«ەنەرگەتيكالىق تۇراقتىلىق – ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ نەگىزى»

– نارىق كەزەڭىندە ەرتەڭدى ەكشەپ, بولاشاققا باتىل قادام جاساۋ ءۇشىن بۇگىنگىمەن توقمەيىلسىمەي, كەلەشەككە كوز جۇگىرتىپ, ونىڭ تاۋەكەلى مەن ءتيىمدى تۇستارىن تارازىلاي ءبىلۋ قاجەتتىگى ايدان انىق. سوندىقتان دا اڭگىمەمىزدى «KEGOC» كومپانياسىنىڭ ەل ەكونومي­كا­سىنداعى سالماعىن باعامداي وتىرىپ, كەلەر كۇنگە جوسپارلانعان ينۆەس­تي­تسيا­لىق جوبالارى مەن بۇگىنگى احۋالىنان باستاساق.

– كومپانيانىڭ ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن ينۆەستيتسيا قۇيۋ – شارت. بۇل – نارىقتىڭ بۇلجىماس تالابى مەن جازىلماعان زاڭى. دامۋ ءۇشىن نەگىزگى تەتىك تە – وسى. سوندىقتان كومپانيا ەلدەگى ءبىرتۇتاس ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى جۇيەسىنىڭ وپەراتورى رەتىندە بۇل ماسەلەگە ايرىقشا ءمان بەرەدى. جىل سايىن جۇيەنىڭ قالىپتى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ, ونى دامىتۋ ماقساتىندا بەلگىلى ءبىر كولەمدە ينۆەس­تيتسيا قۇيۋدى كومپانيا ءوزىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى دەپ سانايدى.

كومپانيا ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرى­­لىم­دى جۇيەلى تۇردە دامىتۋ ءۇشىن جىل سايىن اۋقىمدى ينۆەستيتسيالار تارتادى. سونىڭ ىشىندە ءوندىرىستىڭ قولدانىستاعى دەڭگەيىن ساقتاۋ مەن سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالارعا باسىمدىق بەرىلەدى. بۇل جالپى جىلدىق جوسپاردىڭ 23,3%-ىن قۇرايدى.

بيىل وڭىرلەردەگى جەتىقارا, نۇرا, سارىوزەك, ساستوبە قوسالقى ستانسالارىندا اۆتوترانسفورماتورلاردىڭ قۋاتىن ارتتىرۋ جۇمىستارى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. اتالعان وبەكتىلەر بويىنشا ورناتىلعان قۋاتتىڭ جيىنتىق ءوسىمى شامامەن 860 مۆا-نى قۇرايدى. الداعى بەس جىلدا KEGOC فيليالدارىنداعى 18 وبەكتىدە اۆتوترانسفورماتورلار مەن كۇشتىك ترانسفورماتورلاردىڭ قۋاتىن كۇشەيتۋ جوسپارلانعان. كۇتىلەتىن جيىنتىق ءوسىم – 1 837 مۆا.

قازىر كومپانيا ەكى ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋدا. سونىڭ ءبىرى – «قازاقستان بەج وڭتۇستىك ايماعىنىڭ ەلەكتر جەلىسىن كۇشەيتۋ» جوباسى. بۇل جوبا سولتۇستىك–وڭتۇستىك ترانزيتىندەگى «الماتى–جامبىل» جەلىسىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن 440 مۆت-قا دەيىن ارتتىرۋعا, سونداي-اق گاز گەنەراتسياسى مەن جاڭار­تىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن ەنەرگيا جۇيەسىنە ەنگىزۋگە مۇمكىندىك تۋعىزادى. جوبا اياسىندا جالپى ۇزىندىعى شامامەن 475 شاقىرىم بولاتىن ەكى 500 كۆ ەلەكتر جەتكىزۋ جەلىسى سالىنادى. قازىرگى ۋاقىتتا قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. جوبانى 2027 جىلدىڭ ورتاسىندا اياقتاۋ جوسپارلانعان.

