدى
سەناتورلار «1993 جىلعى 22 قاڭتارداعى ازاماتتىق, وتباسىلىق جانە قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قۇقىقتىق كومەك پەن قۇقىقتىق قاتىناستار تۋرالى كونۆەنتسياعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» جانە «2002 جىلعى 7 قازانداعى ازاماتتىق, وتباسىلىق جانە قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قۇقىقتىق كومەك پەن قۇقىقتىق قاتىناستار تۋرالى كونۆەنتسياعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭداردى قاراپ, ماقۇلدادى. تالقىلاۋ كەزىندە اتالىپ وتكەندەي, حاتتامالاردى راتيفيكاتسيالاۋ مەملەكەتارالىق دەڭگەيدە اليمەنت ءوندىرىپ الۋ ءراسىمىن جەڭىلدەتەدى. ماسەلەن, 1993 جىلى قابىلدانعان قۇقىقتىق كومەك تۋرالى كونۆەنتسياعا كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ, تمد ەلدەرىندە اليمەنت ءوندىرىپ الۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, اليمەنت ءوندىرىپ الۋ تۋرالى سوت بۇيرىقتارى ورىنداۋعا جاتاتىن اكتىلەر تىزىمىنە ەنگىزۋ, ورىنداۋ تۋرالى وتىنىشتەردى بەرۋدىڭ بىرىڭعاي ءتارتىبىن بەلگىلەۋ سەكىلدى تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. سونداي-اق بورىشكەر قاجەتتى قۇجاتتاردىڭ تاپسىرىلعانىن راستاۋى قاجەت.
جالپى, بۇل ەرەجە كونۆەنتسيالارعا قول قويعان ەلدەردە بالالاردىڭ قۇقىقتارىن, ونىڭ ىشىندە ماتەريالدىق مۇددەلەرىن نەعۇرلىم ءتيىمدى قورعاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«قارالعان حاتتامالار كونۆەنتسيالارعا قوسىلعان ەلدەردە بالالارعا اليمەنت ءوندىرىپ الۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋدى كوزدەيدى. وسى ماقساتپەن سوت بۇيرىقتارىن تانۋ بولىگىندە قاجەتتى تۇزەتۋلەر ەنگىزىلىپ وتىر. بۇل تۇزەتۋلەر بالالاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرادى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
سەناتور جاننا اسانوۆانىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە 2020–2025 جىلدارى كامەلەتكە تولماعان بالالارعا اليمەنت ءوندىرۋ بويىنشا جۇرگىزىلگەن ىستەردىڭ سانى 100-دەن اسىپ, جالپى قارىز سوماسى 47 ملن تەڭگەنى قۇراعان.
«بۇل كورسەتكىش ترانسشەكارالىق اليمەنت ءوندىرۋدىڭ كۇردەلىلىگى مەن ءتيىمدى قۇقىقتىق شەشىمدەردىڭ ماڭىزدىلىعىن ايقىن كورسەتىپ وتىر. زاڭ قۇقىقتىق راسىمدەردىڭ ۇيلەسىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي, ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي سەنىمدى جانە تۇراقتى قۇقىقتىق تەتىكتەردى قالىپتاستىرۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى. وسىلايشا, زاڭ كامەلەتكە تولماعانداردىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋدا ماڭىزدى, سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلىن نىعايتۋعا باعىتتالعان ناقتى, ءتيىمدى قۇقىقتىق باستاما», دەدى ج.اسانوۆا.
2002 جىلدىڭ 7 قازانىندا قابىلدانعان قۇقىقتىق كومەك تۋرالى كونۆەنتسيا دا تمد ەلدەرىندە اليمەنت ءوندىرىپ الۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. وندا سوت شەشىمدەرىن تانۋ جانە ورىنداۋدىڭ بىرىڭعاي راسىمدەرى بەلگىلەنىپ, قۇجاتتارعا قويىلاتىن تالاپتار جانە ولاردى قاراۋ ءتارتىبى ناقتىلانعان. بۇعان قوسا ءىس جۇرگىزۋدەگى تاراپتاردىڭ قۇقىقتارىنا كەپىلدىكتەر كۇشەيتىلدى.
وسىلايشا, كونۆەنتسيالاردىڭ سوت بۇيرىقتارىنا قولدانىلۋىن كەڭەيتۋ ولاردىڭ ماجبۇرلەپ ورىندالۋىن بىرىزدەندىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى جانە بارلىق قاتىسۋشى مەملەكەتتىڭ اۋماقتارىندا بالالاردىڭ اليمەنت قۇقىقتارىن ترانسشەكارالىق دەڭگەيدە قورعاۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرادى.
ورتاق م ۇلىكتى زاڭسىز يەمدەنۋگە بولمايدى
سەناتور بەكبول ورىنباساروۆ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى سالاسىنداعى جۇيەلى پروبلەمالاردى ايتىپ بەردى. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, ۇيلەردەگى ورتاق م ۇلىكتى زاڭسىز يەلىكتەن شىعارىپ, يەمدەنۋگە بايلانىستى ماسەلەدە زاڭ بۇزۋشىلىق ارتىپ وتىر. ماسەلەن, تەحنيكالىق قاباتتار مەن جەرتولەلەر ساتىلىپ, ءوز بەتىنشە قايتا جابدىقتاۋ جاعدايلارى جيىلەپ بارادى. سونداي-اق سەناتور ولاردى جوبالىق قۇجاتتارىنا قاراماستان جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ كومەگىمەن ونى تۇرعىن ءۇي نەمەسە كوممەرتسيالىق نىسان رەتىندە زاڭداستىرىلۋىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى.
