ستراتەگيالىق دامۋدىڭ بەدەرلى بەلەسى

بۇل جاي عانا وتكەن جىلدى قورىتىندىلاۋ نەمەسە الداعى جوسپاردى تىزبەلەۋ ەمەس. ويتكەنى سۇحباتتا كوتەرىلگەن ماسەلەلەردىڭ اۋقىمى – كەڭ. وندا ەكونوميكادان باستاپ قوعامدىق ساناعا, تەحنولوگيالىق سەرپىلىستەن الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىككە دەيىنگى بارلىق ماڭىزدى باعىت تۇگەل قامتىلىپ, بىرىڭعاي ستراتەگيالىق جۇيە رەتىندە قاراستىرىلادى.

پرەزيدەنتىمىز قازاقستاننىڭ رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ءبىرجولا بەت بۇرعانىن وتكەن جىلدىڭ باستى قورىتىندىسى رەتىندە اتاپ وتكەن. بۇل مەملەكەتتىك ساياسات ۋاقىتشا ناۋقان­شىلىققا بوي الدىرمايتىنىن جانە قۇرعاق ۋادەلەرمەن شەكتەلۋگە جول بەرمەي­تىنىن كورسەتەدى.

مەملەكەت باسشىسى ەكونوميكالىق دامۋ­دىڭ ساپاسىنا ەرەكشە ءمان بەردى. بىلتىر ەكونوميكامىز 6 پايىزدان اسا وسكەنى بەلگىلى. سونىڭ ناتيجەسىندە ىشكى جالپى ءونىم 300 ملرد دوللارعا جەتىپ, جان باسىنا شاققاندا 15 مىڭ دوللاردان استى. سۇحباتتا ايتىلعانداي, بۇل – ەلىمىزبەن قاتار, بۇكىل ءوڭىر ءۇشىن رەكوردتىق كورسەتكىش.

ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسۋى مەن جان باسىنا شاققانداعى تابىستىڭ ارتۋى ماڭىز­دى كورسەتكىشتەر ەكەنى انىق. دەسە دە, پرە­زيدەنتىمىز اتالعان باعىتتاعى وڭ كور­سەتكىشتەرمەن بىرگە ينفلياتسيا, الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك سياقتى ازاماتتاردىڭ بولاشاققا دەگەن سەنىمىنە سىزات تۇسىرەتىن تۇراقسىزدىق فاكتورلارى تۋرالى دا اشىق ايتتى. مۇنداي قادام پروبلەمالاردىڭ سالدارىمەن عانا ەمەس, سەبەبىمەن دە كۇرەسۋگە تىكەلەي ىقپال ەتەدى. ادىلدىك, زاڭ مەن ءتارتىپ, ەڭبەكقورلىق سياقتى مەملەكەتىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن ماڭىزدى قاعيداتتارعا نەگىزدەلگەن قوعام قۇرۋ جولىندا بۇل ايرىقشا مانگە يە.

سۇحباتتا ايتىلعان ماڭىزدى باسىم­دىق­تار­دىڭ ءبىرى – تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ ماسەلەسى. مەملەكەت باسشىسى بۇل تاقىرىپتى ءسان ءۇشىن ەمەس, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پەن ەكونوميكالىق تاۋەلسىزدىك ماسەلەسى رەتىندە قاراستىرادى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ «قازاقستان تسيفرلىق دەرجاۆاعا اينالۋى كەرەك» دەگەن پىكىرى – ستراتەگيالىق ماقساتتىڭ ايقىن تۇجىرىمى. قازىرگىدەي جاڭا تەحنولوگيا داۋىرىندە بۇل وركەنيەتتى ەل بولىپ قالۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق بولمايدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2026 جىلدى تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى دەپ جاريالاۋىنىڭ دا تۇپكى ءمانى اتالعان تۇجىرىمعا تابان تىرەيدى.