ال «باتىس قازاقستان ەنەرگوجۇيەسىن قازاقستان بەج-مەن بىرىكتىرۋ» جوباسى باتىس ءوڭىرى تۇتىنۋشىلارىنىڭ ەلەكترمەن جابدىقتاۋ سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, اتىراۋ جانە اقتوبە وبلىستارىنداعى ەلەكتر ستانسالارىنىڭ قۋاتىن ۇلعايتۋعا, سونداي-اق جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن الەۋەتى جوعارى وڭىرلەردە دامىتۋعا باعىتتالعان. بۇل جوبا ەلىمىزدىڭ ءبىرتۇتاس ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىن شەڭبەرلەۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى بولىپ تابىلادى. جوبا اياسىندا ۇزىندىعى شامامەن 604,3 شاقىرىم بولاتىن 500 كۆ ەلەكتر جەتكىزۋ جەلىسى سالىنادى. جوبانى اياقتاۋ مەرزىمى 2027 جىلعا جوسپارلانعان.

ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتا­ما­سىز ەتۋ ماقساتىندا KEGOC 2035 جىلعا دەيىنگى ۇلتتىق ەلەكتر تورابىن دامىتۋ بويىنشا ستراتەگيالىق تۇجىرىمدامانى ازىرلەدى. ءبىز گەنەراتسيا جوسپارلارىمەن ينتە­گراتسيالاۋ ءۇشىن ماڭىزدى جوبالار پۋلىن ايقىندادىق. پۋلعا شامامەن 10 جوبا ەنگىزىلدى. بارلىق جوبالار «ەنەر­گە­تي­كالىق جانە كوممۋنالدىق سەكتورلاردى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل – ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىن تۇراق­تى دامىتۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام بولماق.

سونداي-اق, بىرقاتار ماڭىزدى جوبالار بار. اتاپ ايتقاندا, جاڭا تسيفر­لىق «استانا» قوسالقى ستانساسىن سالۋ ەلوردانىڭ قۋاتىن بىرنەشە ەسە ارتتى­رادى. بۇل جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋى سەنىمدى ەنەرگوجۇيەسىن قۇرۋعا, ەلىمىز­دىڭ ماڭىزدى ەنەرگەتيكالىق ايماقتارىن تۇتاس ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

– قازاقستان بەج-دەگى گەنەراتسيالىق قۋاتىنىڭ جاي-كۇيى قانداي؟ ەلەكتر ستانسالارىنا الاڭداۋعا نەگىز بار ما؟

– 2025 جىلدىڭ توعىز ايىنىڭ قورىتىن­دىسى بويىنشا قازاقستان بەج-ءنىڭ ەلەكتر ستانسالارىندا جالپى ۇزاقتىعى 67 775 ساعاتتى قۇرايتىن 1 088 اپاتتىق توقتاۋ تىركەلدى. وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا اپاتتىق جوندەۋلەر سانى – 20%-عا, ال ولاردىڭ ۇزاقتىعى 24%-عا تومەندەدى.

ەلەكتر ستانسالارىنداعى اپاتتىلىق دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋى ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ كولەمىن  3 ملرد كۆت·ساع نەمەسە 3,7%-عا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى.

اپا­تىق جوندەۋ سانى مەن ۇزاقتىعىنىڭ تومەندەۋىنە قاراماستان, جىل باسىنان بەرى ەلەكتر ستانسالارى قۋاتىنىڭ ورتاشا تومەندەۋى جوسپاردان تىس جانە اپاتتىق جوندەۋلەرگە بايلانىستى 400 مۆت-تان 1 000 مۆت-قا دەيىن قۇرادى. بۇل ەلىمىزدە ايتارلىقتاي تەڭگەرىمسىزدىكتەرگە اكەلدى. وسىعان بايلانىستى بيىل KEGOC نەگىزگى جابدىققا جوسپارلى تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋدى جانە جوندەۋدى ساپالى جۇرگىزگەنى ءۇشىن ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمداردىڭ قارجىلىق جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋ جونىندە باستاما كوتەردى. بۇل ۇسىنىس ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى تاراپىنان قولداۋ تاپتى. اتالعان زاڭنامالىق باستاما ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمداردىڭ كۇزگى-قىسقى كەزەڭگە دايىندىعى كەزىندە ەرەكشە ماڭىزعا يە.