«وسىنداي زاڭسىز ارەكەتتەر سالدارىنان مەنشىك يەلەرى ماڭىزدى ينجەنەرلىك جەلىلەرگە, سورعى ستانسالارى مەن جىلۋ قوندىرعىلارىنا قول جەتكىزە الماي وتىر. مۇنداي ارەكەت عيماراتتاردى پايدالانۋ قاۋىپسىزدىگىنە تىكەلەي قاۋىپ توندىرەدى, توتەنشە جاعدايلار مەن توتەنشە جاعدايدىڭ تۋىنداۋىن بىرنەشە ەسە ارتتىرادى. سونىمەن قاتار زاڭسىز قايتا قۇرۋ تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىن جوبالاۋ كەزىندە قاراستىرىلماعان كوممۋنيكاتسياعا ارتىق اۋىرتپالىق تۋعىزادى», دەدى سەناتور.
دەپۋتات تكش يەلەرى قاۋىمداستىعى باسشىسىنىڭ تەحنيكالىق ءۇي-جايلاردى باسىپ الۋ, زاڭداستىرۋ, ساتۋ دەرەكتەرى تۋرالى حاتىنا سىلتەمە جاساي وتىرىپ, ماسەلەنىڭ اۋقىمىن راستايتىن ناقتى مىسالدار كەلتىردى. دەپۋتات ازاماتتاردىڭ جەرگىلىكتى ورگاندار مەن پروكۋراتۋراعا وتىنىشتەرى ناتيجە بەرمەيتىنىن, بۇل ولاردى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيگە جۇگىنۋگە ءماجبۇر ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
«مۇنداي كەلىسىمشارتتاردى جارامسىز دەپ تانۋ جانە تەحنيكالىق قاباتتاردى, جەرتولەلەر مەن پاركينگتەردى سوت ورگاندارى ارقىلى كوندومينيۋمعا قايتارۋ ءۇشىن پروكۋرورلار ارەكەت ەتۋى قاجەت. مەنشىك يەلەرى جينالىستارىنىڭ حاتتامالارىن بۇرمالاپ, ورتاق م ۇلىكتى زاڭسىز يەمدەنگەنى ءۇشىن اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋى كەرەك», دەدى ب.ورىنباساروۆ.
تەمىرجول قاتىناسىنداعى تۇيتكىل
ال تالعات ءجۇنىسوۆ 1 ساۋىردەن باستاپ اقمولا وبلىسىنداعى «اقكول» مەن «جاقسى» ستانسالارىندا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار باعىتتارداعى ايالدامالاردى جويۋ تۋرالى شەشىمگە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ, وسى ماسەلەگە ۇكىمەتتىڭ نازارىن اۋداردى. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, مارشرۋتتاردىڭ بۇلاي وزگەرۋى كولىكتىڭ قولجەتىمدىلىگىن, ايماقتاعى 100 مىڭنان اسا تۇرعىن ءۇشىن بازالىق قىزمەتتەردى الۋ مۇمكىندىگىن ايتارلىقتاي شەكتەيدى. ويتكەنى «اقكول» ستانساسى ارقىلى اقكول اۋدانىنىڭ عانا ەمەس, ستەپنوگور قالاسىنىڭ, سونداي-اق جاقىن ماڭداعى ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارى ءارى-بەرى تەمىرجول ارقىلى عانا قاتىنايدى.
سەناتور جاقسى اۋدانىنداعى جاعدايعا ەرەكشە نازار اۋداردى. وندا جولاۋشىلار پويىزدارى ەندى توقتاماي ءوتىپ كەتەتىن بولدى. شامامەن 16 مىڭ ادام تۇراتىن بۇل ايماقتاعى ستۋدەنتتەر, زەينەتكەرلەر مەن پاتسيەنتتەرمەن قوسا تۇرعىنداردىڭ ەداۋىر بولىگى باسقا وڭىرگە بارۋ ماقساتىندا تەمىرجول كولىگىن تۇراقتى تۇردە پايدالانادى.
«جولاۋشىلار پويىزدارىنىڭ ايالداماعا توقتاماي ءوتىپ كەتۋى وڭىردەگى كولىكپەن تاسىمالدىڭ شەكتەلۋىنە, حالىققا قارجى اۋىرتپالىعىنىڭ ۇلعايۋىنا, ازاماتتاردىڭ مەديتسينالىق, ءبىلىم جانە وزگە دە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار قىزمەتتەردى الۋ مۇمكىندىگىنىڭ ازايۋىنا اكەلەدى», دەدى ت.ءجۇنىسوۆ.
سەناتور بۇل شەشىم قازىردىڭ وزىندە قوعامدىق اۋقىمدى ءدۇمپۋ تۋعىزعانىن, وڭىردەگى الەۋمەتتىك شيەلەنىستى كۇشەيتكەنىن, وسىعان بايلانىستى اتالعان ستانسالاردا جولاۋشىلار پويىزدارىنىڭ ايالدامالارىن ساقتاۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.