وقۋشىلار قالاي تاماقتانادى؟

وبلىستىق ءبىلىم باس­قار­ما­سى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى تاتيانا پروتوپوپوۆا 2025 جىلعى بيۋدجەت قايتا قاراستى­رىلمايتىنىن, سوندىقتان ەسكى مازىردە كورسەتىلگەن باعانىڭ شەڭ­بەرىندە جاڭا ستاندارتتى ەنگىزۋ قاجەتتىگىن ايتقان. باسقا وبلىس­تار بيۋدجەتتەرىن قايتا قاراپ جات­قاندا بۇلار نەگە ونى ىستەي المايتىنى بەلگىسىز. ايتەۋىر جاڭا جىلدان كەيىن قوسىم­شا اقشا تاپقان بولۋى كەرەك, جو­عارىدا ايتقانىمىزداي 10 قاڭتاردان باستاپ جاڭا ستاندارت ەنگىزىلگەن.

 مامانداردىڭ ايتۋىنا قارا­عاندا, جاڭا ستاندارت بويىنشا وقۋ­­شىلاردىڭ اس مازىرىنە ەت, جە­مىس, كوكونىس سياقتى قۇنارلى تاماق ونىم­دەرىن كوبىرەك قوسۋ قاراس­تى­رىلعان. ارينە, وسكەلەڭ ۇرپا­ق­تىڭ بويىنا قۋات بەرەتىن ساپالى تاعامنىڭ باعاسى دا بۇرىنعىدان قىمباتتاۋ بولۋى كەرەك. قازىر ءبىر با­لانى اۋقاتتاندىراتىن اس ءمازىرى­نىڭ قۇنى – رەسپۋبليكا وڭىرلەرى بويىنشا ورتا ەسەپپەن 800 تەڭگە­ كولەمىندە. ال وبلىستىق ساني­تار­لىق-ەپيدەميولوگيالىق دەپار­تامەنت قىزمەتكەرى گۇلنار سەيى­توۆا بۇل ستاندارتتى ەنگىزەتىن مەزگىلدىڭ ۋاقىتى جەتكەنىن ايتادى.

«ويتكەنى وسىعان دەيىن مەكتەپ­تەردىڭ بەرىپ جۇرگەن تاماعى وقۋ­شى­لاردىڭ فيزيولوگيالىق تالابىن قاناعاتتاندىرمايدى. ونىڭ ۇستىنە سانيتارلىق تالاپتاردى بۇزۋعا دا جول بەرىلىپ كەلدى. جاڭا ستان­دارت وسىنى بولدىرمايدى دەپ سەنەمىز», دەدى ول.

جاڭا ستاندارت بويىنشا مەكتەپ اسحاناسىندا گازدالعان سۋسىندار, ونەركاسىپتىك ءتاتتى-دامدىلەر, شۇ­جىق­تار, مايونەز, مايلى جانە مايعا قۋىرىلعان تاعامدار ۇسىنىل­مايدى. ەسەسىنە كوكونىس, جەمىس, بۇرشاق پەن باسقا داندەردىڭ جار­مالارى, ءسۇت, اشى­عان ءسۇت ونىم­دەرى كوبىرەك بولۋى كەرەك.

سونداي-اق 6–11 مەن 12–18 جاستاعى وقۋشىلاردىڭ تاماقتانۋ ۋاقىتى ءارتۇرلى بولعاندىقتان, ولاردىڭ جاسى­نا سايكەس راتسيون دا ەكى ءتۇرلى جاسا­لادى. وندا بالا­نىڭ جاسىنا بايلا­ن­ىستى كالوريا­نىڭ, اقۋىزدىڭ, مايدىڭ نورماسى ساق­تا­لۋى مىندەتتى.

جۋىردا كاسىپكەرلەر پالاتا­سىنىڭ وبلىستىق فيليالىندا مەكتەپ اسحانالارىنا قىزمەت كورسەتىپ جۇرگەن كاسىپكەرلەر تاراپىنان داۋ تۋدى. بۇلار جاڭا ستاندارت­قا باستاپقىدا قارسى بولعان ەدى. ارينە, ولاردى دا تۇسىنۋگە بولادى: جاڭا ستاندارتپەن قىزمەت كورسەتۋ ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىندە 800 تەڭگەنىڭ ماڭىندا بولسا, بۇلار­عا ءالى دە سول ەسكى ستاندارتتىڭ ورتا­شا باعاسى 637 تەڭگەمەن قىزمەت كور­سە­تىڭدەر دەگەن تالاپ قويىلعان. بۇعان قارسى بولعانداردىڭ اراسىندا بەلسەندىلىك كورسەتكەن اسحانالاردى جالعا العان كاسىپكەرلەردىڭ باسىن بىرىكتىرگەن «بوتاقان» جس توراعاسى ولگا ۋسولتسەۆا. ول جاڭا ستاندارتتاعى كۇركەتاۋىق ەتى مەن كوكسەركە بالىعىن, سونداي-اق ءتۇرلى-ءتۇستى ءسابىزدى تابۋ قيىن دەپ ماسەلە كوتەرگەن. بۇل تاعامداردى باسقالارىمەن اۋىستىرۋعا بولادى عوي. دەگەنمەن كاسىپكەردى بارىنەن بۇرىن اقىنىڭ سول قالپىندا قال­دىرىلعانى قىنجىلتاتىن سياق­تى كورىنگەن. مارينا لاپتەۆا ەسىم­دى كاسىپكەر جاڭا ستاندارتتى ەنگى­زۋگە پەشتىڭ قىزۋى جەتپەيدى دەگەن سىلتاۋدى دا العا تارتقان. قار­سى­لىعىن وسىلاي بىلدىرگەن كاسىپكەرلەر, ايتەۋىر جاڭا ستاندارتتى ءجۇردىم-باردىم ەنگىزە باستاعان.

