كورەيا ساراپشىسى: قازاقستان ورتالىق ازيانىڭ تسيفرلىق ورتالىعىنا اينالا الادى

ساراپشى ەلدىڭ ەكونوميكالىق جاڭعىرۋى مەن تسيفرلاندىرۋ باعىتىنىڭ ءوزارا بايلانىسىنا, سونداي-اق ساياسي رەفورمالاردىڭ حالىقارالىق يميدجگە اسەرىنە توقتالدى.

- «قازاقستان جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندە: وزەكتى مىندەتتەر جانە ولاردى تسيفرلىق ترانسفورماتسيا ارقىلى شەشۋ» اتتى 2025 جىلعى پرەزيدەنت جولداۋىن قالاي باعالاي الاسىز؟

- بۇل – وتە وزەكتى تاقىرىپ دەپ ويلايمىن. الداعى ۋاقىتتا مەن قازاقستانداعى ونەركاسىپتى ءارتاراپتاندىرۋ مەن تسيفرلىق ترانسفورماتسيا تاقىرىبىنداعى عىلىمي بايقاۋعا قاتىسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىن. بۇل باعىت تىكەلەي جولداۋ مازمۇنىمەن بايلانىستى. قازىر قازاقستاننىڭ ءجىو قۇرىلىمى تابيعي رەسۋرستار ەكسپورتىنا تاۋەلدى, ال مۇنداي ەكونوميكا سىرتقى فاكتورلارعا – الەمدىك داعدارىستار مەن سوعىستارعا سەزىمتال. وسىنى تۇسىنگەن مەملەكەت وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋعا ايتارلىقتاي كۇش سالىپ جاتىر. مەنىڭشە, تسيفرلىق ترانسفورماتسيا وسى ۇدەرىستى ەداۋىر جەدەلدەتەدى.

- پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءسوزىنىڭ باستى وزەگى نەدە دەپ ويلايسىز؟

- مەنىڭ ويىمشا, قازاقستان پراگماتيكالىق سىرتقى جانە ەكونوميكالىق ساياسات جۇرگىزىپ وتىر. ول حالىقارالىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا باعىتتالعان جانە ءوز مۇمكىندىگىن بارىنشا ءتيىمدى پايدالانۋعا ۇمتىلۋدا. مىسالى, جاقىندا پرەزيدەنت توقاەۆ تۇرىكمەنستاننىڭ اۆازا قالاسىندا وتكەن تەڭىزگە شىعۋ مۇمكىندىگى جوق دامۋشى ەلدەرگە ارنالعان بۇۇ كونفەرەنتسياسىندا ءسوز سويلەدى. سول باياندامانىڭ نەگىزگى يدەياسى – قۇرلىقتىق مەملەكەتتەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋ جانە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ بولدى.

- پرەزيدەنت توقاەۆ ساياسي جۇيەنىڭ پروگرەسسيۆتى جانە اشىق بولعانىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, ول ءبىر پالاتالى پارلامەنت قۇرۋدى ۇسىندى. بۇل ساياسي رەفورمانى قالاي باعالايسىز؟

- ءبىر پالاتالى جۇيە قازاقستان ءۇشىن قانشالىقتى ءتيىمدى بولاتىنىن قازىر ناقتى ايتۋ قيىن. مىسالى, كورەيا مەن تۇركيادا دا وسىنداي جۇيە بار, بىراق ولاردىڭ تاجىريبەسىنە قاراپ قازاقستاننىڭ بولاشاعىن بولجاۋ قيىن. دەگەنمەن, ەل تيىمدىلىك پەن ادىلدىك قاعيداتتارىنا بەرىك بولسا, ناتيجە وڭ بولارى ءسوزسىز. سونىمەن قاتار, بۇل ماسەلەنىڭ حالىقتىق داۋىس بەرۋ ارقىلى شەشىلگەنى – دەموكراتيالىق مادەنيەتتىڭ ايقىن كورىنىسى.

