«ەر ازىعى – جولدا» دەيدى قازاق. راسىندا, ەر ازاماتتىڭ ءوز ريزىعىن تۇزدەن تەرەتىنى اسىل دىنىمىزبەن استاسقان تامسىلدەرىمىزدە كوپ ايتىلادى. ازىققا قاتىستى ماقالىمىز حالقىمىز ەتىگىمەن سۋ كەشكەن جاۋگەرشىلىك زاماننان قالعان شىعار, بالكىم. دەگەنمەن بۇگىنگى شاقتىڭ دا گەوساياسي احۋالى, ءار جەردەن تۇتانىپ جاتقان قاقتىعىس ءورتى ەرتەرەكتەگى جاۋگەرشىلىك كەزەڭنىڭ ەلەسىن سەزدىرەتىندەي. «ساقتىقتا قورلىق جوق» دەگەن بار. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەل ارالاپ, ساياسي دا ەكونوميكالىق سەرىكتەستەرمەن ماڭىزدى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ, مۇددەمىزگە ساي ءتيىمدى شەشىمدەرگە قول جەتكىزگەنى قاشاندا كەرەك-اق. وسى تۇرعىدان الساق, ءار ساپارىنا ەلدىڭ ابىرويى مەن قاۋىپسىزدىگىن تۋ ەتكەن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىل دا شەت مەملەكەتتەرگە از شىقپاپتى.
ەلىمىزدىڭ كوپۆەكتورلى سىرتقى ساياساتى مەملەكەتىمىزدىڭ حالىقارالىق بەدەلىن نىعايتىپ, ۇلتتىق مۇددەلەردى ىلگەرىلەتۋدىڭ نەگىزگى قۇرالىنا اينالعالى قاشان. وسى باعىتتا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ شەتەلدىك ساپارلارى مەن حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەلسەندى ديپلوماتيالىق الىس-بەرىسى ەرەكشە ماڭىزعا يە. بيىل دا قاسىم-جومارت توقاەۆ اقش, قىتاي, جاپونيا, رەسەي سىندى الپاۋىتتار مەن ەۋروپالىق وداق ەلدەرى, ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى مەن تاياۋ شىعىس وڭىرىنە رەسمي جانە جۇمىس ساپارلارىمەن ات ءىزىن سالىپ, ءوزارا ءتيىمدى كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزدى. سونىمەن قاتار بۇۇ باس اسسامبلەياسى, شىۇ, ەاەو, اوسشك, COP كليماتتىق سامميتتەرى سىندى اسا ماڭىزدى حالىقارالىق جيىنداردا دا قازاقستان اتتى الەمدەگى توعىزىنشى تەرريتوريانىڭ ۇستانىمىن ايقىن ءبىلدىرىپ, جاھانعا وي سالاتىن ۇندەۋلەرى مەن ۇسىنىستارىن ايتتى.
جالپى, اقوردانىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, پرەزيدەنت بيىل شەتەلگە 23 رەت ءتۇرلى باعىتتاعى ساپارمەن شىعىپ, 186 كەزدەسۋ وتكىزگەن ەكەن. ال بىزگە وزگە ەلدىڭ باسشىلارى 30 رەت ات باسىن بۇرىپتى. وسى تسيفرلاردان-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ سىرتقى ساياساتتاعى قىزمەتىنىڭ تىم قاۋىرت بولعانىن اڭعارامىز.
جالپى, توڭىرەككە كوز سالىپ, سىن-قاتەرلەرگە سەرگەك قارايتىن بولساق, جاھانداعى قىرىق قۇبىلعان كۇردەلى احۋالدى كورەمىز. زامان كۇردەلەنىپ, بولاشاقتىڭ ب ۇلىڭعىر تارتا باستاعانى الاڭداتپاي قويمايدى. مۇنى پرەزيدەنت تە جۋىردا جامبىل جۇرتشىلىعىمەن وتكەن كەزدەسۋىندە اشىق ايتتى. سوعان قاراماستان, ەلىمىز بەيتاراپ ۇستانىممەن بايسالدى سىرتقى ساياساتىن جۇرگىزىپ كەلەدى. بۇل ەلىمىزدىڭ دامۋىنا قولايلى جاعداي جاساپ وتىر.
