اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ باسىمدىقتارى كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە كەڭىنەن ءسوز بولدى. بۇل جولى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنىڭ الدىنا سەناتتىڭ اگرارلىق ماسەلەلەر, تابيعاتتى پايدالانۋ جانە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى سەرگەي پلوتنيكوۆ پەن وسى كوميتەت مۇشەسى قۋانىش ايتاحانوۆ شىقتى.
اۋىل شارۋاشىلىعى ەل ەكونوميكاسىنىڭ شەشۋشى سالالارىنىڭ ءبىرى ەكەندىگىن اتاعان ق.ايتاحانوۆ حالىقتى ساپالى دا ارزان ازىق-ت ۇلىكپەن, ءوندىرىستى شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن تەرەڭ وڭدەپ, ەكسپورتقا شىعارۋ ارقىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە قوماقتى قارجى ءتۇسىرۋ مىندەتتەرى تۇرعاندىعىن ەرەكشە اتادى. «سوڭعى ۋاقىتتا شيكىزات رەسۋرستارىنا الەمدىك نارىقتاعى باعالاردىڭ تومەندەۋى ەلىمىز ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا ءوز اسەرىن تيگىزۋدە. تۇبىندە جەر قويناۋى بايلىقتارى تاۋسىلۋى دا مۇمكىن. ال, الەم حالىقتارىنىڭ سانى مەن ولاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنە دەگەن سۇرانىستى ارتتىرا تۇسەدى», دەدى قۋانىش ايتاحان ۇلى.
سەناتوردىڭ پايىمداۋىنشا, جەردىڭ قۇنارلىلىعىن ارتتىرىپ, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيانى ەندىرىپ, پايدالانا بىلسەك, اۋىل شارۋاشىلىعىنان تۇراقتى تۇردە مول ءونىم الىپ, تابىسقا جەتۋگە بولادى. سونداي-اق, دەپۋتات 2015-2017 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەتتى وڭتايلاندىرۋ ماسەلەسى قارالعان ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلباسى اگروونەركاسىپتىك كەشەندى مەملەكەتتىك قولداۋدى ۇلعايتۋعا تاپسىرما بەرگەندىگىن, ۇكىمەت ناقتىلاعان 2015 جىلدىڭ بيۋدجەتى تۋرالى زاڭ جوباسىندا بيۋدجەت تاپشىلىعىنا قاراماي, اۋىل شارۋاشىلىعىنا 20 ملرد. تەڭگە قوسىمشا قارجى ءبولۋ ۇسىنىلىپ وتىرعاندىعىن جەتكىزدى.
تاعى ءبىر بەلگىلى بولعانى, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى وڭتايلاندىرۋ بارىسىندا 2015 جىلعا جوسپارلانعان ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارىندا تومەندەسە دە, اۋىل شارۋاشىلىعى بويىنشا جوسپارلانعان كۇيىندە نەمەسە 102,7% كولەمىندە قالىپ وتىر. ق.ايتاحانوۆ وسىنىڭ ءوزى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ءارتۇرلى ەكونوميكالىق قيىنشىلىقتارعا ءتوزىمدى سالا ەكەنىن دالەلدەيدى دەگەندى باسا ايتتى. «ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ ۇكىمەت وتىرىسىندا مەملەكەتتىك قارجىلاردى ۇنەمدەۋگە ەرەكشە نازار اۋداردى. بيۋدجەت قارجىلارىن ءتيىمدى, قايتارىمى مول سالاعا باعىتتاۋ قارجى ۇنەمدەۋدىڭ ەڭ دۇرىس جولى ەكەنى بەلگىلى. وسى باعىتتاردىڭ ءبىرى سۋارمالى جەرلەردى ءتيىمدى پايدالانۋ», دەدى سەناتور. بۇگىندە اگروونەركاسىپ كەشەنى سالاسىندا 7 مىڭنان استام زاڭدى تۇلعالار مەن 200 مىڭعا جۋىق شارۋا قوجالىقتارى جانە 2 ميلليونعا جۋىق ادامدار جۇمىس ىستەيدى.