وسى باعىتتا Astana Hub, IT-ەكسپورت, سۋپەركومپيۋتەرلەر, AI-Sana باعدارلاماسى, دەرەكتەردى جاڭا ءداۋىردىڭ «قازىناسى» رەتىندە باعالاۋ قازاقستاننىڭ تەحنولوگيالىق كوشكە ىلەسىپ قانا قويماي, ونىڭ الدىڭعى لەگىنەن ورىن الۋعا ۇمتىلىپ وتىرعانىن كورسەتەدى. مۇنداي ماقسات جاساندى ينتەللەكتىنى تۇتىنۋ­شى ەمەس, ونى جاسايتىن جانە ەكسپورتتايتىن ەل بولۋدى كوزدەيتىن ستراتەگيالىق ۇستا­نىم ەكەنى ءسوزسىز.

بىلتىر پارلامەنت قابىلداعان تسيفرلىق كودەكس, جاساندى ينتەللەكت تۋرالى زاڭ جانە باسقا دا نورمالار اتالعان سالانىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قالىپتاستىرىپ, مەملەكەت باسشىسى بەلگىلەگەن مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان بولاتىن. پارلامەنت, ونىڭ ىشىندە سەنات بيىل دا بۇل سالاداعى بەلسەندى زاڭ شىعارۋ قىزمەتىن جۇيەلى تۇردە جالعاستىرا بەرەدى.

پرەزيدەنتىمىز سالىق كودەكسىنە دە ەرەكشە توقتالدى. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى سالىق رەفورماسىن مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى جاڭا قوعامدىق كەلىسىم رەتىندە قاراستىرۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل جەردە باقىلاۋ مەن قىسىم ەمەس, سەنىم مەن سەرىكتەستىك الدىڭعى ورىنعا شىعىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, سالىق تولەۋ – وتانشىلدىقتىڭ وزىق ۇلگىسى. ول – ماجبۇرلەۋ ەمەس, ورتاق جاۋاپكەرشىلىك. بۇل قاعيدا قوعامنىڭ ساياسي مادەنيەتىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋدى كوزدەيدى. راسىمەن, اشىق, ءادىل ءارى تۇسىنىكتى سالىق جۇيەسى ەكونوميكانىڭ كەيبىر باعىتتارىن كولەڭكەدەن شىعارىپ, الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتى نىعايتۋعا قىزمەت ەتەتىنى انىق.

سۇحباتتا ەنەرگەتيكالىق جانە كوم­مۋنالدىق سەكتور دا نازاردان تىس قالماعان. مەملەكەت باسشىسى كوپ جىلدار بويى سالا­دا­عى قوردالانعان پروبلەمالاردى كەيىنگە ىسى­رۋ ەلدى تىعىرىققا تىرەگەنىن اشىق ايتتى. ارزان تاريفتەر, شىن مانىندە, اۋقاتتى توپ­تارعا بەرىلگەن جاسىرىن سۋبسيديا بولىپ كەلگەنى جالعان ەمەس. سوندىقتان بۇل باعىت­تاعى ادىلەتتى تاريف, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك, تۇتىنۋعا قاراي تولەۋ قاعيداتى ەكونو­مي­كا­داعى تەڭگەرىمدى قالپىنا كەلتىرۋگە ارنال­عان شارالار ەكەنى ءسوزسىز.

يادرولىق ەنەرگەتيكاعا قاتىستى كوزقاراس تا وسى لوگيكادان تۋىندايدى. ياعني سەنىمدى ەنەرگيا كوزى بولماسا, تسيفرلىق ەكونوميكا مەن جوعارى تەحنولوگيا تۋرالى ءسوز قوزعاۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا بىرنەشە اتوم ستانساسىن سالۋ ارقىلى تاريحي ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ جانە تەحنيكالىق ينتەلليگەنتسيانىڭ جاڭا بۋىنىن قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى مىندەت رەتىندە بەلگىلەندى.