-ء بىر پالاتالى پارلامەنت پەن جاڭا ينستيتۋتتاردىڭ قۇرىلۋى اياسىندا ۇكىمەت الدىندا قانداي مىندەتتەر تۇرادى دەپ ويلايسىز؟

- ەڭ باستىسى – 20 ميلليون ازاماتتىڭ سەنىمىن يەلەنۋ. وسى سەنىم قالىپتاسقان سوڭ, ەكونوميكالىق ءوسىم مەن جاساندى ينتەللەكتتى ەنگىزۋ كورسەتكىشتەرى ارتا تۇسەدى. قازىرگى ۇكىمەت بۇل مىندەتتى ابىرويمەن اتقاراتىنىنا سەنىمدىمىن. بۇعان قوسا, كورەيامەن ءتۇرلى باعىتتاعى ىنتىماقتاستىق ارقىلى ۇلكەن سينەرگيالىق ناتيجە الۋعا بولادى.

- جولداۋدا تسيفرلاندىرۋ, ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ جانە تسيفرلىق اكتيۆتەر ەكوجۇيەسىن قۇرۋ ماسەلەسى كوتەرىلدى. سىزدىڭشە, قازاقستان ءۇشىن قاي سالالار «تسيفرلىق ەكونوميكانىڭ» باسىم باعىتتارىنا اينالۋى ءتيىس؟

- ءبىرىنشى كەزەكتە پلاتفورمالىق ەكونوميكانى دامىتۋ قاجەت. Astana Hub جانە Alem.AI سياقتى وتاندىق تسيفرلىق پلاتفورمالاردى نىعايتىپ, ستارتاپتار مەن شاعىن بيزنەستى جاڭا تەحنولوگيالىق ۇلگىلەر جاساۋعا قولداۋ كورسەتۋ ماڭىزدى. بۇل قازاقستاندى ورتالىق ازياداعى جاساندى ينتەللەكت ورتالىعىنا اينالدىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك باسقارۋدا جاساندى ينتەللەكتتى ەنگىزۋ كەرەك. بۇل اكىمشىلىك ۇدەرىستەردى جەڭىلدەتىپ, مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرادى جانە شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.

تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىت – جوعارى تەحنولوگيالىق ءوندىرىس. بۇعان دەيىن قابىلدانعان شارالار ونەركاسىپتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىردى, بىراق شەكتەۋلى بولدى. يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار وسى شەكتەۋلەردى ەڭسەرۋگە كومەكتەسەدى.

- قازاقستان جۇزەگە اسىرىپ جاتقان ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردىڭ (مىسالى, تەمىرجول ماگيسترالدارى, كولىك دالىزدەرى) وڭىرلىك ينتەگراتسياداعى ماڭىزى قانداي؟

- قازاقستان ەۋرازيانىڭ كولىك حابىنا اينالۋدى كوزدەپ وتىر. بۇل – قىتايمەن ساۋدا كولەمىن ۇلعايتۋعا جانە تۇراقتى لوگيستيكالىق باعىتتار قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. تسيفرلاندىرۋ بۇل سالادا دا ماڭىزدى ءرول اتقارا الادى — مىسالى, شەكاراارالىق راسىمدەردى جەڭىلدەتەدى.

- جولداۋدا سۋ قاۋىپسىزدىگى, ينفراقۇرىلىم جانە تكش مودەرنيزاتسياسى ماسەلەسى دە قوزعالدى. بۇل تسيفرلىق ستراتەگيامەن قالاي ۇيلەسەدى؟

- سۋ قاۋىپسىزدىگى سالاسىن مىسالعا الۋعا بولادى. 2025 جىلدىڭ 8 قىركۇيەگىندە تەدجون قالاسىنداعى K-WATER كامپۋسىندا يۋنەسكو سۋ قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى حالىقارالىق ورتالىق پەن «كورەيا – ورتالىق ازيا» ىنتىماقتاستىق فورۋمى حاتشىلىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ تاقىرىبىندا سەمينار ءوتتى.

وندا كورەيا وكىلدەرى ءوز ەلىنىڭ جاساندى ينتەللەكتتى سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋدا العاش ەنگىزگەن مەملەكەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل تەحنولوگيا تاسقىندار تۋرالى ەسكەرتۋ ۋاقىتىن 30 مينۋتتان 10 مينۋتقا دەيىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەردى. سونداي-اق قاۋىپتى الدىن الا بولجاۋعا بولاتىن ايماقتار سانى 2023 جىلعى 75-تەن 2024 جىلى 223-كە ارتتى. وسىنداي تەحنولوگيالار قازاقستانداعى جىل سايىنعى سۋ تاسقىنى ماسەلەسىن شەشۋدە ماڭىزدى ءرول اتقارا الادى.