ەندىگى داۋ – وقۋشىلار جاڭا ستاندارتپەن دايىندالعان تاعامداردى جەمەيدى, دايىندالعان تاماقتىڭ 80 پايىزىن قوقىسقا تاستاۋعا ءماج­بۇرمىز, مۇنىڭ ءوزى بيۋدجەتتىڭ اقشا­سىن دالاعا شاشۋ ەمەس پە دەگەن سىل­تاۋدان تۋىپ وتىر. مەملەكەت مۇد­دەسىن ويلاعانسىپ وتىرعان كاسىپ­كەرلەردىڭ تۇپكى ماقساتى قانداي ەكەنى بەلگىلى. داۋدىڭ باسىندا تاعى دا سول «بوتاقاننىڭ» باستىعى و.ۋسولتسەۆا ءجۇر. كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا وز­دەرىنىڭ ارىپتەستەرىن, پروكۋراتۋرا, ساني­تار­لىق-ەپيدەميولوگيالىق دەپارتامەنت, ءبىلىم باسقارماسى قىزمەت­كەرلەرىن شاقىرىپ العان ولار اقى­نىڭ وسىرىلمەگەن قىجىلىن جاڭا سىلتاۋلارمەن جاڭعىرتىپ بەردى. «داۋدىڭ باسى دايرابايدىڭ كوك سيىرى» دەمەكشى, ءاربىر داۋعا ءبىر سەبەپكەر بولادى. بۇل جولعى سەبەپ – مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىنىڭ 19 اقپانداعى حاتتاماسى بولىپ شىقتى. وندا شەنەۋنىك­تەر اسحانانى جالعا العان كاسىپكەر­لەر اتا-انالار جينالىسىندا جاڭا ستاندارتتىڭ وزىقتىعىن ءتۇسىندىرسىن, بالالاردىڭ جاڭا تاعامدارعا بىردەن ۇيرەنبەي, ەپتەپ ۇيرەنەتىنىن ايتسىن دەگەن تالاپ قويعان ەكەن. سونى­مەن قاتار كاسىپكەرلەر كەيبىر تاعام­داردىڭ نەگە جەلىنبەيتىنىن انىق­تاپ, ونىڭ قورىتىندىسىن ءتيىستى شارا قولدانۋ ءۇشىن وبلىستىق ءبىلىم باس­قارماسى مەن سانيتارلىق-ەپي­دە­ميولوگيالىق دەپارتامەنتىنە جىبەرسىن دەلىنگەن.

ء«وزى دە ۇركەيىن دەپ تۇرعان جىل­قىعا جاپىراق شاشساڭ نە جورىق» دەمەكشى, ءوزى دە اقىنى كوتەرمەگەن­گە قىجىلىپ, سىنىققا سىلتاۋ ىزدەپ جۇرگەن كاسىپكەرلەر مىنا ءبىر بول­ماشى تالاپقا «بۇل ءبىزدىڭ مىندە­تىمىز ەمەس» دەپ ورە تۇرەگەلىپ, قارسى شىقتى. كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىن قورعاۋ جونىندەگى كەڭەستە بارلىق شاعىم مەملەكەتتىك ورگانعا باعىتتالىپ, جاڭا ستاندارتتىڭ تيىم­دىلىگىن اتا-انالار مەن وقۋشىلارعا ءتۇسىندىرۋ سولاردىڭ مىندەتى ەمەس پە؟ ولار نەگە ءوز مىندەتتەرىن بىزگە جۇكتەيدى دەگەن سياقتى پىكىرلەردى قارشا بوراتتى.

ارينە, تاماقتىڭ 80 پايىزى جەلىنبەيدى دەگەن – ارتىق ءسوز. ويت­كەنى ونى انىقتاۋ ءۇشىن ارنايى زەرتتەۋ كەرەك. بىراق سول ءبىر سانعا ناعىز شىندىقتاي جابىسىپ قالعان و.ۋسولتسەۆا: «اتا-انالار ءبىزدى تاماقتى ءدامدى قىلىپ جاسامايتىنداي كورەدى. ءبىز بولساق بەكىتىلگەن مازىرمەن دايىندايمىز, ال ونىڭ 80 پايىزى جەلىنبەيدى. ءبىز ءدامدى ازىرلەيمىز, بارلىق ماسەلە – تاماقتىڭ قۇرامىندا. كەيبىر دام­دەردى بالالار اۋزىنا دا العىسى كەلمەيدى», دەدى.

كەڭەس توراعاسى, زاڭگەر ينەش قۋانوۆا وسى داۋ جايىندا ورىندى پىكىر ءبىلدىردى. ول: «بيزنەس سۋبەكتىسىنىڭ مىندەتى – تاماقتى ساپالى جانە قاۋىپسىز دايىنداۋ. ال پەداگوگيكالىق نەمەسە الەۋمەتتىك زەرتتەۋمەن اينالىسۋ ونىڭ مىندەتى ەمەس», دەپ تۇجىردى. سونداي-اق وبلىستىق سەد باستىعىنىڭ ورىنباسارى تاتيانا گورلوۆا قىزمەت كورسەتۋشىگە تاپسىرىستىڭ ءمازىرىن جاساۋدى مەكتەپ ديرەكتورى جۇك­تەيدى. سوندىقتان بارلىق ماسەلە تاپسىرىس بەرۋشى رەتىندە ديرەكتورمەن شەشىلۋى كەرەك دەپ قورىتتى. سوڭعى ەكى ادامنىڭ پىكىرىمەن داۋ تىيىلعانداي بولدى.

پەتروپاۆل