كولىك-لوگيستيكا سالاسىندا قولعا الىنعان باستامالار دا ەلىمىزدىڭ گەوساياسي ورنىن ەكونو­مي­كالىق ارتىقشىلىققا اينالدىرۋعا باعىت­تالعان. پرەزيدەنتىمىز قازاقستاندى ەۋرازيا­نىڭ كولىك حابى رەتىندە قالىپتاستىرۋدى سترا­تەگيالىق ماقسات دەپ ايقىنداپ, جاڭا تەمىر­جول ماگيسترالدارى, حالىقارالىق دالىزدەر, «ورتا ءدالىز» سەكىلدى ەلدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىراتىن ىرگەلى جوبالارعا باسا ءمان بەرىپ وتىر.

اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنا قا­تىستى ايتىلعان ويلاردىڭ دا ماڭىزى زور. مەملەكەت باسشىسى مول قارجى ءبولۋدىڭ ءوزى جەت­كىلىكسىز بولاتىنىن, باستى ماسەلە – تيىم­دىلىك پەن ناتيجە ەكەنىن ناقتى ايتتى. اسىرەسە اگروسەكتوردا كووپەرا­تسيانى دامىتۋ, مال شارۋاشىلىعىن ەكسپورتقا باعىتتاۋ, ماسىلدىق پسيحولوگيادان ارىلۋ سالانى جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرۋدىڭ ۇتىمدى جولى رەتىندە ۇسىنىلدى. مۇنداي ءتاسىل­دى اۋىلدىق اۋماقتاردى ەكونوميكالىق ءوسىم كوزىنە اينالدىرۋ ستراتەگياسى دەۋگە تولىق نەگىز بار.

مەملەكەت باسشىسى ءتۋريزمدى دامىتۋ تەك ەكونوميكالىق ەمەس, مادەني جانە باسقارۋ­شى­لىق ماسەلە ەكەنىن ايتتى. سۇحباتتا اتالىپ وتكەندەي, تابيعي الەۋەتتىڭ مولدىعى وزدىگىنەن ناتيجە بەرمەيدى. وزىق كورسەتكىشكە جەتۋ ءۇشىن كاسىبيلىك, ءتارتىپ, جاۋاپكەرشىلىك قاجەت. تۋريزم – ەلدىڭ حالىقارالىق بەدەلىن قالىپتاستىراتىن ماڭىزدى سالالاردىڭ ءبىرى. سوندىقتان بۇل باعىتتا نەمقۇرايدىلىق پەن جالعان بەلسەندىلىككە جول بەرۋگە بولمايدى.

پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ ىشكى ساياساتتاعى رەفورمالاردىڭ ءمانىن ايقىنداي وتى­رىپ, ساياسي جۇيەنى جاڭعىرتۋ ءبىر رەتتىك ناۋ­قان ەمەس, ۇزاقمەرزىمدى پروتسەسس ەكەنىن باسا ايتتى. جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالاردىڭ نەگىزگى ماقساتى بيلىك تار­ماقتارى اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى كۇشەي­تۋ, مەملەكەتتىك شەشىمدەر قابىل­داۋ تەتىكتەرىن اشىق ءارى ءتيىمدى ەتۋ ەكەنى انىق.

سۇحباتتا قوزعالعان ماڭىزدى تاقىرىپ­تار­دىڭ ءبىرى – پارلامەنتتىك رەفورما. مەملەكەت باسشىسى پارلامەنتتىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ بيلىكتى ورتالىقسىزداندىرۋدىڭ جانە دەمو­كرا­تيالىق باس­قارۋدىڭ ماڭىزدى العى­­شارتى ەكەنىنە توق­تالدى. مۇنداي وزگەرىستەر پارلامەنتتى شىنايى ساياسي پىكىرتالاس الاڭىنا اينالدىرۋدى كوز­دەيدى.

قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى 2026 جىلدىڭ ايرىقشا تاريحي سالماعىنا نازار اۋدارىپ, بيىل ەل تاع­دىرىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن ۇزاقمەرزىمدى باعىت-باعدار ايقىندالاتىنىن ايتتى. بۇدان وسى جىلى ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمى, مەم­لە­كەت­تىڭ ءرولى, الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك مو­دەلى, تەحنولوگيالىق دامۋ جولى تۇبەگەيلى تۇردە پىسىق­تالىپ, ونداعان جىلعا ەسەپتەلگەن سترا­­تەگيا­لىق شەشىمدەر قابىلداناتىنىن اڭعا­را­مىز.

