باسقا باسىلىمداردان: قازاقستان نەگىزگى ترانزيتتىك دالىزدەردى دامىتىپ جاتىر

ترانزيتتىك-لوگيستيكالىق باسىمدىقتار تۋرا­لى سۇراققا جاۋاپ بەرگەن ق.توقاەۆ ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ ورتالىعىندا ورنالاسقان تەڭىزگە شىعا المايتىن قازاقستان ءۇشىن ترانزيتتىك الەۋەتتى نىعايتۋ ستراتەگيالىق مىندەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «قازاقستاندى ەۋرازيانىڭ كولىكتىك حابىنا اينالدىرۋعا نيەت بار. بۇل – ءبىزدىڭ وسى سالاداعى جۇمىسىمىزدىڭ باستى باعىتى», دەدى ق.توقاەۆ.

قازاقستان پرەزيدەنتى ينفراقۇرىلىمداعى ەلەۋلى جەتىستىكتەردى, سونىڭ ىشىندە قىتاي مەن ەۋروپا اراسىنداعى جۇك تاسىمالىنىڭ 5 ەسەگە ۇلعايۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن دوستىق – مويىنتى جاڭا تەمىرجولىنىڭ پايدالانۋعا بەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى. ەندى ەل مويىنتى – قىزىلجار, باقتى – اياگوز, داربازا – ماقتاارال جەلىلەرىن سالماق. سونداي-اق 2030 جىلعا دەيىن 5 مىڭ شاقىرىم جول سالىنىپ, جاڭعىرتىلادى, 11 مىڭ شاقىرىم تەمىرجول جوندەلەدى.

ق.توقاەۆ حالىقارالىق دالىزدەرگە ەرەكشە نازار اۋداردى. قازاقستان قىتايدىڭ ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» مەگاجوباسىن, «سولتۇستىك-وڭتۇستىك» ءدالىزى مەن ترانسكاسپي كولىك باعىتىن – ورتا ءدالىزدى دامىتۋعا بەلسەندى كىرىسىپ كەتتى. رەسەي – قازاقستان – تۇرىكمەنستان – يران باعىتى بويىنشا تەڭىز پورتتارىنا شىعۋ مۇمكىندىگى دە بار. قازىر قازاقستان ارقىلى 12 حالىقارالىق كولىك ءدالىزى (5 تەمىرجول, 7 اۆتوموبيل) وتەدى, بۇل قىتاي مەن ەۋروپا اراسىنداعى قۇرلىقتاعى جۇك تاسىمالىنىڭ 85 پايىزىن قۇرايدى. ەل سارى تەڭىزدەن قارا تەڭىزگە دەيىن جۇك تەرمينالدارىنىڭ جەلىسىن دە قۇردى.

تۋريزم قازاقستاننىڭ دامۋ باعىتىنا اينالۋى كەرەك

قازاقستان ءتۋريزمدى دامىتۋعا كۇش سالىپ جاتىر, دەسە دە بۇل سەكتور ەلدىڭ كۇردەلى سالاسى بولىپ وتىر. ەل پرەزيدەنتى ق.توقاەۆ «Turkistan» گازەتىنە بەرگەن كەڭەيتىلگەن سۇحباتىندا تۋريزم ەكونوميكانى, مادەنيەتتى, قاۋىپسىزدىك پەن بيزنەستى بىرىكتىرىپ, ءوز ىسىنە بەرىلگەن كاسىپقوي ماماندار مەن ناعىز پاتريوتتاردى قاجەت ەتەتىنىن ايتتى. «تۋريزم سالاسىندا جالقاۋلىق پەن نەمقۇرايدىلىققا, اشكوزدىك پەن دورەكىلىككە جول جوق», دەدى پرەزيدەنت.

ق.توقاەۆ بىلتىر قازاقستانعا ميلليونداعان شەتەلدىك تۋريست كەلگەنىن, سونىمەن قاتار ىشكى ءتۋريزمنىڭ دە وسكەنىن اتاپ ءوتىپ, بۇل ۇردىستەردى قۋانتارلىق جاعداي دەپ اتادى. ول ەكوتۋريزمنىڭ بۇكىل الەمدە تانىمال بولىپ كەلە جاتقانىن, قازاقستاننىڭ وسى تۇستا بىرەگەي تابيعي ارتىقشىلىقتارى بار ەكەنىن العا تارتتى. باستى باعىتتاردى اتاپ وتكەن پرەزيدەنت قالادان نەبارى 30 مينۋتتىق جەردە ورنالاسقان الماتى ىرگەسىندەگى شىمبۇلاق شيپاجايىنا توقتالىپ, ونىڭ ەرەكشە لاندشافتىنا جوعارى باعا بەردى. ول الماتى تاۋ كلاستەرى تەك اۋقاتتى ساياحاتشىلاردى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ورتاشا تابىسى بار تۋريستەردى دە قامتۋعا ءتيىس ەكەنىن, بۇل ارتاراپتاندىرىلعان ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدى تالاپ ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.

