سالىق جۇيەسىندەگى وزگەرىستەر سارالاندى

جوبالىق كەڭسە بىرنەشە اي بويى جاڭا سالىق كودەكسىنىڭ نورمالارىن ءىس جۇزىندە قالاي ەنگىزۋگە بولاتىنىن تالقىلاپ كەلەدى. وسى ۋاقىت ىشىندە جالپى سانى 60 ماسەلە قارالعان. نەگىزگى ماقسات – جاڭا ەرەجەلەردى ناقتىلاپ, ولاردى تاجىريبەدە دۇرىس قولدانۋ.

كەڭەستە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا قاتىستى وزگەرىستەر دە ءسوز بولدى. اڭگىمە ءدارى-دارمەك پەن مەديتسينالىق بۇيىمداردى يمپورتتاعاندا قوسىلعان قۇن سالىعىن قالاي قولدانۋ كەرەگى تۋرالى. سونىمەن قاتار ورفاندىق, ياعني سيرەك كەزدەسەتىن اۋرۋلارعا ارنالعان دارىلەر مەن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار مەديتسينالىق پرەپارات­تار­دى ققس-تان بوساتۋ ماسەلەسى قارال­دى. قازىر وسى باعىتتا زاڭعا تاۋەل­دى اكتى­­لەرگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ جۇ­مى­سى اياق­تالۋعا جاقىن. بيىل 13 اقپان­دا دەن­ساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ققس سالىن­بايتىن ءدارى-دارمەك پەن مەدي­تسي­نالىق بۇيىمدارعا شەكتى باعا بەل­گىلەۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.

كەڭەستەگى تاعى ءبىر ماڭىزدى تاقىرىپ – مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورداعى ساتىپ الۋ ءتارتىبى. ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس, ەنەرگەتيكا, قارجى مينيسترلىكتەرى, تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ كوميتەتى مەن «سامۇرىق-قازىنا» كومپانياسى ارنايى سالىق رەجىمىن قولداناتىن كاسىپكەرلەردەن تاۋار مەن قىزمەت ساتىپ الۋ تارتىبىنە وزگەرىستەر دا­يىنداپ جاتىر. مۇنداي وزگەرىستەردىڭ ماقساتى – سالىق زاڭناماسىن ساقتاۋ, وندىرىستىك ۇدەرىستەردىڭ تۇراق­تىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءارى نارىق­تاعى باسەكەلەستىكتى ساقتاۋ. وسى وزگەرىس­تەر­دى دايىنداۋ ءۇشىن ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى بىرىڭعاي نەگىز قالىپتاستىرادى.

كەڭەستە «تازا پاراقتان» اكىمشى­لەندىرۋ, سالىق رەجىمدەرىن وزگەرتۋ, قارجى سەكتورىنداعى ماسەلەلەر, سونداي-اق سالىقتىق ەلەكتروندىق اكىمشىلەندىرۋ جۇيەسىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى بىرقاتار سۇراق تا تالقى­لانىپ, جەدەل شەشىلگەن. سونىمەن قاتار سالىق كودەكسىنە وزگەرىس ەنگىزۋدى قا­جەت ەتەتىن ناقتى ماسەلەلەر ءتىزىمى دە انىقتالدى.

ءبىرىنشى ماسەلە – مۇگەدەكتىك توبى وزگەرگەن جاعدايدا جەكە تابىس سالىعى اياسىندا شەگەرىمدى قولدانۋ ءتارتىبى. قازىر سالىق شەگەرىمىنىڭ مولشەرى مۇگەدەكتىك توبىنا بايلانىستى بەلگىلەنەدى, ول 5000 نەمەسە 882 اەك بولۋى مۇمكىن. ەگەر ادامنىڭ مۇگەدەكتىك توبى ءبىر جىل ىشىندە وزگەرسە, قانداي شەگەرىم قولدانۋ كەرەگى تۇسىنىكسىز بولىپ قالادى. سوندىقتان جاڭا ۇسىنىستا مۇنداي جاعدايدا ء«سىڭىرۋ» قاعيداتى قولدانىلادى, ياعني ەڭ جوعارى شەگەرىم مولشەرى 5000 اەك ەسەپكە الىنادى. بۇل نورما سالىق كودەكسىنىڭ 404-بابىندا ناقتى كورسەتىلمەك.