مەملەكەت باسشىسى قازىر اتا زاڭىمىزدىڭ رەداكتسياسىنا قاتىستى ۇسىنىستار قارالىپ جات­قانىن, جوسپارلانعان وزگەرىستەر جاڭا كونس­تيتۋ­تسيا قابىلداۋمەن بىردەي اۋقىمدى جۇمىس ەكەنىن دە تىلگە تيەك ەتتى.

سونىمەن قاتار سۇحباتتا اسكەردەگى احۋال, سىرتقى ساياسات, سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس, زاڭ­سىز اكتيۆتەردى ەلگە قايتارۋ, الەۋ­مەتتىك جەڭىل­دىكتەر, الاياقتىققا جول بەر­مەۋ جانە باسقا دا سالالارعا قاتىستى قوعامدى الاڭداتقان كوپ­تەگەن ساۋالعا ناقتى جاۋاپتار بەرىلگەن.

پرەزيدەنتىمىز ايتقان الەۋمەتتىك ماسىل­دىقتان ارىلۋ, ادال ەڭبەك پەن كاسىبيلىكتى باس­تى قۇن­دىلىققا اينالدىرۋ, زاڭ ۇستەمدىگى مەن ادىلەت­تىلىك قاعيداتىن كۇندەلىكتى ومىردە ورنىق­تىرۋ – قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋدى كوزدەيتىن ساياسي باعدار ەكەنى ءسوزسىز.

سونداي-اق سۇحباتتان مەملەكەتتىڭ بۇرىن­عىداي بارلىق جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الا بەرمەيتىنىن, بىراق شىنايى مۇقتاج ازا­مات­تار­عا قولداۋ كورسەتۋ نەگىزگى باسىمدىق رە­تىندە ساقتالاتىنىن دا اڭعارۋعا بولادى. بۇل – الەۋ­مەتتىك مەملەكەتتىڭ جاڭا, ادىلەتتى ءارى ور­نىق­تى مودەلى. قوعام بەلسەندى, جاۋاپتى, تالاپ­شىل بولۋعا ءتيىس, ال بيلىك اشىق ءارى ەسەپ بەرەتىن جۇيە قۇ­رۋعا مىندەتتى.

جالپى سۇحباتتا قازاقستان جاڭعىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭىندە پوپۋليزمگە ەمەس, ناقتى ەسەپكە, ۇزاق­مەرزىمدى ۇلتتىق مۇددەگە تابان تىرەيتىنى اي­تىلادى. مەملەكەت باسشىسى وسى باعىتتا بي­لىكتىڭ قوعاممەن اشىق ديالوگكە دايىن ەكەنىنە جانە ەل بولاشاعى ءۇشىن تولىق جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الاتىنىنا دا نازار اۋداردى. بۇل – ەلى­مىزدى ادىلەتتى, تەحنولوگيالىق جانە باسەكەگە قابى­لەتتى مەملەكەتكە اينالدىرۋعا باعىتتالعان جۇيەلى ساياساتتىڭ جارقىن كورىنىسى.

وسى جولدا ۇلت بولىپ ۇيىسىپ, ارقاي­سىمىز پرە­زيدەنتىمىز بەلگىلەپ بەرگەن ستراتەگيالىق مىن­دەت­تەردى ورىنداۋعا ءوز ۇلەسىمىزدى قوسساق, تازا, ادىلەتتى, قاۋىپسىز جانە وركەندەگەن ەلدىڭ بەرىك نە­گىزىن قالايمىز. الداعى ۋاقىتتا ءبارىمىز ەل بولىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساياسي باعدارىن جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەندى اتسالىسامىز دەپ سەنە­مىن.

ماۋلەن اشىمباەۆ,

سەنات توراعاسى