قاسىم-جومارت توقاەۆ جامبىلدىقتار الدىندا سويلەگەن سوزىندە ەلىمىز شىعىس پەن باتىستىڭ اراسىنداعى التىن كوپىر ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, ءبىز بۇل مۇمكىندىكتى ۇتىمدى پايدالانۋىمىز قاجەتتىگىنە باسا ءمان بەردى.
«اۋە قاتىناسىن دامىتۋ ىسىنە دە باسا ءمان بەرىلەدى. الەمنىڭ ءىرى قالالارىمەن تىكەلەي قاتىناس ورناتىلىپ جاتىر, 36 جاڭا اۋە رەيسى اشىلدى. وسىلايشا, قازاقستان ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى ترانزيت حابى رەتىندە قالىپتاسۋى ابدەن مۇمكىن. بۇل – ستراتەگيالىق ماڭىزى بار ماقسات», دەگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ سىرت ەلدەرگە بەكەردەن-بەكەر ات تەرلەتىپ جۇرمەگىنىن اڭعارامىز.
بۇگىندە بۇكىل الەم سىرتقى ينۆەستيتسياعا ءزارۋ. ءتىپتى الپاۋىتتار كوشىنىڭ باسىنداعى اقش, قىتاي, جاپونيا سىندى دەرجاۆالار دا ءبىر-بىرىنە شاشەتەكتەن قارىز (ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمدەر – اۆتور). سوندىقتان جاھاندا ينۆەستيتسيا ءۇشىن قىزۋ باسەكەنىڭ ءجۇرىپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس.
تارازداعى كەزدەسۋدە «بىزگە بۇدان قالىس قالۋعا بولمايدى. ورتالىق ازياداعى جانە كاۆكاز ايماعىنداعى ەكونوميكاسى ەڭ ءىرى ەل سانالامىز. الايدا ۇكىمەتكە ساپالى ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى جۇكتەلدى», دەگەن پرەزيدەنت ءار ساپارىندا ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمدەرگە بارىنشا باسىمدىق بەرىپ كەلەدى.
تەك بيىلدىڭ وزىندە حالىقارالىق كەزدەسۋلەردىڭ ناتيجەسىندە جالپى قۇنى 70 ملرد دوللاردان اساتىن كوممەرتسيالىق كەلىسىمدەرگە قول قويىلىپتى. سونىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدە زاماناۋي كاسىپورىندار اشىلىپ, ساپالى جۇمىس ورىندارى قۇرىلىپ جاتىر.
وسى رەتتە مۇحيتتىڭ ارعى بەتىنە بارعان قوس ساپارىنان دا مەملەكەت باسشىسىنىڭ قۇر قول قايتپاعانى انىق. ەل پرەزيدەنتىنىڭ ۆاشينگتونعا ساپارى مەن ونىڭ دونالد ترامپپەن كەزدەسۋى الەمدەگى جەتەكشى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ جاڭالىقتار كۇن تارتىبىندەگى باستى وقيعالاردىڭ بىرىنە اينالدى. اسىرەسە اقش-تىڭ ەڭ تانىمال گازەتتەرىنىڭ ءبىرى «The Washington Post» باستاعان بەدەلدى باسىلىمدار قازاقستاننىڭ يبراھيم كەلىسىمىنە قوسىلۋىنا ايرىقشا ءمان بەردى. «Associated Press» اگەنتتىگى دونالد ترامپتىڭ ەلىمىزدىڭ اتالعان كەلىسىمگە قوسىلۋىن «بۇكىل الەمدە كوپىر ورناتۋداعى ماڭىزدى قادام» دەپ باعالاعان ءسوزىن كەلتىردى.
ال مەملەكەت باسشىسىنىڭ رەسەيگە ساپارىن ساراپشىلار قوس ەل اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتىڭ جاڭا كەزەڭىنە بالادى.