ۇسىنىسقا سايكەس, ەسەپتىك كەزەڭدە جاب­دىق­تىڭ قايتالاپ اجىراتىلۋى ورىن العان جاعدايدا ايىپتىق كوەففي­تسيەنت­تىڭ مولشەرى ۇلعايدى. قازىر ەنەرگەتيكا ءمينيسترىنىڭ ءتيىستى بۇيرى­عى­نىڭ جوباسى مەملەكەتتىك ورگانداردا كەلىسۋ ساتىسىندا ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون.

– قىس مەزگىلىنىڭ باستالۋى ەنەرگەتيك قاۋىم ءۇشىن جاۋاپتى كەزەڭ ەكەنى بەلگىلى. تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزدەرى ەلەكتر جەلىلەرىندە كۇتپەگەن جاعداي­لار­عا اكەلۋى مۇمكىن. كۇزگى-قىسقى كەزەڭ­گە دايىندىق قانشالىقتى مىعىم؟

– راسىمەن دە كۇزگى-قىسقى كەزەڭ – جاۋاپتى ءارى سىناق كەزەڭى. دەگەنمەن, ءبىز بۇل ۋاقىتتى تەك سىنالاتىن مەزەت ەمەس, جاڭا قادامدار جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كەزەڭ دەپ قابىلدايمىز. انىقتالعان كەدەرگىلەرمەن جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزۋ ارقىلى كومپانيا ءوز ستراتەگياسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋدى كوزدەيدى.

ەلەكتر ستانسالارىنداعى جوندەۋ جۇمىستارى بەكىتىلگەن جىلدىق جوندەۋ كەستەسىنە سايكەس ورىندالدى. بۇل جۇمىس­تاردىڭ بارىسى تۋرالى اقپارات ەنەر­گە­تيكالىق باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ كومي­تەتىنە اپتا سايىن جولدانىپ وتىرادى.

قازاقستاننىڭ بەج بويىنشا 2025 جىلعا ارنالعان جوندەۋ كەستەسىندە 137 بىرلىك جابدىقتى كۇردەلى جانە ورتا جوندەۋدەن وتكىزۋ كوزدەلگەن. ۇلتتىق ەلەكتر تورابىنىڭ سەنىمدى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا كومپانيا جىل سايىن كۇزگى-قىسقى كەزەڭگە دايىندىق اياسىندا ەلەكتر جەلىلەرى وبەكتىلەرىندە اۋقىمدى جوندەۋ جۇمىستارىن جوسپارلاپ, ونى جۇيەلى تۇردە ىسكە اسىرادى.

2025 جىلى كۇزگى-قىسقى كەزەڭگە دايىن­دىق شەڭبەرىندە جالپى سوماسى 3,8 ملرد تەڭگەگە 577 وبەكتىدە جوندەۋ جۇمىستارى جوسپارلاندى. جوندەۋ جۇمىستارى بەكىتىلگەن كەستەلەرگە سايكەس جۇرگىزىلدى. ەلەكتر جەلىلەرى مەن قوسالقى ستانسا جاب­دىق­تارىن جوندەۋ قازان ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن تولىق اياقتالدى. قاراشا ايىندا عيماراتتار, قۇرىلىستار جانە كولىك قۇرالدارى بويىنشا جۇمىس­­تار كەستەگە ساي مارەسىنە جەتكىزىلدى.

