مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ بۇدان جارتى عاسىر بۇرىن جازعان «رايىمبەك, رايىمبەك!» داستانىنىڭ تولاستار تۇسى ەسىڭىزدە مە؟ بۇل جىر شابىسى بولەك, شابىتى سۇراپىل اقىننىڭ بۇكىل شىعارماشىلىعىنىڭ سوڭعى ماقسۇت مارەسى سىندى. ەگەردە قۇدىرەت ۇكىمى اقىنعا «سوڭعى ءسوزىڭدى ايت!» دەسە, ماعان مۇقاعالي وسى داستاننىڭ سوڭعى شۋماقتارىن ۇسىناتىنداي كورىنەدى.
توبىل, شۋ, سىر مەن ىلە, نۇراعا بار,
ارناسىندا نالاسى جىلاپ اعار.
قانداي جاۋدىڭ بولسا دا قاراۋىلى –
قازاق بايعۇس
قالقايىپ تۇرا قالار.
ءوزىڭنىڭ تۇرماعاسىن ۋىسىڭدا,
ءوز جەرىڭ وزىڭە جات, قۇرىسىن دا!..
بۇل تۋىندىنىڭ جازىلعانىنا كوپ زامان ءوتتى. اقىن وسىلاي جىرلاي كەلىپ: «جالعاننىڭ جارتىسىنداي مىناۋ ولكەڭ, كىم ءبىلسىن سورىڭ با, الدە ىرىسىڭ با؟!» دەپ جالعايدى. وسى شۋماقتارعا ءسال ءمان بەرگەن كىسى داستاننىڭ جەردەي اۋىر سالماعىن سەزىنەدى. اقىننىڭ:
«ەرتىس, ەسىل, جايىق, جەم, ساعىزعا بار,
ءبəرىبىر, پانا بولماس اۋىزعا الار.
ءبəرىبىر, موڭعول شاپسىن, جوڭعار شاپسىن,
Əيتەۋ, قازاق الدىمەن باۋىزدالار, –
دەگەننەن-اق, جانىڭىز تۇرشىگىپ, تىتىركەنىپ كەتەدى. ءداپ ءبىر جاقىنىڭدى باۋىزداپ جاتقانداي سەزىنىپ, ءماتىن استارىنداعى ويعا ودان ارى ءۇڭىلىپ, دەن قويا تۇسەسىز.
مۇقاعاليدىڭ «رايىمبەك, رايىمبەك!» پوەماسى العاش وسىدان 45 جىل بۇرىن, 1981 جىلى بەكسۇلتان نۇرجەكەەۆ, سارسەنبى ءداۋىتوۆ سىندى قالامگەرلەردىڭ باستاماسىمەن «لەنينشىل جاس» گازەتىندە جارىق كورەدى. تۋىندىعا جاناشىرلىق تانىتقان وسى ازاماتتاردىڭ ءابجىل قيمىلىنا بۇگىندە بەك رازىمىز.
پوەما جاريالانباس بۇرىن رەداكتور گازەت اتىنان اننوتاتسيا جازۋعا تاپسىرما بەرەدى. سول ساتتە داستاندى ءبىرىنشى بولىپ جانبولات اۋپباەۆ وقيدى. ارادا وتىز جىل وتكەندە جانبولات اعامىز: «رايىمبەك, رايىمبەك!» پوەماسىن العاشقى وقىعان ءساتىم ءالى كۇنگە دەيىن ەسىمدە. ماعان پوەما اياقتالماي قالعان شىعارما سياقتى بولىپ كورىندى» دەپ ەسكە الادى. بىراق ول كىسى «كەيىن قايتا وقىعاندا» دەپ ءسوز جالعامايدى. جانبولات اعامىز عانا ەمەس, سول تۇستاعى وقىرماننىڭ ءبىرازى ءدال سونداي اسەردە بولعانى بايقالادى. سوندىقتان دا «اياقتالماعان شىعارما» دەگەن پىكىر وقىرمان ويىنا ابدەن ورنىعىپ قالعان سياقتى.
«داستان تۋرالى قىرىق جىل ىشىندە كىم قانداي ءسوز ايتتى ەكەن» دەپ ىزدەندىك. از جازىپتى. كوبى پوەماداعى رايىمبەك باتىردىڭ مونولوگ رەپليكاسىن, ءبيدىڭ باتىردى سىناۋى مەن وعان تاڭدانىسىن جازىپتى. جوعارىدا مىسالعا العان شۋماقتار جايلى ءسوز ەش جەردە كەزىكپەدى.