ەكىنشى ماسەلە – كرەديتتەر مەن قارىزدارعا, سىياقىلارعا قاتىستى ەلەكتروندىق شوت-فاكتۋرا (ەشف) تالاپ­تارى. قازىر وسى ساناتتار سىياقىسى ققس-تان بوساتىلعان. بۇل سالىق كودەكسىنىڭ 474-بابىندا كور­سەتىلگەن. بىراق رەداكتسيالىق دالسىزدىككە بايلانىستى مۇنداي وپەراتسيالار ەشف تالاپ ەتىلمەيتىن وپەراتسيالار تىزىمىنە ەنگىزىلمەگەن. سوندىقتان مۇنداي وپەراتسيالاردا ەلەكتروندىق شوت-فاكتۋرا جازۋ تالابىن الىپ تاستاۋ ۇسىنىلىپ وتىر. بۇل نورما 2026 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ رەتروسپەكتيۆتى تۇردە قولدانىلۋى مۇمكىن.

ءۇشىنشى ماسەلە – سالىق قۇپياسىنا جاتپايتىن اقپاراتتاردىڭ ءتىزىمىن كەڭەيتۋ. ۇسىنىس اياسىندا سالىق قۇپياسىنا جاتپايتىن مالىمەتتەردىڭ قاتارىنا الەۋمەتتىك تولەمدەر سوماسى تۋرالى دەرەكتەر, الەۋمەتتىك تولەمدەردەگى بەرەشەك تۋرالى اقپارات جانە سالىق تولەۋشىنىڭ جەكە تىركەۋ دەرەكتەرى ەنگىزىلۋى مۇمكىن. مۇنداي وزگەرىستەر سالىق اكىمشىلەندىرۋىن تسيفرلاندىرۋعا جانە الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋدى جەڭىل­دەتۋگە باعىتتالعان. بۇل ءۇشىن سالىق كودەكسىنىڭ 45-بابىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ قاجەت.

ءتورتىنشى ماسەلە – اۆياتسيا سالاسىنا ارنالعان جانار-جاعارماي (ججم) يمپورتى. قازىرگى زاڭدا اۋە تاسىمالىنا ارنالعان ججم يمپورتتالعان كەزدە ققس تولەۋدەن بوساتىلادى. بۇل سالىق كودەكسىنىڭ 479-بابىندا كورسەتىلگەن. الايدا قولدانىستاعى ماتىندە كەيبىر تۇسىنبەۋشىلىك بار. كەي جاعدايدا يمپورتتى ديپلوماتيالىق وكىلدىكتەر راستاۋى كەرەك دەگەن تالاپ پايدا بولۋى مۇمكىن. مۇنداي سايكەسسىزدىكتەردى بولدىرماس ءۇشىن زاڭ نورماسىن ناقتىلاۋ ۇسىنىلىپ وتىر.

بەسىنشى ماسەلە – ەنەرگەتيكالىق سۋسىنداردى ەكسپورتتاۋ كەزىندە اكتسيزدەن بوساتۋ. جالپى, ەرەجەدە اكتسيزدەلەتىن تاۋارلار ەكسپورتتالسا, اكتسيز تولەنبەيدى. بىراق ۇزاقمەرزىمدى وڭدەۋ كەزىندە ەرەكشە جاعداي تۋىندايدى. بۇل جاعدايدا دايىن ءونىمدى شيكىزات يەسىنە بەرگەن كەزدە اكتسيز وڭدەۋشىدە پايدا بولادى, ءتىپتى تا-ۋار كەيىن ەكسپورتقا شىعارىلسا دا. سوندىقتان ەگەر ءونىم كەيىن ەكسپورتتالاتىن بولسا, ونى بەرۋ كەزىندە اكتسيزدەن بوساتۋ ۇسىنىلادى. وسىنداي مەحانيزم قازىردىڭ وزىندە مۇناي ونىمدەرىنە قاتىستى قولدانىلادى.

التىنشى ماسەلە – كەڭ تارالعان پايدالى قازبالار ءۇشىن تولەنەتىن سالىق. بيۋدجەت كودەكسىنە ساي بۇل تولەم پايدالى قازبالار وندىرىلەتىن جەردىڭ بيۋدجەتىنە تۇسەدى. ال سالىق كودەكسىندە تولەم جەر قويناۋىن پاي-دالانۋشىنىڭ تىركەلگەن جەرى بويىنشا جۇرگىزىلەدى دەپ كورسەتىلگەن. وسى ەكى نورما اراسىندا ايىرماشىلىق بار. سوندىقتان ولاردى ءبىر-بىرىنە سايكەستەندىرۋ ءۇشىن سالىق كودەكسىنە جانە ەسەپتىلىك فورمالارىنا وزگەرىس ەنگىزۋ ۇسىنىلىپ وتىر.