بۇعان قوسا, كۇزگى-قىسقى كەزەڭنەن ءساتتى ءوتۋ ماقساتىندا اپاتتىق قور ماتەريالدارى, قوسالقى بولشەكتەر مەن قۇرىلىمدار تولىقتىرىلدى. ترانسفورماتورلىق ماي مەن جانار-جاعارماي ماتەريالدارىنىڭ قاجەتتى قورى قالىپتاستىرىلدى. جەلىلىك بريگادالاردىڭ اپاتتىق جاعدايلاردا جەدەل ارەكەت ەتۋگە دايىندىعى قامتاماسىز ەتىلدى.

وسىعان بايلانىستى 3 قازاندا 2025–2026 جىلدارداعى كۇزگى-قىسقى كەزەڭدە جۇمىس ىستەۋگە دايىندىق پاسپورتى الىندى. ەلەكتر جەلىلەرىندە ىقتيمال اپاتتى جاعدايلاردى جويۋ ءۇشىن «KEGOC» اق-ندا 2025–2026 جىلدارداعى كۇزگى-قىسقى كەزەڭنەن ءوتۋ اياسىندا ەلەكتر جەلىلەرى وبەكتىلەرىندە اپاتتىق-قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە ارنالعان كەشەندى بريگادالار ۇيىمداستىرىلدى.

– كومپانيا جۇمىسىنىڭ تۇراقتى­لىعى ونىڭ قىزمەتكەرلەرىنە تىكەلەي بايلانىستى ەكەنى داۋسىز. وسى تۇرعىدا ءاربىر قىزمەتكەر ءۇشىن قولايلى ءارى قاۋىپسىز ەڭبەك جاعدايلارىن قامتا­ما­سىز ەتۋ كومپانيانىڭ باستى باسىم­دىق­تارىنىڭ ءبىرى ەكەنى انىق…

– البەتتە, ءاربىر قىزمەتكەر ءۇشىن قاۋىپسىز ەڭبەك جاعدايلارىن قامتاماسىز ەتۋ – كومپانيانىڭ باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى. وسى مىندەتتەمەنى ىسكە اسىرۋ اياسىندا ەڭبەكتى قورعاۋ جانە ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ساياسات وزەكتى. اتالعان ساياسات وسى باعىتتاعى جۇمىس­تىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارى مەن قاعيدات­تارىن ايقىندايدى. ماسەلەن, 2022 جىلدان بەرى «KEGOC» اق – «Vision Zero» قوزعالىسىنىڭ قاتىسۋشىسى. بۇل باس­تا­مانىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى – ەڭبەك قاۋىپ­سىزدىگى تالاپتارىن بۇزۋعا «نولدىك توزىم­دىلىك», ەڭبەك قورعاۋ جۇيەسىن ۇزدىكسىز جەتىلدىرۋ جانە ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى وزىق الەمدىك تاجىريبەلەردى ەنگىزۋ.

«سامۇرىق-قازىنا» اق پورتفەلدىك كومپانيالارى اراسىندا ەڭبەك قاۋىپ­سىز­­دىگى مادەنيەتى دەڭگەيىن باعالاۋ قورىتىندىلارى بويىنشا ءبىزدىڭ كومپانيا وتكەن جىلعىداي كوشباسشى ورنىن ساقتاپ قالدى, ياعني جوعارى كورسەتكىشكە – 94% ناتيجەگە قول جەتكىزدى. بۇل وتكەن جىلعى 92% دەڭگەيىنەن جوعارى ءارى قور بويىنشا ورتاشا كورسەتكىش – 89%-دان ايتارلىقتاي اسىپ تۇسەدى.

قاۋىپسىزدىك مادەنيەتىن باقىلاۋ مەن جەتىلدىرۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى – «قاۋىپسىزدىك بويىنشا مىنەز-ق ۇلىق ءاۋديتى». اۋديتتەر فيليالداردا تۇراقتى نەگىزدە جۇرگىزىلەدى. ولاردىڭ ناتيجەلەرى «KEGOC» اق-نىڭ ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى مەن ەڭبەكتى قورعاۋ جونىندەگى وندىرىستىك كەڭەسىندە قارالادى. بيىل كەڭەستىڭ ءۇش وتىرىسى ءوتىپ, وندا قاۋىپسىزدىك كورسەت­كىش­تەرى, ولاردىڭ وزگەرۋ ۇردىستەرى جانە تۇزەتۋ شارالارىنىڭ تيىمدىلىگى تالقىلاندى.