پوەمانىڭ اتى «رايىمبەك, رايىمبەك!» بولسا دا شىعارمادا باتىر جالداس كۇرەڭگە ەكى رەت قانا مىنەدى. ءبىرىنشىسى 13 جاستاعى بالا باتىر كەزىندە. وندا الامان بايگە شاپقان ۇلكەن استا ءوز اتىن ۇرانداپ جۇرت الدىنان شاۋىپ وتەدى:
قىزىڭدى ساتىپ, قىمىزعا ماس بوپ جاتىڭدار,
Xالىقپىسىڭدار؟! قازان اڭدىعان قاتىندار!
قورقاۋ قاسقىرداي ءبىرىسىن-ءبىرى تالاعان,
ءبىرىسىن-ءبىرى توناعان, توزعان پاقىرلار!
بۇل – باتىر بولار بالانىڭ توپ الدىنا العاش شىعۋى جانە ون ءۇش جاستاعى بالانىڭ (لايىق كەلمەسە دە) حالىققا قاراپ تۇرىپ ايتقان العاشقى سويقان ءسوزى.
كەيىپكەرىمىز بۇدان كەيىن اتقا بارلىق بيلەر جينالىپ, رايىمبەكتىڭ تالابىن تىڭداپ, قاۋىپتى تاسىلمەن سىنايتىن ساتتە قونادى.
باسىن تارتپاس, «باتىر» عوي نەسى كەتسىن,
باسىن تارتسا ءسوز باسقا, ەسى كەتسىن.
Toپ ىشىنەن تاڭداعان اتىن ءمىنىپ,
مىنا جاتقان ىلەنى كەسىپ ءوتسىن!
ون ءۇش جاسىندا ءوز اتىن ۇرانداعان رايىمبەك بۇل قاۋىپتەن قايتپايدى. كۇرەڭنىڭ باۋىرىنا تۇسىرە قامىس تەڭدەپ, يىرىمدەنىپ اعىپ جاتقان ىلەگە قويىپ كەتەدى. بۇل كورىنىستى سۋرەتتەگەندە مۇقاعالي اقىندىق دەڭگەيىنىڭ, شابىت قۋاتىنىڭ, سۋرەتكەرلىك شەبەرلىكتىڭ نە ەكەنىن كورسەتىپ-اق كوسىلەدى. داستاندا رايىمبەكتىڭ جاسايتىن نەگىزگى ەرلىگى دە سول – ىلەنى اتپەن كەسىپ وتكەنى. باتىر قيمىلىنا ءتان باسقا ەپيزود جوق. سەبەبى اقىنعا جاتتاندى وقيعا كەرەك بولماعان. وعان رايىمبەك باتىر كەلبەتىن جاساۋدا ونىڭ قاباي جىراۋعا اقتاراتىن ارمانى, اشىنعان شيرىعۋى, وراسان زور ماقسۇتى جايلى رەپليكالارى ماڭىزدىراق كورىنگەن. اقىننىڭ ماقساتى دا سونشا اۋىر ديالوگ, مونولوگتەردى بار قازاق بىلەتىن ايگىلى باتىرعا بەرىپ سويلەتۋ ەكەنى انىق.
ءسويتىپ, ىلەنى كەسىپ وتكەن رايىمبەكتىڭ ەرلىگى مەن ەپتىلىگىنە بيلەر دە بوي ۇسىنادى. ونى قولباسشى تاعايىنداپ, ءارى قاراي حالىققا جار سالىپ, سارباز جينايدى. وقيعا ءبىتىپ, بۇدان كەيىنگى قالعان 48 جول ولەڭ بولەكتەنبەي وسى بولىمگە جالعاسىپ تۇسەدى. اسفالتتا زۋلاپ كەلە جاتقان كولىك بۇرىلۋ بەلگىسىن قوسپاي-اق جاڭا جولعا شىعىپ كەتكەندەي كۇيگە تۇسەسىز. باستاعاندا-اق, ساپىرىپ-توگىلتىپ كەلە جاتقان داستانعا كىرىپ كەتكەن وقىرمان «رايىمبەك قاشان شايقاسقا كىرەر ەكەن, قالماقتىڭ باسىن قالاي شابار ەكەن؟» دەپ وتىرعاندا پوەما ءبىتىپ قالادى.