سەناتوردىڭ سوزىنەن ءمالىم بولعانىنداي, 2014 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ جالپى كولەمى 2,5 ترلن. تەڭگەنى قۇراسا, بۇل وتكەن جىلعى دەڭگەيدەن 0,8%-عا ارتىق. سالانى دامىتۋعا 208 ميلليارد تەڭگە جۇمسالسا, بۇل 2013 جىلمەن سالىستىرعاندا 4%-عا كوپ. ال 2015 جىلى سالاعا 227 ملرد. تەڭگە بولىنسە, بۇل 2014 جىلعى دەڭگەيدەن 9%-عا ارتىق. دەپۋتات مەملەكەت بەرەتىن سۋبسيديالار كولەمى جىل سايىن ءوسىپ كەلە جاتقانىن, 2013 جىلمەن سالىستىرعاندا سۋبسيديا كولەمى 88 ميلليارد تەڭگەدەن 148 ميللياردقا نەمەسە 68%-عا وسكەنىن ەرەكشە اتادى. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە سەناتور ءسوزىن بىلايشا قورىتتى: «اۋىل شارۋاشىلىعىن ءارتاراپتاندىرۋ, ىرىلەندىرۋ, كووپەراتسيالاۋ, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەندىرۋ, اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋدى بارىنشا قولداۋ ارقىلى, ارزان, ساپالى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن ءوندىرۋ مەن ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ, اگروونەركاسىپ كەشەنىن باسەكەگە قابىلەتتى سالاعا اينالدىرۋ كەرەك». كوميتەت توراعاسى س.پلوتنيكوۆ قازىر الەمدەگى جاعداي ۋشىققان كۇيىندە قالىپ وتىرعاندىعىنا نازار اۋدارتتى. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, گەوساياسي داعدارىس پەن الدىڭعى قاتارلى دەرجاۆالاردىڭ ەنگىزگەن سانكتسيالارى الەمدىك ەكونوميكانىڭ قايتا قالپىنا كەلۋىنە كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. سوندىقتان دا مەملەكەت تاراپىنان ناقتى شارالار قابىلدانۋدا. مەملەكەت باسشىسى «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن تولىقتىرۋ ءۇشىن جاڭا داعدارىسقا قارسى شارانىڭ ءبىرى رەتىندە اگروونەركاسىپتىك كەشەندى مەملەكەتتىك قولداۋدى ارتتىرۋ قاجەتتىگىن ەرەكشە اتاعانى ءمالىم. بۇل رەتتە س.پلوتنيكوۆ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە بولىنگەن قارجى تولىق يگەرىلەرىن, الايدا, جاڭا جانە قوماقتى قاراجاتتى قاجەت ەتەتىن جوبالارعا كەتۋى ءتيىس شىعىننىڭ وڭتايلاندىرىلارىن دا تىلگە تيەك ەتە كەتتى.
دەپۋتاتتىڭ مالىمدەۋىنشە, «اگروبيزنەس-2020» باعدارلاماسىنا سايكەس اگروونەركاسىپتىك كەشەن سالاسىنداعى جاڭا عىلىمي زەرتتەۋلەرگە 70 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلسا, سونىڭ 3 ميللياردى نەمەسە 4,2 پايىزى وڭتايلاندىرىلىپ وتىر. ال «قازاگرو» ۇبح» اق-تىڭ اكىمشىلىكتىك شىعىندارىنا 200 ميلليون تەڭگە نەمەسە 12 پايىز تۇزەتۋ ەنگىزىلەدى. «اۋىل شارۋاشىلىعىنا قوسىمشا 20 ميلليارد تەڭگە كوزدەلسە, بۇل قارجىلار اوك سۋبەكتىلەرىن سۋبسيديالاۋعا – مال جانە قۇس شارۋاشىلىقتارىنا 11,5 ميلليارد تەڭگە, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرىنىڭ قارجىلىق جاعدايىن وڭالتۋعا باعىتتالعان ليزينگتىك جانە نەسيەلىك مولشەرلەمەلەردىڭ وسىمىنە 5 ميلليارد تەڭگە, سونداي-اق, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارى مەن قۇرال-جابدىقتاردى ساتىپ الۋ جونىندەگى نەسيەگە سىياقى 3,5 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلعان», دەدى سەرگەي ۆيكتوروۆيچ.
ونىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا جانە كۇزگى ەگىندى ورۋعا قاجەتتى سوما 97 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە بەلگىلەنىپ وتىر. ال ليزينگ باعدارلاماسىنا سايكەس اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن ساتىپ الۋعا 28,5 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلاتىن بولادى. قازىردەن بەلگىلى بولعانداي, 1610 اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن جەتكىزۋ جوسپارلانىپتى. سالانى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ بىرقاتار جاڭا قۇرالدارىن جۇزەگە اسىرۋ جانە قارجىلاندىرۋ ءۇشىن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە اگروونەركاسىپ كەشەندەرى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» جانە «اگروونەركاسىپ كەشەنىن جانە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋدى مەملەكەتتىك رەتتەۋ تۋرالى» زاڭداردىڭ قابىلدانعانىن جەتكىزدى.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».