قىزمەتكەرلەردىڭ دەنساۋلىعىنا قام­قورلىق ناقتى تاجىريبەلىك قادام­دارمەن ۇشتاسقان. اتاپ ايتقاندا, 2025 جىلعا اۋى­سىم الدىنداعى, سونداي-اق اۋىسىمنان كەيىنگى مەدي­تسينالىق تەكسەرۋلەردى, مەرزىمدىك مەدي­تسينالىق قاراپ-تەكسەرۋ­لەر­دى جۇر­گىزۋ, قىزمەتكەرلەردى ەرىكتى جانە مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ باعىت­­تارى بويىنشا ءتيىستى شارتتار جاسالدى.

بيىل «KEGOC» اق تاۋەكەلدەردى تومەن­دەتۋ باعىتىندا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىپ قانا قويماي, اشىق ديالوگتى دامى­تۋعا ىقپال ەتىپ, وندىرىستىك قاۋىپ­سى­زدىك ماسەلەلەرىنە ارنالعان فورۋمدى تابىستى وتكىزدى. اتالعان فورۋم ۇزدىك تاجىريبەلەرمەن الماسۋعا, پەر­سو­نالدىڭ حاباردارلىعىن ارتتىرۋعا ارنال­عان ءتيىمدى الاڭعا اينالدى.

سونداي-اق كومپانيا تۇراقتى دامۋ قاعيداتتارىنا جانە قورشاعان ورتاعا ۇقىپتى قاراۋعا بەيىلدى ەكەنىن جۇيەلى تۇردە كورسەتىپ كەلەدى. 2025 جىلى كومپانيانىڭ ەكولوگيالىق ساياساتى وزەكتەندىرىلىپ, ەكولوگيالىق اسپەكتىلەردىڭ رەەسترلەرى مەن 2025 جىلعا ارنالعان ەكولوگيالىق باعدارلاما بەكىتىلدى. اتالعان قۇجاتتار كومپانيانىڭ كورپوراتيۆتىك پورتالىندا ورنالاستىرىلعان.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ «تازا قازاق­ستان» جوسپارىن ىسكە اسىرۋ جونىن­دەگى باستاماسىن قولداۋ اياسىندا دا «KEGOC» اق ەكولوگيالىق اكتسيالارعا بەلسەندى قاتىستى. جىل باسىنان بەرى فيليالدار مەن اتقارۋشى ديرەكتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن 1 200-دەن استام كوشەت وتىرعىزىلدى. سونىمەن قاتار, بارلىق اكىمشىلىك عيماراتتاردا قالدىقتاردى بولەك جيناۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. قىزمەتكەرلەر ءتۇرلى ەكولوگيالىق اكتسيا­لار مەن سەنبىلىكتەرگە بەلسەندى قاتىسىپ كەلەدى.

ىرگەلى باستامالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋى «KEGOC» اق-نىڭ ەڭبەكتى قورعاۋ, ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك ءارى ەكولوگيا ماسەلەلەرىنە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىنىن, وسى باعىتتا جۇيەلى ءارى ايقىن ۇستانىمى بار ەكەنىن دالەلدەيدى. اتالعان قاعيداتتار كومپانيانىڭ دامۋ ستراتەگياسىنىڭ اجىراماس بولىگى.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت. ەلىمىزدىڭ يگىلىگى جولىنداعى ەڭبەكتەرىڭىزگە ەسەلى تابىس تىلەيمىز.

اڭگىمەلەسكەن –

قىزعالداق ايتجانوۆا