شىن مانىندە, اقىن ايتارىن ايتتى. ءسوز مۇراتىنا جەتتى. ەندى كوسىلىپ: «سوندا بۋرىل گۋلەدى. تابانى تاسقا تيمەدى, كولدەنەڭ جاتقان كوكتاستى, ساز بالشىقتاي يلەدى» دەپ ولەڭ ءسوزدى ساپىرۋ قولىنان كەلىپ تۇرسا دا مۇقاعالي ويتپەيدى. سول سەبەپتى دە وقۋ مادەنيەتى باتىرلار جىرىمەن قالىپتاسقان وقىرمان ءبىر نارسە جەتپەي قالعانداي كۇيگە تۇسەدى. سويتەدى دە كىتاپتى وقيعاسى ءۇشىن وقۋعا ۇيرەنگەن جۇرت اقىننىڭ مونولوگتەرى مەن سۋرەتتەۋلەرىنىڭ سىرتىنان ءوتىپ, شەبەرلىگىنە دەن قويا الماي كەلەدى.
مۇقاعالي بۇل داستاندى جازۋعا ۇزاق ويلانۋدان كەيىن تاۋەكەل ەتكەن. شىعارماداعى كەيىپكەرلەرى ساناۋلى, باياندالاتىنى ءبىر ۇزىك جانە ەكى شاعىن وقيعا عانا. سۇيەكتى پوەمانىڭ وزگەشەلىگى سول – ونىڭ اۋقىمدى بولىگى كەيىپكەردىڭ ديالوگى, مونولوگى مەن اۆتوردىڭ تاۋسىلا توككەن تولعانىسىنا قۇرىلعان. داستاندا ەكى كەڭىستىك بار. ونىڭ ءبىرىنشىسى مەكەنجايى «جالعاننىڭ جارتىسىنداي مىناۋ ولكە» – تۇتاس قازاق دالاسى. ەكىنشىسى – ۋاقىت كەڭىستىگى. ونىڭ شەكاراسى بەلگىسىز. قايدان باستالىپ, قاي مەجەدەن اياقتالعانى ب ۇلىڭعىر.
اقىن مەكەنجايدى جىرلاعاندا ىلەمەن شەكتەلىپ قالماي, كۇللى قازاق جەرىندەگى وزەندەردى ءتىزىپ شىعادى. ءسويتىپ, ۋاقىت كەڭىستىگى بويىنشا بۇكىل قازاق جەرىن قامتىپ, سوعىستان «قاجىعان نار بوزداقتاردىڭ» اسا قۋاتتى «قارا جاۋدان» جەڭىلىسىنەن باستاپ, ء«وز جەرى وزىنە جات» بولعان, «قانداي جاۋ كەلسە دە نىسانا بولىپ, قالقيىپ تۇرا بەرەتىن» قارسىلىققا ءحالى جوق حالىقتىڭ كۇيىن ءدال سۋرەتتەپ بەرگەن. دەمەك داستان اياقتالعان. «اياقتالماي قالماعان». اقىن ادەيى رۋحتىڭ قانىن سورعالاتىپ, اق ج ۇلىنى قيىلارعا تاياعاندا جىرىن بۇلقىنتىپ, ىشقىنتىپ بارىپ توقتاتقان.
شىعارمادا ءتورت كەيىپكەر جانە ءتورت توپتىق قاتىسۋشى سۋرەتتەلەدى. كەيىپكەرلەر وبرازى قيمىلدان گورى اششى مونولوگ, ديالوگتەرمەن اشىلسا, توپتىق قاتىسۋشىلاردىڭ مىنەزى قيمىل, قىلىق, ارەكەتپەن بەينەلەنگەن. شىعارماداعى ءتورت كەيىپكەر قاباي جىراۋ, بالا رايىمبەك, تۇكە جانە المەرەك بي. ال ءتورت توپ «قارا جاۋ», «قاجىعان ەرلەر», «قارا حالىق» جانە «بيلەر توبى».