«مەنىڭ ويىمشا, پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ رەسەيگە ساپارى تەك ديپلوماتيالىق وقيعا ەمەس, سونىمەن قاتار ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتىڭ جاڭا كەزەڭى بولدى. بۇل ساپار ەليتا اراسىنداعى سەنىمدى نىعايتتى جانە جاھاندىق تۇراقسىزدىق جاعدايىندا ەكى ەل اراسىنداعى مۇددەلەردىڭ سينحروندىلىعىن راستادى. كەزدەسۋدىڭ ناتيجەسى الداعى جىلدارداعى مەملەكەتتىك ساياسات پەن ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ باسىمدىقتارىندا كورىنىس تابادى, ەۋرازياداعى ينتەگراتسيانىڭ قارقىنىن بەلگىلەيدى», دەدى رەسەيدىڭ «اناليتيكا جانە ستراتەگيالىق كوممۋنيكاتسيالار ورتالىعى» ديرەكتورى الەكساندر دروگوۆوز «Kazinform» اگەنتتىگىنە بەرگەن سۇحباتىندا.
قىتايمەن بايلانىسقا دا بارىنشا ءمان بەرگەن ءجون. قازاقستان-قىتاي قاتىناستارى كەيىنگى جىلدارى جۇيەلى تۇردە دامىپ, جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىلىپ كەلەدى. بىلتىر ەكىجاقتى ساۋدا اينالىمى 44 ملرد دوللارعا جەتىپ, رەكوردتىق كورسەتكىش ورناتسا, بيىل دا وڭ ديناميكا ساقتالعان. پرەزيدەنت جانىنداعى قسزي اعا ساراپشىسى باۋىرجان اۋكەننىڭ ايتۋىنشا, بۇل سەرىكتەستىكتىڭ تۇراقتى ءارى ۇزاقمەرزىمدى سيپاتىن دالەلدەيدى.
– بۇگىندە ىنتىماقتاستىق تەك تاۋار اينالىمىمەن شەكتەلمەي, ەنەرگەتيكا, كولىك-لوگيستيكا, ونەركاسىپ جانە تسيفرلاندىرۋ باعىتتارىن قامتىپ وتىر. قازاقستان-قىتاي ىسكەرلىك كەڭەسى سياقتى الاڭدار ءىرى جوبالاردى ىلگەرىلەتۋگە جانە ينۆەستيتسيا تارتۋعا مۇمكىندىك بەرىپ كەلەدى. وسى تۇرعىدان العاندا, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تيانتسزين قالاسىنا ساپارى مەن قحر توراعاسى سي تسزينپينمەن كەزدەسۋى ەرەكشە ماڭىزعا يە. بۇل كەلىسسوزدەر ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتىڭ ءمانىن ناقتىلاپ قانا قويماي, الداعى جىلدارعا باعىت-باعدار بەردى. جالپى, قازاقستان مەن قىتاي قاتىناستارىنىڭ قازىرگى قارقىنى ارىپتەستىكتىڭ بىرتىندەپ ءارتاراپتانىپ, جاڭا كەزەڭگە اياق باسقانىن ايقىن كورسەتىپ وتىر. بۇل ءۇردىس وڭىرلىك تۇراقتىلىق پەن دامۋ ءۇشىن شەشۋشى فاكتورعا اينالىپ وتىر, – دەيدى ب.اۋكەن.
پرەزيدەنتتىڭ جاپونياعا العاشقى ساپارىن دا ايتپاي كەتۋگە بولماس. وسى ساپار اياسىندا سوماسى 3,7 ملرد دوللاردان اساتىن 60-تان اسا ەكىجاقتى قۇجاتقا قول قويىلدى. كۇنشىعىس ەلىنە بارعان قاسىم-جومارت توقاەۆتى الدىمەن جاپونيا يمپەراتورى نارۋحيتو يمپەراتورلىق سارايدا قابىلدادى. كەيىن ەل پرەمەر-ءمينيسترى ساناە تاكايچيمەن كەزدەسىپ, كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, جاپونيا حاتتاماسى بويىنشا وزدەرىنە ساپارمەن كەلگەن وزگە مەملەكەت باسشىسىن يمپەراتور مەن ۇكىمەت باسشىسىنىڭ قاتار قابىلداۋى وتە سيرەك جاعداي ەكەن.
قىسقاسى, پرەزيدەنتتىڭ شەتەلدىك ساپارلارىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق, كولىك-لوگيستيكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىقپالداستىقتى نىعايتۋعا ايرىقشا ءمان بەرىلدى.