مۇقتاجدىڭ مۇڭىن كىم تىڭدار؟

قۇزىرلى ورىندار ۇسىنعان مالى­مەت­تەرگە سۇيەنسەك, «Caspian Trans Corporation» جشس-عا تىركەلگەن اۆتوبۋس بىلتىر جىل سوڭىندا تەحنيكالىق باي­قاۋدان وتكەن, ياعني تالاپقا ساي. رەسمي اقپارات جول ساپاسىنا قاتىستى دا تەحنيكالىق تۇرعىدا II ساناتقا جاتاتىن اسفالتبەتون جامىل­عىسىنان اقاۋ تابىلماعانىن, ەنى 9 مەترلىك جولدا ارنايى بەكىتىلگەن ديسلوكاتسياعا سايكەس بەلگىلەردىڭ تولىق ورناتىلعانىن العا تارتادى.

سوندا جانتۇرشىكتىرىپ, اعايىن-تۋىستى اڭىراتىپ, پەرزەنتتى تۇلدىر ەتكەن اپاتتىڭ ورىن الۋىنا نە سەبەپ؟ اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعى ما, الدە جۇرگىزۋشىنىڭ قاتەلىگى مە؟ مۇنىڭ انىق-قانىعىنا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوز جەتكىزە جاتار. تەك «اۋا رايى­نا بايلانىستى جول جابىق» دەگەن حابارلامالار ءۇستى-ۇستىنە ءتۇسىپ جاتقاندا, قىستىڭ كوزى قىراۋدا, ونىڭ ۇستىنە ءىڭىر قاراڭعىسىندا 500 شاقىرىمدىق الىس جولعا جولاۋشى تاسىمالداۋعا رۇقسات بەرگەن جاۋاپتىلاردىڭ ارەكەتى ناعىز سالعىرتتىق ەكەنى داۋسىز.

قاندى وقيعانىڭ قاسىرەتى ءوز الدىنا, مارقۇمداردى اق­تىق ساپارعا شىعارىپ سالاردا ەل-جۇرتتان جاردەم سۇراپ تاراعان حابارلاما جۇرتشىلىقتى ءتىپتى ەسەڭ­گىرەتىپ تاستادى. الەۋمەتتىك جەلىدە لەزدە تاراعان ۇندەۋدە قازا تاپقان­داردىڭ ەكەۋى ءبىر ۇيدەن ەكەندىگى, ءوز باس­پاناسى بولماعاندىقتان, جانازا ناعاشىسىنىڭ ۇيىنەن شىعارىلاتىنى, الايدا ول شاڭىراقتىڭ دا الەۋمەتتىك احۋالى ءماز ەمەستىگى ايتىلىپ, حالىقتان قارجىلاي نەمەسە ماتەريالدىق قولداۋ كورسەتۋ سۇرالعان. بۇل حابارلاما بۇكىل ماڭعىستاۋدىڭ ويى مەن قىرىنا جىلدام جايىل­دى. حالقىمىز كەڭپەيىل عوي, «ساۋاپ بولار» دەگەن نيەتپەن اقپاراتتى ءبولىسىپ, اركىم حال-قادىرىنشە قول ۇشىن سوزدى.

وكىنىشكە قاراي, بۇل تەك ماڭعىستاۋدا نەمەسە بەينەۋدە بولعان جەكەلەگەن جاعداي ەمەس, جالپى ەل كولەمىندە قالىپتى سيپاتقا ەنىپ بارا جاتقان قۇبىلىس. قازاق – جاراتىلىسىنان اقكوڭىل, باۋىرمال, سوڭعى نانىن ءبولىپ بەرۋگە دايار مەيىرىمدى حالىق. ەل امان تۇرعاندا ەشكىم دە قاراجات جوقتىعىنان جەرلەنبەي قالمايدى. دەگەنمەن بۇل ءۇردىس ءتۇرلى ماقساتتا اقشا جيناۋعا, ءتىپتى الاياقتىققا جول اشىپ بەرىپ وتىرعانى دا بەلگىلى. قيىن-قىستاۋ ساتتە حالىق ءبىر-ءبىرىن سۇيەمەلدەپ, دەمەپ كەلەدى. ءبىرىن-ءبىرى تانىماسا دا, قينالعان جاننىڭ جانىنان تابىلادى: ناۋقاستى جىلۋ جيناپ ەمدەتەدى, باسپاناسىزدارعا ءۇي الىپ بەرەدى, الدىنا مال سالىپ جار­دەمدەسەدى, وقۋشىلاردى مەكتەپكە كيىن­دىرەدى. قازا بولسا, جانازاسىنان باستاپ ساداقاسىن وتكىزۋگە, ءۇيىن تۇرعىزۋعا دەيىن جۇمىلىپ, ءوزارا تۇتاسىپ, ءبىرىن-ءبىرى قولتىقتاي العا جىلجىپ كەلەدى.