كادر تاپشىلىعى دا كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي تۇر. وسىنى شەشۋ ءۇشىن تۇركىستاندا حالىقارالىق تۋريزم جانە قوناقجايلىلىق ۋنيۆەرسيتەتى قۇرىلىپ, ونىڭ العاشقى تۇلەكتەرى 2024 جىلى وقۋىن اياقتاعان. ق.توقاەۆ كادر تاپشىلىعىن شەشۋگە قوسىمشا شارالار قابىلداناتىنىن ايتتى.

پرەزيدەنت سونداي-اق «CNN Travel» 2025 جىلى الماتىنى ورتالىق ازياداعى ء«سانى مەن سالتاناتى جاراسقان جاڭا استانا» دەپ اتاعانىن ايتىپ, قالا اكىمىنە الماتىنى نيۋ-يورك, ماسكەۋ مەن پاريج سياقتى «ەشقاشان كوز ىلمەيتىن قالاعا» اينالدىرۋدى تاپسىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, كەلۋشىلەرگە تاۋلىك بويى قىزمەت كورسەتۋگە, ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتۋعا, قالانى دامىتۋعا, جارىقتاندىرۋعا باستى نازار اۋدارۋ كەرەك.

سيرەك مەتالدار قورى جونىنەن كوش باسىنان كورىنبەك

قازاقستان تاياۋ جىلدارى سيرەك كەزدە­سەتىن مەتالدار قورى بويىنشا الەمدىك كوشباسشىلار قاتارىنا قوسىلۋى مۇمكىن. بۇل تۋرالى ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ دۇيسەنبىدە بەرگەن سۇحباتىندا مالىمدەدى.

«تاعى ءبىر وتە ماڭىزدى تاقىرىپ – جەر قويناۋىندا سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدار. بولاشاقتا ونداي ماتەريالدارعا دەگەن سۇرانىس ارتا بەرەدى, الداعى بەس جىلدىڭ وزىندە بۇل سۇرانىس ەكى ەسە وسەدى. وسى رەتتە قازاقستان ءۇشىن تاعى ءبىر مۇمكىندىك اشىلادى. ەلىمىز جەر قويناۋىندا سيرەك كەزدەسەتىن مينەرالدار قورى بويىنشا الەمدىك كوشباسشىلار قاتارىنا قوسىلۋى ابدەن مۇمكىن», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى «Turkistan» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا.

ورتالىق ازيا مەملەكەتى وسى ستراتەگيالىق ماڭىزدى سالادا ءوز ۇستانىمىن نىعايتۋ ءۇشىن اقش, قىتاي, رەسەي, وڭتۇستىك كورەيا, جاپونيا مەن ەۋروپا وداعىنىڭ بىرقاتار مەملەكەتىمەن ىنتىماقتاستىعىن دامىتا باستادى.

ايتا كەتسەك, وتكەن جىلدىڭ قاراشاسىندا ق.توقاەۆ ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنە سيرەك جەر مەتالدارىن ءوندىرۋ, وڭدەۋ بويىنشا كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرىپ, وسى سالاعا وزىق تەحنولوگيالاردى تارتۋدى ۇسىنعان ەدى.

«جاسىرىن جوسپارلارعا» نەگىز جوق

قازاقستاندا قازىر پارلامەنتتىك رەفورما ءجۇرىپ جاتىر, وسىعان وراي كەيبىر ساراپشىلار «بۇل وزگەرىستەر پارلامەنت سپيكەرىنىڭ وكىلەتتىگىن كۇشەيتىپ, كەيىن قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بۇل قىزمەتكە اۋىسۋىنا جول اشادى» دەپ بولجايدى. الايدا قازاقستان پرەزيدەنتى مۇنداي دولبارلارعا نۇكتە قويدى.

5 قاڭتاردا «Turkistan» گازەتىنە بەرگەن سۇحبا­تىندا ق.توقاەۆ بۇل پىكىرلەردى جوققا شىعارىپ, مۇن­داي بولجامدار ونىڭ ساياسي قاعيداتتارىنا قايشى كەلەتىنىن ايتتى. ول قازاقستان پرەزيدەنتتىك باس­قارۋ جۇيەسىنە نەگىزدەلگەن مەملەكەت بولىپ قالا بەرەتىنىن العا تارتتى.

ق.توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ول اقورداعا كەلگەنگە دەيىن دە «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» تۇجىرىمداماسىن نازارعا العان. سونداي-اق ق.توقاەۆ مەملەكەتتىك جۇيەنى جەكە باس مۇددەسى ءۇشىن وزگەرتۋ جاۋاپسىزدىق ەكەنىن مالىمدەدى.

پرەزيدەنت سونداي-اق مەملەكەت ءۇشىن شەشۋشى رەفورمالار جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم ار­قىلى عانا قابىلدانۋعا ءتيىس ەكەنىن, پار­لا­مەنت­تىك وزگەرىستەردىڭ استارىندا «جاسىرىن جوسپار» ىزدەۋگە نەگىز جوق ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

رەسمي دەرەككوزدەر 2026 جىل قازاقستان ءۇشىن جاڭعىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭىن بەلگىلەيتىنىن ايتادى. ەلدە وسى جىل «تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى» بولىپ جاريالاندى.