قايىرۋ بەرمەس ەكپىنى قاتتى «قارا جاۋعا» «قاجىعان نار بوزداقتاردىڭ» قاۋقارسىز قارسىلىعى, قان قۇسقان جەڭىلىسى جانىڭدى جاۋراتادى. داستاندا سۋرەتتەلەتىن شايقاس وسى عانا – ون شاقتى شۋماق. قاباي جىراۋ مەن ءبىر عانا تۇقىم – بالا امان قالادى. پوەمادا بۇدان باسقا شايقاس, سوعىس جازىلماعان. ودان سوڭعى كورىنىس اۋليەگە مۇڭ شاعىپ, «ەلدى جەڭىسكە جەتەتىنىنە سەندىرە الاتىن, حالىقتى سوڭىنان ەرتەتىن ءبىر قازاق سۇراپ» جالىنعان قاباي جىراۋدىڭ وبرازىنا جالعاسادى. وسى تۇستا وعان ون ءۇش جاستاعى رايىمبەك كەلىپ, ءوزىن تانىستىرادى. ەكەۋىنىڭ اراسىندا اۋىر ديالوگ ايتىلادى. ءۇشىنشى كەزەڭدەگى وقيعا وزەگىن وكىنىش ورتەگەن تۇكە مەن قىرعىن كورگەن حالىقتىڭ تراگەدياسىنا ۇلاسادى. قان قۇسقان جەڭىلىستى ۇمىتىپ, ات شاپتىرىپ, توي تويلاپ جۇرگەن حالىقتى كورەمىز. وسى ەپيزودتاعى بايگە ءساتىن اقىن بارىنشا توگىلتە سۋرەتتەيدى. رايىمبەك ءوز اتىن ۇرانداپ سويقان شىعارادى. المەرەك بي تۇكەنى كەمىتەدى. بي كەكەسىنىنىڭ سالماعى سونشا, تۇكە كۇيىكتەن ءولىپ كەتەدى. اۆتور كەلەسى مازمۇندا سوڭعى وقيعانى بايانداماس بۇرىن رايىمبەكتى ەسەيتىپ, قاباي جىراۋمەن قايتا جولىقتىرادى. قارت جىراۋمەن جاس باتىردىڭ ديالوگى قوعامنىڭ – جالپى جۇرتتىڭ توبىرلىق دەڭگەيىن اششى سىناپ, وقىرماندى پوەماداعى ايتار تۇپكىلىكتى ويعا قاراي جەتەلەي تۇسەدى. سوڭعى وقيعا ء«بيدىڭ ءۇيى» دەپ باستالىپ, داستان كۋلميناتسياسى قاباي جىراۋدان رايىمبەك باتىردىڭ جاۋمەن سوعىسۋعا رۇقسات سۇراۋىنا جول اشادى.
كوركەم ادەبيەتتىڭ تۇپكى نىسانى – ادام. شىنايى ادام وبرازى كەيىپكەردىڭ بولەكشە بوگەنايى, مىنەزى, وزىندىك وزگەشە ارتىقشىلىعى, ءتىپتى كەمشىلىگى مەن ءمىنى ومىردەگىدەي سۋرەتتەلگەندە عانا اشىلادى. «رايىمبەك, رايىمبەك!» داستانىن وقىپ بولعان سوڭ, ول جەردەگى كەيىپكەرلەر بەينەسى وقىعان ادامنىڭ ەسىنەن كەتپەيدى. ياعني اقىن كەيىپكەرلەر وبرازىن ەستەن كەتپەس وقيعا, ەرەكشە ءماندى مونولوگ, تابيعي, بىراق توسىن ديالوگتەر, تاڭعالدىرار تاپقىر سۋرەتتەۋلەر ارقىلى سومداعان. پوەماسىندا اۆتور وسىنىڭ ءبارىن جوقتان تاۋىپ, تاماشا جاسامپازدىقپەن ۇيلەستىرىپ, كەيىپكەرلەرىنىڭ قايتالانباس كەلبەتىن جاساعان. ماسەلەن, داستاندا قاباي جىراۋ اقىننىڭ يدەياسىن وقىرمانعا وتكىزۋ ءۇشىن, ويلارىن اشۋ ءۇشىن تاڭدالعان كەيىپكەر. قاباي جىراۋدىڭ مونولوگتەرى, رايىمبەك باتىردىڭ ديالوگ رەپليكالارى مەن قيمىل-قوزعالىستارى, اۆتوردىڭ تولعانىستارىمەن توعىسادى. ۇشەۋىنىڭ دە ايتار سوزدەرى – ءبىر دەڭگەيدە, ءبىر پافوستا. داستانداعى ەڭ كەرەمەت بەينە – تۇكە وبرازى. ونى «سونشا كۇيگەلەك شالدى كۇندە كورىپ جۇرگەن قاي كىسى ەدى؟» دەپ ماڭايىڭنان ىزدەيسىڭ. تاعى ءبىر كەرەمەت سومدالعان بەينە – المەرەك بي مەن قازاقتىڭ بيلەر ينستيتۋتى. ءبيدىڭ ءبارى بيلىك ايتپايدى. بىراق ءبارى دە قامشىسىن تاستاپ, قانداي ۇسىنىسى بولسا دا ورتاعا سالا الادى. شىعارمانى وقي وتىرىپ, كەز كەلگەن ءبيدىڭ مىندەتى حالىقتى سوعىسقا, قانتوگىسكە يتەرمەۋ ەكەنىن ۇعاسىز. ول ءۇشىن توگىلىپ تۇرعان جىراۋدى دا توقتاتىپ, تيىپ تاستايدى.