بۇل جاعدايعا ءسۇيسىنۋ كەرەك پە, الدە كۇيىنۋ كەرەك پە؟ بۇل – قۋانىشى مەن وكىنىشى قاتار جۇرەتىن كورىنىس. ءسۇيىنىشى – ەلدىڭ اۋىزبىرشىلىگى, كۇيىنىشى – قوعامدا نەگە الەۋمەتتىك جاعدايى مۇشكىل وتباسىلار كوپ؟ بەينەۋدەگى جول-كولىك وقيعاسى ءبىر عانا وتباسىنىڭ اۋىر تۇرمىسىنان حابار بەردى, ال ەل ىشىندە ءالى قانشاما شاڭىراق جەتىسپەۋشىلىك پەن قيىندىق قۇرساۋىندا ءجۇر؟

ءار قازاق وتباسى ىشەر اس پەن كيەر كيىمنەن تارىقپاي, باسپانالى بولىپ, لايىقتى ءومىر سۇرۋگە قۇقىلى ەمەس پە؟ «ۇدايى دامۋ ۇستىندەمىز, ءوز بايلىعىمىز وزىمىزگە جەتەدى, حالىق تۇگەل الەۋمەتتىك قامتىلعان» دەپ ۇرانداتقان ەلدە تىرىسىندە ۇيگە جارىماي, باقيعا اتتانعاندا ساداقاسى جىلۋ جيناپ جاسالىپ, جانازاسى وزگەنىڭ ۇيىنەن شىعارىلاتىنداي حالدە بولۋ – سىن. «تۇرمىسى تومەن وتباسى» دەپ ايدار تاعىپ, مەملەكەتتەن بولىنەتىن ماردىمسىز جاردەماقىنى تىلگە تيەك ەتۋ نەمەسە «وتباسى جاۋاپكەرشىلىگىن ارقالامادى» دەپ بار كىنانى اتا-اناعا ارتا سالۋ دۇرىس پا؟ باسپاناسىز, كۇنكورىسى تومەن وتباسىلاردىڭ بولماۋى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قاداعالانۋعا ءتيىس. جۇمىسى جوق, تابىسى از جانداردى التىنمەن اپتاپ, كۇمىسپەن كۇپتەپ جارىلقاپ تاستاماسا دا, ادامشىلىققا لايىقتى ءومىر سۇرەتىندەي قولداۋ بولۋى شارت.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ وتكەن جىلعى جولداۋىندا الەۋ­مەتتىك كومەكتى ناقتى مۇقتاج ازاماتتارعا باعىتتاۋ, تولەمدەردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, الەۋمەتتىك جاعىنان وسال توپتاردى قولداۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ مىندەتتەرىن قويدى. دەمەك ماسەلە كۇردەلى.

ماڭعىستاۋ وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى گۇلميرا ماماەۆا:

– بىلتىر وبلىستا ەكى مىڭنان استام وتباسىعا اتاۋلى الەۋمەتتىك كو­مەك تاعايىن­دالدى. وسى ساناتتاعى وتباسىلاردىڭ 1–6 جاس ارالىعىنداعى بالالارىنا قوسىمشا 1,5 اەك مولشەرىندە تولەم جاسالدى. الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا كومەك الۋشىلار قاتارى 507 وتباسىعا ازايدى. اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك جان باسىنا شاققانداعى تابىسى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن از ازاماتتارعا نەمەسە وتباسىلارعا بەرىلەدى. جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا وڭىردەگى بۇل كورسەتكىش 48 663 تەڭگەنى قۇرادى. كومەك شارتتى, شارتسىز بولىپ ەكى تۇردە كورسەتىلەدى. شارتسىز كومەك جۇمىسقا جارامسىز, زەينەت جاسىنداعى, مۇگەدەكتىگى بار جاندارعا, كۇتىمدى قاجەت ەتەتىن ادامدارعا قاراپ وتىرعان وتباسىلارعا بەرىلەدى. شارتتى كومەك ەڭبەككە قابىلەتتى, بىراق تابىسى تومەن جالعىزباستى نەمەسە وتباسى مۇشەلەرى بار جاندارعا تاعايىندالادى. مۇندا مىندەتتى تۇردە الەۋمەتتىك كەلىسىمشارت جاسالادى, – دەپ مالىمدەدى.