«بارىڭدار, əكەلىڭدەر سالعا سالىپ,
سىنايىن سىرتتانىڭدى جاۋعا سالىپ».
باستاپقى شارت ىلەنى ءارى-بەرى ەكى كەسىپ ءوتۋ ەدى عوي. ءبىر كەسىپ ارى وتكەندە-اق, شەشىمىن قايتا قاراعان بي رايىمبەك باتىرعا سال جىبەرەدى.
قايدا بارىپ, قالجىراپ جاتار ەكەن؟!
قانداي سوردىڭ سورتاڭىن تاتار ەكەن؟!
كور بولسا دا بولسا ەكەن قازاق جەرى,
قازاق جەرى بولعاسىن – اتامەكەن.
ءبىز داستاندى وقي باستاعاندا باستاپقى شۋماقتاردان-اق توقتاپ قالدىق. تاسپاسى قىستىرىلىپ قالعان ماگنيتوفونعا ۇقساپ: «كور بولسا دا بولسىنشى قازاق جەرى» دەگەن ءسوزدىڭ تۇرىنە قاراپ, قايتالاپ, ءبىراز وتىردىق. بۇرىن ەستىمەگەن ءسوز. اتامەكەنىڭ بولسا دا ءوز جەرىڭ بولماي قالاتىن, اتا مەكەنىڭدى «قازاق جەرى» دەپ ايتا الماي قالاتىن كەز تۋادى ەكەن. سونداي كەزدى باستان وتكىزىپ جاتقانداي كۇيگە تۇستىك.
«داستاننىڭ كومپوزيتسياسى دا – توسىن. ويتكەنى تۋىندى قۇرىلىمى ۋاقىت كەڭىستىگىمەن شەكتەلمەگەن. ءتىپتى شىعارمادا قاباي جىراۋ «قالماق» دەگەن اتاۋدى ءبىر-اق رەت قولدانادى. ال «موڭعول, جوڭعار» دەگەن سوزدەر اۆتوردىڭ ەڭ سوڭعى تولعانىسىندا, وندا دا كوپ جاۋدىڭ ءبىرى رەتىندە عانا ايتىلادى. ءوزى قاپتاعان, اسا كۇشتى «قارا جاۋ» قايدان شىقتى دەپ ويلايسىز. قىزىعى, ونىڭ قيمىلىنا قاراساڭ «ۇيرەنىسكەن جاۋعا» – جوڭعارعا ۇقسامايدى.
– اتا, ءبىزدىڭ ولكەنى قارا جاۋلار شاپپادى,
جاۋلارىنا ءبىزدىڭ ەل سəيگ ۇلىگىن باپتادى.
قويىن سويىپ, قولدارىن قۋسىردى دا, سورلىلار,
اياعىنا باس ۇردى, ءبىرى ساداق تارتپادى.
تارتپاعان سوڭ ولار دا əۋرەلەنىپ جاتپادى,
الدى-داعى الارىن, بەلىمىزدەن اتتادى.
بىزگە بۇل جەردە اقىن قيالى ۇلتتىڭ ءوز جەرىنە يەلىك قۇقى جويىلعان, اسكەرسىزدەنگەن, قارۋسىزدانعان, مالىن سىپىرىپ ايداپ كەتىپ, ميلليونداپ اشتان قىرىلاتىن كەزەڭدى جىرلاپ تۇرعانداي كورىندى. پوەمانى وقىپ وتىرعاندا وسىنداي توسىن شۋماقتارعا شالىنىپ توقتاپ, سانسىز سۇراقتار كوبەيە ءتۇستى.
«لەنينشىل جاستاعى» اننوتاتسيادا رايىمبەك باتىردىڭ قانگەلدى اتاسى 1733 جىل روسسياعا قوسىلۋعا حات جازعانى ايتىلىپ, «كەڭ اۋقىمدا جازىلماق بولعان شىعارمانىڭ» «تار اۋقىمدا» جازىلعانى تۋرالى باياندالادى. پوەمانى جاريالاۋشىلار تۋىندىنىڭ ءمان-ماقسۇتىن, ايتار ويىن اينىتپاي تانىپ, وسىنداي اننوتاتسيا ارقىلى شىعارمانى ەشقانداي تسەنزۋراعا ۇشىراتپاي, ونىڭ «اياقتالماعان شىعارما» ەكەنىنە جۇرتتى سەندىرگەندەي كورىنەدى.
ايتپەسە, رايىمبەك باتىر مونولوگىندە:
«قاراپ تۇرسا سول جاۋى ىرگەسىندە,
قاراپ تۇرسا سول جاۋدىڭ تۇرمەسىندە»
دەگەن سوزدەرى ارقىلى مۇقاعاليدىڭ كىمدەردى مەڭزەپ وتىرعانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. بۇدان ء«جانناتىن جامساتىپ جاۋى» كەپ ورنىعىپ الىپ, «رەسەيگە ءوز ەركىمەن قوسىلعان قۋانىشىن» تويلاپ, ءوز جەرىن «مەنىڭ جەرىم» دەي الماي وتىرعان «قاڭقاسى قالقيىپ تۇرعان» قازاقستاندى كورەمىز.
ءيا, راس. «جوڭعار» شاپتى دەيتىن تاريحي ۇعىم بار. اقىن «قارا جاۋ» شاپتى دەگەن ءسوزدى قايدان الدى؟ ايتىپ وتىرسا, ءبىز, «قاقپامىزدى جاپپاپپىز, قارسى ساداق تارتپاپپىز, اسىمىزدى ۇسىنىپ, سايگ ۇلىگىن باپتاپپىز. ولارعا قوسىلىپ تۇنىعىمىزدى بىرگە لايلاپپىز».
شىندىعىندا ءبىز جوڭعارعا قارسى تۇردىق. «ۇيرەنىسكەن جاۋ اتىسقانعا جاقسى» دەپ اتىسىپ وتىرىپ, جەرىمىزدەن قۋىپ شىعىپ, شەكارامىزدى قىتاي يمپەرياسىنا تىرەپ تاستاعانبىز. ەندەشە, قاپتاپ كەلگەندە قالىڭ قازاق قارسىلىقسىز قارسى العان «قارا جاۋ» كىم؟ قارسى بولعان ازعانتاي توبى قان-قاقساپ قالعان, تۇنىعىڭدى لايلاپ تاپتاپ كەلگەن, ءوز جەرىڭدى وزىڭە جات قىلعان, ءوز جەرىڭدە تۇرمە سالىپ ءوزىڭدى قاماعان «قارا جاۋ» كىم؟! «قارا شەكپەندىلەردى» ەسكە تۇسىرمەي مە؟
«قاۋقارى جوق قايران جۇرت, قايران حالىق,
سايران سالىپ جاتۋشى ەڭ, جايلاۋ بارىپ.
وپات بولىپ, اق ورداڭ ويراندالىپ,
قارا جاۋىڭ əكەلىپ قارا قايعى,
تاس ۋاتتى-اۋ توبەڭە تايراڭ قاعىپ.
اڭىراۋدى دوعارىپ, اتتان قازاق!
التى جاسار ۇلىڭدى مايدانعا الىپ».
بۇل – پوەمانىڭ باستاۋىنداعى 6-شۋماق. جاپىرىپ كەتەرىن بىلسە دە جاۋعا قارسى شاپقان اۋىل. قايدان ەكەنىن بىلمەيمىن, وسىنى وقىپ وتىرعاندا مۇقاعالي اقىننىڭ اۋىلىندا بولعان قارقارا كوتەرىلىسى ويىما ورالادى.
قىسقارتا ايتقاندا, «رايىمبەك, رايىمبەك!» پوەماسى – قازاق جەرىنىڭ تۇتاستىعىنىڭ رۋحى! رايىمبەك ۇرانى – ۇلتتىڭ ەركىندىك ۇرانى! وزەگىن وكىنىش ورتەپ, اۋزىنان اق جالىن اتىپ, جانىپ بارا جاتقان اقىننىڭ ولەڭىن تانىعاندا «اتتەڭ-اي» دەيسىڭ! اتتەڭ-اي, ەندى ءبىر ون بەس-اق جىل جۇرە تۇرعاندا ازاتتىق تاڭىن كورەر ەدى دەيسىڭ!
الماس احمەتبەك ۇلى,
اقىن