سونداي-اق اۋداندىق, قالالىق ءماسليحات­تاردىڭ شەشىمىنە سايكەس تابىسى ەسەپكە الىنباي جىلىنا ءبىر رەت الەۋمەتتىك كومەك الەۋمەتتىك ءمانى بار اۋرۋلارى بار ازاماتتارعا, يممۋنيتەت تاپشىلىعى بار بالالارعا, دۇلەي اپات نەمەسە ورتتەن زارداپ شەككەن ازاماتتارعا, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس ارداگەرلەرىنە ساناتوريلىك-كۋرورتتىق ەمدەلۋگە بەرىلەدى. وتكەن جىلى مۇنداي كومەك 1 601 ادامعا, تابىسى ەسەپتەلىپ بەرىلەتىن كومەك 2 052 ادامعا كورسەتىلگەن. قۇزىرلى ورىننىڭ دەرەكتەرى وسىلاي سويلەيدى. الايدا الەۋمەتتىك كومەك الاتىن 500-دەن استام وتباسىنىڭ تۇرمىستىق احۋالى قالاي, قانشالىقتى كوتەرىلدى؟ جۇمىسسىزدىق ەڭسەرىلمەي تۇرعان وڭىردە وسىنشا وتباسى كۇنكورىسىنە تولىق جەتەرلىك جۇمىسپەن قامتىلدى دەۋ – نانىمسىز.

قازىر قوعام الەۋمەتتىك جاعدايىنا قاراي ەكىگە ءبولىندى, ءبىز مۇنى نارىقتىق ەكونوميكانىڭ قاتىگەزدىگىنە بالادىق. ماڭعىستاۋدا اق پەن قارانى ايىراتىن قارامان اتا قورىمىنا بارساڭىز, اتا بەيىتىنەن تىسقارى, تاستارىن مۇك پەن قىنا باسقان, ءار جەردەن كوزگە شالىناتىن وقشاۋ قابىرلەر بار. كونەكوز قاريالار «انت بۇزعاندار, قارعىسقا قالعاندار قاۋىمعا قوسىلماي, بولەك جەرلەنگەن» دەسەدى. نارىق قىسپاعىنا تۇسكەن مۇقتاج توپ سول قورشاۋسىز, قورعاۋسىز قالعان, شەتتەتىلگەن بەيىتتەر سەكىلدى تاسادا قالىپ بارا جاتقانداي.

جاعدايى تومەن حالىق نەگە ەسكەرۋسىز؟ ماقساتى كوپ ماڭعىستاۋدا جۇمىسسىز, ءۇيسىز-كۇيسىز جۇرگەن جاندار توپ قۇرىپ, جونسىزدىككە بارعان ەمەس. ءوز قايعىسىنا ءوزى تۇنشىعىپ, ءوز قيىندىعىنا ءوزى شىرمالىپ كۇن كەشىپ جاتىر. بىراق شيقاننىڭ دا جارىلاتىن كەزى بولادى. قيىندىققا شىداماۋ, جوقشىلىقتىڭ شەگى كورىنبەۋى, ورىندالمايتىن ۋادەلەر مەن ءوزىن كەرەكسىز سەزىنۋ سالدارىنان سۋيتسيدكە بارۋ, نارازىلىق رەتىندە ءوزىن ورتەۋ وقيعالارىنىڭ جيىلەۋى – سونىڭ دالەلى.

مەملەكەت قوعامنىڭ تۇرمىسى تومەن تۇرعىنداردىڭ جاعدايىن ويلاستىرىپ, ەلدەگى ءاربىر شاڭىراقتىڭ باسپانالى, ءار ۇيدەن كەم دەگەندە ءبىر-ەكى ادامنىڭ تۇراقتى جۇمىسى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋى – كەزەك كۇتتىرمەيتىن مىندەت. اراسىندا كورىپ-ءبىلىپ جۇرگەندىكتەن, ەلدىڭ شىنايى جاعدايىن ءبىز ايتپاساق, كىم ايتار؟..

ماڭعىستاۋ وبلىسى